Физика мен дінні космологиясын жақындастыру жолдары

Кіріспе

Физикалық діни космологияны үйлестіру тәсілі. Философияда теофизика – физикалық және діни космологияны үйлестіруге бағытталған космологиялық көзқарас. Ол физикотеологиямен байланысты, екеуінің арасындағы айырмашылық физикотеология физикадан теологияны шығаруды мақсат етеді, ал теофизика физика мен теологияны біріктіруді көздейді.

Қолданылуы

de (2002) физикотеологияны сынға алып, терминді қолданады, яғни Құдайдың бар екендігіне дәлелдер физикалық әлемнің бар екендігінен туындауы мүмкін деген пікір (мысалы, "дизайнға қатысты аргумент"). Теофизика – бұл кері тәсіл, яғни Құдайдың жаратуы туралы біліммен негізделген материалдық әлемге қатысты тәсіл. Ричард Х. Попкин (1990) бұл терминді Кембридж платонисті Генри Мор және оның шәкірті, серігі Леди Энн Конвейдiң "рухани физикасына" қолданады. Олар жаңа ғылымды ынтамен қабылдады, бірақ оны қолдау үшін Декарт, Гоббс және Спиноза ұсынған материалистік механизмнің түрлі формаларын қабылдамады, себебі Мор мен Конвейдiң пікірінше, олар шығармашылық себептілікті түсіндіре алмайды. Оның орнына Мор мен Конвей Попкиннің "қазіргі механикалық ойлаудың нағыз маңызды альтернативасы" деп атаған нәрсені ұсынды. Р. М. Венли (1910) Шведенборгты "швед теофизигі" деп атады. Пьер Лаберж (1972) Канттың "Таза акыл-ойды сынға алу" (1781; екінші басылымы 1787) еңбегіндегі физикотеологияны сынға алуы, оның ерте туындысы "Табиғаттың жалпы тарихы және аспан теориясы" (1755) еңбегінде Канттың сол кезде таңғажайып жаңалық болған физикотеологияны қорғағанын, бірақ Лаберж "теофизика" деп атаған нәрсені жасырғанда ғана сәтті болғанын айтады ("ce que nous appellerons une théophysique"). Теофизика – Раймон Паниккар ой-пікіріндегі маңызды ұғым. Ол "Онтономия де ла наука" (1961) еңбегінде: "Бұл метафизика емес, ғылымның теологиялық көрінісі – теофизика. Бұл "Құдайдың" физикасы емес, "Физикалық Құдайдың" мәселесі; әлемді жаратқан Құдай, әлемді Құдайдан автономды, тәуелсіз және ажыратылған емес, қайта, оған онтономиялық байланысты". "Ғылым – теология ретінде" деген көзқарас ретінде ол Паниккардың шындыққа деген "космотеандрикалық" көзқарасының орталық бөлігіне айналды. Франк Дж. Типлердің физикалық космологиядан теориялық тұжырымдамаларды байланыстыратын Омега нүктесі теориясы (1994) кейде Типлердің өзі емес, осы терминмен аталады. Типлер "Антропоморфтық космологиялық принципті" (1986, Джон Д. Барроумен бірлесіп жазған, оның көптеген танымал кітаптарында теология сирек айтылады) және "Өлместіктің физикасын" (1994) жазғанда атеист болған, бірақ "Христиандық физикасын" (2007) жазғанда христианға айналды. 1989 жылы континенттік протестанттық дәстүрдегі либералды теолог Вольфхарт Панненберг Типлердің космология жөніндегі еңбегін "эскатология саласында физика мен теология арасындағы жақындасу мүмкіндігін" көтеретінін атап өтті. Кейінгі эсселерінде, Типлердің талқылауының барлық егжей-тегжейлеріне келіспесе де, Панненберг Омега нүктесінің теологиясын қорғады.

de (2002) uses the term in a critique of physicotheology, i. e. the view that arguments for the existence of God can be derived from the existence of the physical world (e. g. the "argument from design"). Theophysics would be the opposite approach, i. e. an approach to the material world informed by the knowledge that it is created by God. Richard H. Popkin (1990) applies the term to the "spiritual physics" of Cambridge Platonist Henry More and his pupil and collaborator Lady Anne Conway, who enthusiastically accepted the new science, but rejected the various forms of materialist mechanism proposed by Descartes, Hobbes and Spinoza to buttress it, as these, More and Conway argued, were incapable of explaining productive causality. Instead, More and Conway offered what Popkin calls "a genuine important alternative to modern mechanistic thought", R. M. Wenley (1910) referred to Swedenborg as "the Swedish theophysicist". Pierre Laberge (1972) observes that Kant's famous critique of physicotheology in the Critique of Pure Reason (1781; second edition 1787) has tended to obscure the fact that in his early work, General History of Nature and Theory of the Heavens (1755), Kant defended a physicotheology that at the time was startlingly original, but that succeeded only to the extent that it concealed what Laberge terms a theophysics ("ce que nous appellerons une théophysique"). Theophysics is a fundamental concept in the thought of Raimon Panikkar, who wrote in Ontonomía de la ciencia (1961) that he was looking for "a theological vision of Science that is not a Metaphysics, but a Theophysics It is not a matter of a Physics 'of God', but rather of the 'God of the Physical'; of God the creator of the world not the world as autonomous being, independent and disconnected from God, but rather ontonomicly linked to Him". As a vision of "Science as theology", it became central to Panikkar's "cosmotheandric" view of reality. Frank J. Tipler's Omega Point theory (1994), which identifies concepts from physical cosmology with theistic concepts, is sometimes referred to by the term, although not by Tipler himself. Tipler was an atheist when he wrote The Anthropic Cosmological Principle (1986, co authored with John D. Barrow, whose many popular books seldom mention theology) and The Physics of Immortality (1994), but a Christian when he wrote The Physics of Christianity (2007). In 1989, Wolfhart Pannenberg, a liberal theologian in the continental Protestant tradition, welcomed Tipler's work on cosmology as raising "the prospect of a rapprochement between physics and theology in the area of eschatology". In subsequent essays, while not concurring with all the details of Tipler's discussion, Pannenberg has defended the theology of the Omega Point.