Кіріспе
Пруссия түндері - Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Қызыл Армиясында капитан болып қызмет еткен Александр Солженицыннің ұзын поэмасы. "Пруссия түні" атты кітапта Қызыл Армияның Шығыс Пруссия арқылы шеруі сипатталады. Сол шерудің қатысушысы ретінде Солженицын көрген зорлау мен кісі өлтірудің жағымсыз оқиғаларына назар аударылады. Ол 1947 жылы шарашқада (ғылыми-зерттеу лагерінде) тұтқын ретінде жазған "Дороженка" (Жол) атты үлкен автобиографиялық поэмасының 8-тарауынан шыққан. Бастапқы өлең сақталмаған, бірақ 1950-1951 жылдары, Екiбастұз маңындағы ауыр еңбек лагерінде жұмыс істеп жүрген Солженицын 8-ші және 9-шы тарауларды (Жеңімпаздар мейрамы) жеке өлеңдер ретінде қалпына келтірді. Поэма трокаикалық тетраметрде жазылған, "Александр Твардовскийдің ең танымал орыс соғыс поэмасы Василий Тьёркиннің үлгісімен және оған қарсы айтылған". Поэма Солженицынның өз тәжірибесіне негізделген. Ол 1945 жылдың қаңтар айында Оңтүстік-шығыстан Шығыс Пруссияға шабуыл жасаған Екінші Белоруссия майданының құрамына кіретін артиллерия батареясының капитаны болды. Ол өлеңінде совет әскерлерінің неміс азаматтарына кек алуы, содан кейін шығыс Еуропадан немістердің кетуінің бірінші бөлігіне әкелген оқиғалар туралы еске алады. Ол өлеңнің бірнеше жолдарын күнде сабынға жазып, оны күнделікті душқа қолдана отырып жаттап алады. Ол сондай-ақ осы өлеңді жазудың түрмеде қалай аман қалуға көмектескені туралы былай деп жазды: "Маған ақыл-ой керек еді, өйткені екі жыл бойы мен өлең жазып жүрдім - бұл өте пайдалы өлең, ол маған денемде не болып жатқанын байқамауға көмектесті. Кейде, әлсіз тұтқындардың қатарында тұрып, автоматпен қаруланған күзетшілердің айқайының ортасында, мен өзімді жоғарыда ұшып бара жатқандай сезіндім. Сол кезде мен еркін де , бақытты да болдым . Кейбір тұтқындар машинаны тікенді сымнан ұрып қашып құтылуға тырысты. Мен үшін тікенді сым жоқ еді. Тұтқындардың саны өзгермеген, бірақ мен ұшақта алыс сапарға шықтым". Әдеби сыншы, жазушы және ақын Клайв Джеймс бұған оң көзқарас танытты:
|attr2=Translated by Robert Conquest (1977) He wrote a few lines of the poem each day on a bar of soap and memorized them while using it in his daily shower. He also wrote about how composing this poem helped him to survive his imprisonment: "I needed a clear head, because for two years I had been writing a poem—a most rewarding poem that helped me not to notice what was being done to my body. Sometimes, while standing in a column of dejected prisoners, amidst the shouts of guards with machine guns, I felt such a rush of rhymes and images that I seemed to be wafted overhead . At such moments I was both free and happy . Some prisoners tried to escape by smashing a car through the barbed wire. For me there was no barbed wire. The head count of prisoners remained unchanged, but I was actually away on a distant flight." The literary critic, author and poet Clive James took a more positive view: