Кіріспе
Бұл мақала психотерапияның жинақталған уақыт жолағы. Психология ғылымының дамуының толық сипаттамасы психология тарихы мақаласында берілген. Қосымша мәліметтер үшін психологияның уақыт жолағы және психиатрияның уақыт жолағы мақалаларын қараңыз.
This article is a compiled timeline of psychotherapy. A more general description of the development of the subject of psychology can be found in the History of psychology article. For related overviews see the Timeline of psychology and Timeline of psychiatry articles.
Ежелгі дәуір
1550 ж. б.з.д. Ежелгі мысырлықтар психиатрия, медицина және хирургия туралы білімдерін Эберс папирусы мен Эдвин Смит папирусында жазды. Біріншісінде деменция және депрессия туралы айтылса, екіншісінде әртүрлі нейрохирургиялық процедураларға қатысты егжей-тегжейлі нұсқаулар келтірілген. Сиқырдың күші (ұсыныс) медицинаға толықтыру ретінде мойындалды. 500 ж.б.з.д. Сиддхартха Гаутама (Лумбини, Непал) буддизмнің психотерапиялық практикасын психикалық азаптың себебі – надандық, надандықтың белгілері – байланыс пен құштарлық, ал байланыс пен құштарлықты Төрт Түзді Жолды ұстану арқылы жеңуге болады деген принципке негіздеді. 400 ж.б.з.д. Гиппократ (Грекия, Кос) меланхолияның (депрессияның) биологиялық себебі бар екенін, атап айтқанда төрт темпераменттің бірі – қара өткірдің артық болуынан туындайтынын айтты. Көне гректер көңіл күйінің бұзылуын емдеу үшін темпераменттерді теңгерімге келтіруді қажет етті. 300 ж.б.з.д. Қытайда Хуанди Нейцзиннің құрастырылуы басталды. Бұл медициналық еңбек органдар мен эмоциялар арасындағы байланысты көрсетті және Ци (өмір күші) теориясын, сондай-ақ Инь мен Янның бастапқы күштерін теңестіруді қалыптастырды. 170 ж.б.з.д. Ежелгі Грекияда Галеннің «Жанның құштарлығын диагностикалау және емдеу» атты еңбегі жазылды, онда психологиялық мәселелері бар адамдарға кеңес берудің жолдары, оларды ең терең құштарлықтары мен құпияларын ашуға және соңында ақыл-ой кемістігінен құтылуға бағытталған нұсқаулар бар.
10 ғасыр
900 жыл шамасында Ахмет ибн Сахл әл Балхи (Балх, Ауғанстан) психикалық денсаулық немесе "психикалық гигиена" тұжырымдамаларын енгізеді. Ол сондай-ақ, аурулардың психологиялық және/немесе физиологиялық себептері болуы мүмкін екенін атап өтті. 900 жыл шамасында әл-Рази (Разес) "психотерапия" тұжырымдамасын танып, оны әл-Иладж әл-Нафс деп атады.
ХІ ғасыр
1025 – Әбу Әли ибн Сина (Бухара облысы, Өзбекстан) «Медицинаның канонында» ол галлюцинация, ұйқысыздық, мания, жаман түс, меланхолия, ес білу қабілетінің жоғалуы, эпилепсия, паралич, инсульт, бас айналу және діріл сияқты бірнеше ауруларды сипаттады.
12 ғасыр
1150 ж. шамасында Ибн Зухр, "Авензоар" (Севилья, Испания), мұсылман араб дәрігері және хирург, менингит, бас сүйек ішілік тромбофлебит және көкірек қуысының герминативтік жасушаларының ісіктері сияқты кейбір неврологиялық ауруларды алғаш рет нақты сипаттады. 1150 ж. шамасында Аверроэс Паркинсон ауруының болу мүмкіндігін айтты.
1870 жылдар
1870 жылы Жан Мартин Шарко Париждегі Сальпетриер ауруханасында гистерия (түрлену синдромы) бойынша клиникалық зерттеулер жүргізе бастады.
1880 жылдар
1884 жылы Жан Мартин Шарко дұхи иеленуін гистерияның (конверсиялық бұзылу) бір түрі ретінде түсіндірді және оны гипнотерапия арқылы емдеу қажет екенін айтты. 1885 жылы Пьер Жанет Ле-Хавр қаласында емдеу тәжірибесі мен зерттеулер жүргізе бастады. 1886 жылы Зигмунд Фрейд Вена қаласында емдеу тәжірибесі мен зерттеулер жүргізе бастады.
1890 жылдар
1892 жылы Г. Стэнли Холл басшылығымен Америкалық Психологиялық Ассоциация (АПА) құрылды. 1896 жылы Пенсильвания университетінде алғашқы психологиялық клиника ашылды, бұл клиникалық психологияның бастауы болды. 1898 жылы Борис Сидис "Ұсыныстың психологиясы: Адам және қоғамның санасты емес табиғаты туралы зерттеу" деген кітабын жариялады.
1900-жылдар
1900 жылы Зигмунд Фрейд "Түстерді түсіндіру" еңбегін жариялап, психоаналитикалық ойдың бастауын қалады. 1902 жылы күзде Шаршембі психологиялық қоғамы (Psychologische Mittwochs Gesellschaft) Фрейдтің Венадағы пәтерінде жинала бастады, бұл дүниежүзілік психоаналитикалық қозғалыстың басталуын белгіледі. 1906 жылы Мортон Принс құрған Аномальды психология журналында Борис Сидис редактордың көмекшісі және маңызды үлес қосушы болды. 1906 жылы Чикагода балаларға кеңес беру қозғалысы басталды. 1906 жылы Карл Юнг Фрейдпен хат алмасуды бастады. 1907 жылы Юнг және оның әйелі Эмма Фрейдпен кездесу үшін Венаға сапарлады. 1909 жылы Сандор Ференци, Фрейд және Юнг АҚШ-қа Кларк университетінде өткен конференцияға қатысу үшін бірге саяхаттады.
1910-шы жылдар
1910 жылы Фрейд Юнгті өзінің жаңа ғылымының "ең үлкен ұлы және мұрагері" ретінде ұсынады. 1910 жылы Борис Сидис Портсмут қаласындағы Мейплвуд фермасында Сидис психотерапиялық институтын (жеке аурухана) ашып, аса соңғы ғылыми әдістерді қолдана отырып, жүйке ауруларын емдеуді жүзеге асырады. 1911 жылы Альфред Адлер Фрейдтің психоаналитикалық тобынан шығып, өзінің жеке психология мектебін құрды. Ол Фрейдті сексуалдыққа тым көп мән беруде және теориясын өзінің балалық шағына негіздегендігін айыптады. 1912 жылы Юнгтің "Бес саналы психологиясы: либидоның трансформациялары мен символизмдерін зерттеу" (кейіннен "Трансформация символдары" деп қайта басылды) жарық көрді. Бұл еңбек либидоға қатысты оның қарама-қарсы пікірін қамтиды және көбінесе "психоаналитикалық Юнгті" бейнелейді. 1913 жылы Карл Юнг Фрейдтің көзқарастарынан бас тартып, толық үзіліс болды. Ол Фрейдтің дін мен руханилықты мойындауға келмейтіндігіне және либидоға шектеулі көзқарасына сілтеме жасай отырып, өзінің теорияларын жасады. Оның "жаңа ойлау мектебі" Аналитикалық психология деп аталды. 1913 жылы Якоб Л. Морено Венада топтық психотерапия әдістерін қолданды. Оның спонтандылықты және өзара әрекеттесуді баса көрсететін әдістері кейіннен психодрама және социометрия деп аталды. 1914 жылы Борис Сидис "Нормальды және аномальды психологияның негіздері" атты еңбегін жариялады, онда ол психология ғылымының негізін қалады және өзінің қазіргі сәт санасы туралы теориясын егжей-тегжейлі түсіндіреді. 1919 жылы Эрнест Джонс Лондонда Британдық психоаналитикалық қоғамын құрды.
1920-шы жылдар
1921 жылы Якоб Л. Морено Венадағы Комоединхауста алғашқы ірі қоғамдық психодрама сессиясын өткізді. 1925 жылы ол Нью-Йоркке көшті. 1922 жылы Борис Сидис «Жүйке аурулары: себептері мен емдеуі» деген кітабын жариялады, ол оның санасты емес және психопатиялық ауруларды емдеу жөніндегі жұмысын кеңінен таныстырды.
1930 жылдар
1933 жылы Вильгельм Райх өзінің ықпалды «Мінез-құлықты талдау» кітабын жариялады, онда адамның жеке симптомдары ғана емес, бүкіл мінез-құлқы невротикалық құбылыс ретінде қарастырылып, емделуі мүмкін деген пікірін білдірді. Кітапта ол дене қатыруы (body armoring) туралы теориясын да енгізді. 1936 жылы Карен Хорни «Әйелдер психологиясы» еңбегімен Фрейдтің психоаналитикалық теориясын сынауды бастады. 1936 жылы Саул Розенцвейг «Психотерапияның әртүрлі әдістеріндегі кейбір ортақ факторлар» атты мақаласын жариялады, онда психотерапиядағы өзгерістерді нақты элементтер емес, ортақ факторлар тудырады деп дәлелдеді.
1950 жылдар
1951 жылы Карл Роджерс өзінің маңызды еңбегі "Клиентке бағытталған терапия" кітабын жариялады. 1951 жылы Фриц Перлс, Пол Гудман және Ральф Хефферлайн еңбектерінің авторлық құрамында жазылған "Гештальт терапиясы: Адам тұлғасындағы қозғалыс және өсім" атты маңызды еңбек жарық көрді. 1951 жылы Лондонда Психотерапевтер қауымдастығы құрылды. 1952 жылы Американдық психиатриялық қауымдастық психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығын (DSM) жариялады, бұл қазіргі заманғы психикалық ауруларды жіктеудің бастауын берді. 1953 жылы Б. Ф. Скиннер мінез-құлық терапиясын ұсынды, сонымен қатар әдебиеттегі зерттеулер арқылы мінез-құлық психологиясын қолдады. 1953 жылы Американдық психологиялық қауымдастық Психологтар үшін этика кодексін әзірледі. 1954 жылы Абрахам Маслоу гуманистік психологияның негізін қалауға көмектесті және кейіннен өзінің әйгілі Қажеттіліктер иерархиясын жасады. 1955 жылы Альберт Эллис когнитивтік психотерапияның алғашқы түрі – Рационалды эмоциялық мінез-құлық терапиясының әдістерін оқытуды бастады. 1959 жылы Виктор Франкл "Адамның мағына іздеуі" кітабының алғашқы ағылшын тіліндегі басылымын жариялады [Гордон Оллпорттың алғы сөзімен], онда ол Холокост тәжірибесінің өмірлік мәнін түсіндірді және Логотерапия деп аталатын өмірлік талдау жүйесін сипаттады.
1960 жылдар
1960 жылы Томас Сзас "Психикалық ауру туралы аңыз" атты кітабын жариялап, психиатрияға қарсы қозғалысты бастады. 1960 жылы Р.Д. Лейн "Бөлінген өзіндік" еңбегін жариялады, онда психикалық ауру жеке тұлғаның өрнегі немесе қарым-қатынасы ретінде қарастырылды, сондықтан ол жеке немесе жатқан аурудың белгілері емес, өмірлік тәжірибе немесе шындықтың дұрыс сипаттамасы болып табылады. 1962 жылы Калифорния штатының Биг Сур аймағында Эсален институты құрылды, ол гуманистік психологияның көптеген салаларын дамыту орталығы ретінде жұмыс істеді. 1965 жылы Уильям Глассер өзінің психотерапиялық моделін сипаттап, бақылау теориясы (кейін Таңдау теориясы деп аталды) туралы ұғымын енгізген "Реальность терапиясы" кітабын жариялады. 1967 жылы Аарон Бек депрессияның психологиялық моделін жариялады, онда ойлар депрессияның дамуы мен сақталуында маңызды рөл атқарады делінген. 1968 жылы Америка Психиатриялық қауымдастығы DSM II-ні жариялады. 1969 жылы Кәсіби психологияның Калифорния мектебі, кәсіби психологияның алғашқы дербес мектебі ретінде құрылды. 1969 жылы Джозеф Вольп "Мінез-құлық терапиясының практикасы" атты еңбегін жариялады.
1970 жылдар
1970 жылы Артур Янов "Түпкілік айқай" кітабын жариялады, онда травмаға негізделген түпкілік терапия теориясы егжей-тегжейлі сипатталды. 1971 жылы Владимир Буковский КСРО-дағы саяси тұтқындардың психиатриялық түрмелерде ұсталуын құжаттады.
1980 жылдар
1980 жылы Американдық психиатриялық қауымдастығы DSM III-ті жариялады. 1987 жылы Американдық психиатриялық қауымдастығы DSM III R-ді жариялады.
1990 жылдар
1990 жылы Майкл Уайт пен Дэвид Эпстон «Терапиялық мақсаттарға жету жолдары» атты, кейіннен әңгімелеу терапиясы деп аталатын бағыттың алғашқы маңызды еңбегін жариялады. 1991 жылы Америка Психоаналитикалық қауымдастығы гомосексуалистерге қарсы «ашық және жеке дискриминацияға» қарсы резолюция қабылдады. Бірақ, олардың оқу институттарын осы адамдарға ашуға келіспеді. 1992 жылы Америка Психоаналитикалық қауымдастығы 1991 жылғы резолюцияның шараларын (жоғарыда қараңыз) өзіне қарасты институттардағы оқушыларға қатысты кеңейтті.