Луи Левандовски (1821-1894) – еврейлік композитор, синагог музыкасына үлкен үлес қосты. Берлиндегі Жаңа Синагогтағы еңбегімен әйгітэлді, әндері бүкіл әлемде орындалады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс композиторы (1821–1894)
German composer (1821–1894)
Луи Левандовски (3 сәуір 1821 – 4 ақпан 1894) – поляк және неміс еврейі, синагогалық музыка композиторы. Ол синагог қызметтерінің діни рәсімдеріне зор үлес қосты. Оның ең танымал шығармалары Берлиндегі «Neue Synagoge» синагогының музыкалық жетекшісі қызметін атқарган кезінде жазылды және оның әуендері бүгінде әлемнің көптеген синагогтарында қолданылады.
Louis Lewandowski (April 3, 1821 – February 4, 1894) was a Polish Jewish and German Jewish composer of synagogal music. He contributed greatly to the liturgy of the Synagogue Service. His most famous works were composed during his tenure as musical director at the Neue Synagoge in Berlin and his melodies form a substantial part of synagogue services around the world today.
Өмір
Левандовски Пруссияның Позен ұлы княздығының Врешен қаласында (қазіргі Польшаның Врешния) дүниеге келген. Левандовский тегі Левандов атты жерден шыққан, ол ескі поляк тіліндегі леванда – 'лаванда' (қазіргі поляк тілінде лавенда) сөзінен туындаған. Он екі жасында Берлинге фортепиано мен вокалдан оқуға барып, синагогта жеке солист-сопрано болды. Кейін үш жыл бойы А. Б. Маркспен оқыды және Берлин академиясының композиция мектебіне қатысты. Ол жерде оның ұстаздары Карл Фридрих Рунгенхаген және Эдуард Грелл болды. Феликс Мендельсонның өтініші бойынша Левандовски мектепке қабылданған алғашқы еврей болды. Үздік дипломмен бітіргеннен кейін, 1840 жылы Берлин синагогасының хормейстері болып тағайындалды. Осы лауазымда ол синагог қызметтері үшін кең көлемде музыка жазды. 1866 жылы "патшалық музыкалық директоры" атағын алды. Одан кейін ол Берлиндегі Жаңа синагогтың хормейстері болып тағайындалды, онда ол барлық музыкалық қызметті жазды. Жаңа синагог сол кезде консервативті, ал қазір прогрессивті синагог саналды. Оның хор, кантор және органға арналған ежелгі еврей әуендерін аранжировкалауы шеберлік туындысы деп есептеледі, олардың ерекшелігі – үлкен қарапайымдылық және терең діни сезім. Левандовскидің көптеген шәкірттері белгілі канторларға айналды. Левандовски қарт және мұқтаж музыканттар институтын құрған негізгі негізші болды, ол оның басшылығымен өркендеді. Левандовски 1894 жылы Берлинде қайтыс болды. Ол әйелі Хеленемен бірге Вайсензее зиратында жерленген. Олардың қабір тасына: "Liebe macht das Lied unsterblich!" (Махаббат әнді мәңгілік етеді!) деп жазылған. Оның қызы Марта (1860–1942) 1942 жылы 82 жасында нацистік концлагерьдегі Терезинде қайтыс болды.
Lewandowski was born in Wreschen, Grand Duchy of Posen, Prussia (now Września in Poland). The name Lewandowski is derived from the place name Lewandów, itself derived from the Old Polish word lewanda – 'lavender' (lawenda in modern Polish). At the age of twelve he went to Berlin to study piano and voice, and became solo soprano in the synagogue. Afterward he studied for three years under A. B. Marx and attended the school of composition of the Berlin Academy. There his teachers were Carl Friedrich Rungenhagen and Eduard Grell. Lewandowski was the first Jew to be admitted to the school at the request of Felix Mendelssohn. After graduating with high honors, he was appointed in 1840 choirmaster of the Berlin synagogue. In that capacity he developed an extensive body of music for the synagogue ritual. In 1866 he received the title of "royal musical director." Shortly afterward, he was appointed choirmaster in the Neue Synagoge, Berlin, for which he composed the entire musical service. The Neue Synagogue was what would then have been called a conservative synagogue and what now would be considered progressive. His arrangements of ancient Hebrew melodies for choir, cantor, and organ are considered masterly productions, characterized by great simplicity and a profound religious sentiment. Many of Lewandowski's pupils became prominent cantors. Lewandowski was the principal founder of the Institute for Aged and Indigent Musicians, an institution that prospered under his management. Lewandowski died in Berlin in 1894. He and his wife Helene are buried in the Weißensee Cemetery. On their gravestone is inscribed: "Liebe macht das Lied unsterblich!" (Love makes the melody immortal!) A daughter, Martha (1860–1942), died in Terezin, the Nazi concentration camp, in 1942, at the age of 82.
Яһудилердің діни музыкасына қосқан үлесі
Левандовскидің негізгі шығармаларына мыналар жатады: канторға арналған "Кол Ринна у Тефилла"; аралас хор, солист және органға арналған "Тода ве Зимра"; солист, хор және органға арналған 40 Псалм; симфониялар, увертюралар, кантаталар және әндер. Левандовски өмір сүрген кезеңде, синагог қызметінде орган қолдану мәселесі күрделі дау тудырды. Левандовски қауымдық ән салуды қолдады, ал орган оны жеңілдету үшін қажетті болды. Ақырында, Еуропаның көптеген синагогтарында органдар кеңінен қолданысқа енді, осының нәтижесінде "Тода ве Зимра" шығармасының танымал болуына себеп болды. Левандовскидің туындылары шіркеу музыкасының қатаң төрт дауыстық гармониясын және ежелгі канториалдық модальдық әуендерді үйлестіруімен ерекшеленеді.
Lewandowski's principal works include: "Kol Rinnah u Tefillah," for cantor; "Todah ve Zimrah," for mixed chorus, solo, and organ; 40 psalms, for solo, chorus, and organ; symphonies, overtures, cantatas, and songs. During Lewandowski's life the issue of whether an organ should be part of a synagogue service was one of major contention. Lewandowski advocated communal singing and the organ was essential to facilitate this. Eventually organs became commonplace in synagogues around Europe, hence the popularity of "Todah ve Zimrah". Lewandowski's writing is notable for incorporating the strict four part harmony of church music with ancient cantorial modal melodies.
Левандовскидің бүгінгі музыкасы
Бүгінде Левандовскидің музыкасы реформалық, либералдық, консервативтік және православиелік қауымдастықтардағы синагог қызметтерінің маңызды бөлігін құрайды. Оның бірнеше шығармалары 1933 жылы Сэмюэл Алман «The Voice Of Prayer And Praise» атты еңбегін редакциялағанда қосымшаға енгізіліп, Левандовскидің музыкасын Ұлыбританияға таныстырды. Бұл оның музыкасын Британ империясы бойынша таратуға көмектесті және қазір оның музыкасы Еуропадан Австралияға, Америкадан Оңтүстік Африкаға дейін бүкіл әлемде орындалады. Көптеген православиелік синагогтар аралас хор немесе аспаптық музыканы қабылдамайды, сондықтан оның көптеген шығармалары эркапуллалық ерлер хоры үшін жазылған. Хор жоқ қауымдастарда да Левандовскидің мелодияларын әнші-күйші орындайды немесе барлық қауым бірге айтады. Соңғы онжылдықтарда Левандовскидің музыкасын насихаттауға бағытталған көптеген әрекеттер жасалды. Лондонның «Земел» хоры Левандовскидің шығармаларын түпнұсқалық нұсқаларында жазылған «Луи Левандовски – хор және канторлық шығармалар» атты альбомды шығарды. 2020 жылы «Deutsche Grammophon Records» оның «Он сегіз литургиялық Псалмдарының» жазбасын шығарды, оны Венгрия радиосының хоры мен солистері органмен бірге орындады. 2011 жылы Берлинде қала әкімінің демеуімен «Луи Левандовски фестивалі» аталған жыл сайынғы халықаралық хор фестивалі басталды. Берлиндегі Pestalozzistraße синагогының тұрақты хоры – «The Synagogal Ensemble Berlin» әр жұма күні кешке және сенбі күні таңертең толыққанды Левандовскидің Шаббат қызметтерін ұсынады, сондай-ақ Лондондағы Belsize Square синагогы да кантор хоры мен органмен литургияның көп бөлігін орындайды. Олар сонымен қатар цифрлық нұсқаларын да жасады. Йоханнесбургтегі «Левандовски хоры» – Левандовскидің музыкасын кең аудиторияға жеткізуге бағытталған конфессиялық емес аралас хор. АҚШ-тағы Классикалық реформалық иудаизм қоғамы, реформалық қозғалыстың тарихи құлшылық және музыкалық дәстүрлерін сақтау және жаңарту үшін халықаралық деңгейде әрекет ететін ұйым, Левандовскидің репертуарын қазіргі литургиялық қолдану үшін белсенді түрде насихаттайды. Бұл музыканың CD жазбаларын шығарудан басқа, Қоғам Левандовски дәстүрін еврейлердің одағының діни институтында және Цинциннатидегі, Лос-Анджелестегі және әсіресе Иерусалимдегі оның кампустарындағы синагогтарда қайта жаңғыртуға қолдау көрсетті. Қоғам сонымен қатар АҚШ-тың, Иерусалимнің және Варшаваның қауымдастарында осы шығармаларды аспаптық және хорлық сүйемелдеумен қолдануды қолдайды.
Today Lewandowski's music forms a central part of the synagogue service in Reform, Liberal, Conservative and Orthodox communities. Several of his compositions were added to Samuel Alman's supplement when he edited The Voice Of Prayer And Praise in 1933 introducing Lewandowski's music to the UK. This helped to spread his music across the British empire and his music is now sung across the world from Europe to Australia and America to South Africa. Most Orthodox synagogues refrain from a mixed choir or instrumental music, and hence much of this music has been arranged for a capella male choir. Even in communities without choirs one can hear the melodies of Lewandowski either chanted by the cantor or in a communal unison. Over the past decades attempts have been made to celebrate the music of Lewandowski. The Zemel Choir of London released an album of the works of Lewandowski according to their original settings entitled "Louis Lewandowski Choral and Cantorial Works". In 2020, Deutsche Grammophon Records released a recording of his "Eighteen Liturgical Psalms," recorded by the Hungarian Radio Choir and soloists, with organ. In 2011 in Berlin an annual international choir festival was started under the auspices of the mayor called the "Louis Lewandowski Festival". "The Synagogal Ensemble Berlin", the resident choir at the Pestalozzistraße Synagogue in Berlin, present full Lewandowski Shabbat services every Friday night and Saturday morning, as does Belsize Square Synagogue in London in most of its liturgy for cantor choir and organ. It has also created digital editions. The Lewandowski Chorale, Johannesburg is a non denominational mixed choir focussing on bringing the music of Lewandowski to a wider audience. The Society for Classical Reform Judaism (USA), the international voice of advocacy for the preservation and renewal of the historic worship and musical traditions of the Reform Movement, actively promotes the Lewandowski repertoire for contemporary liturgical usage. In addition to the production of CD recordings of this music, the Society has supported the renewed use of the Lewandowski tradition at the Hebrew Union College Jewish Institute of Religion and at its campus synagogues in Cincinnati, Los Angeles and particularly in Jerusalem, where a Classical Reform worship service and concert have become an annual event. The Society also supports the use of these compositions, with instrumental and choral accompaniment, at congregations throughout the United States, as well as in Jerusalem and Warsaw.