Миссуридің жарықтары

Кіріспе

Артур Пенннің 1976 жылғы фильмі.

«Миссури үзілісі» – Марлон Брандо мен Джек Николсонның басты рөлдерде ойнаған 1976 жылғы американдық вестерн фильмі. Фильмді Артур Пенн түсірген, Рэнди Куэйд, Гарри Дин Стэнтон, Фредерик Форрест, Джон МакЛиам және Кэтлин Ллойд (оны алғашқы фильмінде) сомдаған. Музыкасын Джон Уильямс жазған. Фильмнің атауы Монтананың солтүстік-орталық аймағындағы шұрайлы және қиын өңірге сілтеме жасайды, онда Миссури өзені мыңдаған жылдар бойында жерге терең шатқалдар немесе «үзілістер» жасаған.

Сюжет

Том Логан - қиын кезеңдерді бастан өткеріп жатқан қарақшы. Ол өзінің және оның тобының достарының біреуін жер баронды Дэвид Бракстонның өз қолына заң алып, асырып өлтіргеніне қатты ренжіді. Олар Бракстонның бригадирі Пит Маркерді өлтіріп, оны Бракстон мен оның адамдары досын асып қойған ағашта іліп, Бракстонға кек алуға шешім қабылдайды. Логан мен оның тобы пойыз тонау кезінде ұрлаған ақшаға Бракстонның ранчосына жақын шағын ферманы сатып алады және оның қорын ұрлай бастайды. Алдымен, Логансыз, топ Миссури өзенінен өтіп, Канада шекарасынан солтүстікке қарай Солтүстік-Батыс атлы полициясына тиесілі аттарды ұрлау үшін жүреді. Ұрлық бастапқыда жақсы өтеді, бірақ атлы полиция топты ұстап алады, оларды ұрланған аттарды тастап, өмірлерін сақтап қалуға мәжбүр етеді. Олар жоқ болған кезде Логан егін егіп, Бракстонның агрессивті, пәк қызына, Джейнге қатынасқа түседі. Брэкстон өзінің ұрлық проблемасына да, қызына да ашуланып, Роберт Ли Клейтонды, атақты ирландтық-американдық "регуляторды" шақырады, ол баға үшін ұрлықшыларға жеке қамқорлық жасайды. Логанға күдікпен қараған Клейтон әр түрлі киім киіп, Логанның тобын бірінен соң бірі өлтіре бастайды. Ол өзін "Джим Фергюсон" деген псевдониммен таныстырып, Логанның жүзе білмейтін жас досы Кішкентай Тодты Миссури өзеніне батырып өлтіреді. Клейтон Логанды бинокльмен бақылап, Брэкстонды қызының жылқы ұрлаушымен қарым-қатынасы туралы мазақтайды. Брэкстон оны босатуға тырысады, бірақ Клейтон оның жұмысын аяқтауды қалайды. Ол Сиді бір шаруаның неке адалдығын бұзған әйелімен жыныстық қатынасқа түсуге тырысқанда өлтіреді. Сондай-ақ, ол сыртқы дәретханаға кіргеннен кейін Кэриді өлтіреді. Ақыры, Клейтон бір түнде топтың жасырынған жеріне келіп, үйді өртеп жібереді, жанып жатқан Калды өзенге жүгіріп, отты сөндіру үшін өзіне лақтыруға мәжбүр етеді. Ол Калдан Логанның қайда екенін сұрайды, Кал үйде болғанын, бірақ сыртқа шықпағанын айтады. Кейін Клейтон үлкен жұлдызды лақтырып, оның оң көзіне тигізеді. Логан келесі күні таңертең келеді және қайғылы түрде Калды жерлейді. Бірнеше күннен кейін Клейтон оттың жарығында атына серенада айтып жатыр. Клейтон ұйықтап қалғанда, Логан оның қосына кіріп, оның мойнын кесіп өлтіреді. Содан кейін Логан шоктан трансқа түскен Брэкстонға шабуыл жасайды. Бірақ, қолайлы уақытта Брэкстон Логанға қару тартып, оны өлтіруге тырысады. Логан басымдыққа ие болып, Брэкстонды көкірекке ұрып өлтіреді. Логан фермасын тастап, Миссури өзенінің солтүстігіне баруды жоспарлап, кетуге дайындалады. Джейн келіп, оған ранчо үшін сатып алушы тапқанын айтады және екеуі туралы сұрайды. Ол Джейнге қарым-қатынасын басқа уақытта, басқа жерде, мүмкін алты айдан кейін қайта бастау мүмкін екенін айтады.

Tom Logan is a rustler experiencing hard times. His gang and he are particularly upset by the hanging of a friend of theirs by David Braxton, a land baron, who takes the law into his own hands. They decide to seek vengeance against Braxton by killing his foreman Pete Marker, hanging him from the same tree used by Braxton and his men to hang their friend. Logan and his gang then buy a small farm close to Braxton's ranch with money they stole during a train robbery, and begin rustling his stock. First the gang, without Logan, rides across the Missouri River and north of the border into Canada to steal horses belonging to the North West Mounted Police. The theft initially goes well, until the Mounted Police catch up to the gang, forcing them to abandon the stolen horses and flee for their lives. In their absence, Logan plants crops and enters into a relationship with Braxton's aggressive, virginal daughter, Jane. Braxton is incensed with both his rustling problem and his daughter, and sends for Robert E. Lee Clayton, a notorious Irish American "regulator," who for a price, will take care of rustlers personally. Quickly suspicious of Logan, who does not strike him as a farmer, Clayton dons a variety of disguises and begins to pick off Logan's gang, one by one. Identifying himself under the pseudonym of "Jim Ferguson," he kills Logan's young friend Little Tod, who cannot swim, by drowning him in the Missouri River. Clayton spies on Logan with binoculars and taunts Braxton about his daughter's affair with a horse thief. Braxton attempts to discharge him, but Clayton is determined to finish his job. He shoots Si as he is trying to have sex with a farmer's adulterous wife. He also shoots Cary after he enters an outhouse. Finally, Clayton arrives at the gang's hideout one night and sets fire to the house, forcing a burning Cal to run to the river and throw himself in to extinguish the flames. He asks Cal where Logan is, and Cal says he was in the house but refused to come out. Clayton then impales Cal through his right eye with a large throwing star. Logan arrives the next morning, and sadly buries Cal. A few nights later, Clayton is serenading his horse by campfire light. Once the campfire goes dark and Clayton falls asleep, Logan sneaks into his camp and slits his throat. Logan then comes after Braxton, who has been feigning a trance due to shock. But, at an opportune time, Braxton pulls a gun on Logan and attempts to kill him. Logan gets the upper hand and shoots Braxton in the chest, killing him. Logan abandons his farm and packs up to leave, planning to go north of the Missouri River. Jane arrives, telling him that she has found a buyer for the ranch, and asks about the two of them. He acknowledges to Jane the possibility that they can renew their relationship at another time and place, maybe six months in the future.

Өндіріс

1976 жылғы 24 мамырда Time журналына берген сұхбатында Брандоның "өз кейіпкері – "Роберт Э. Ли Клейтон" деп аталатын ирланд-американдық сыйлық іздеушінің бүкіл мәнін өзгерткенін" және "оның өлтіру үшін қолданатын, арқан мен шоқпарға ұқсас, қауіпті қол қаруын ойлап тапқанын" айтты. Брандо: "Тарихында қауіпті қарулардың арасында ешкім осы нақты қаруды ойлап таппағанына әрқашан таң қалдым. Мен бұрын пышақ лақтыруда өте шебер болғандықтан, маған ол ұнады". Брандо резеңке өрмекшілер мен жұмыртқалармен балаларша әзілдер жасап, актерлер мен түсірілім тобына жиі арқасын көрсетіп, өндірістің қалыпты ағысын бұзды. Ол суретке түсіру кезінде Николсонға қаруын тигізудің орнына, өзендегі сахнада бақаны тістеп, немесе шегірткелерге оқ атып, ерекше мінез-құлықтар көрсетіп, түсірілімді жиі тоқтатты. Режиссер Пенн оны тоқтатуға тырысқан жоқ сияқты. Фильм Монтана штатының Биллингс, Невада Сити, Ред Лодж және Вирджиния Сити қалаларында түсірілді. Басты түсірілім 1975 жылғы 23 маусымда басталды. Джек Николсон режиссер Артур Пенн, актерлер тобы және түсірілім тобымен бірге түсірілім алаңына келген алғашқы актер болды. Невада Ситиде түсірілімнің екінші аптасында аймаққа үдемелі жаңбыр жауып, актерлер мен түсірілім тобының барлығын сценарийде көрсетілгеннен де шаршатып жіберді. Аймақтық көріністер үшін 80-нен астам дублерлер қолданылды, олардың көпшілігі жергілікті тұрғындар мен балалар болды. Шымтемірлік вагон Нью-Мексико штатының Чама қаласынан Монтана штатының Харрисон қаласына жолда келе жатып бір апта бойы жоғалып кетті. Ол Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында мемлекетаралық тасымалдауға рұқсат алу үшін тоқтатылғаннан кейін келді. Вагон қажет болған көрініс Харрисоннан төрт шақырым қашықтықтағы тасталған Ред-Блаф темір жолындағы көпірде түсірілді. Түсірілім аяқталғаннан кейін актерлер мен түсірілім тобы Вирджиния Ситиге кетті. Шілде айының ортасында Марлон Брандо Монтанаға келіп, Биллингсте түсірілімді бастады. Тамыз айында Йеллоустоун өзеніндегі екі басты кейіпкердің атпен өзеннен өтуі керек болған сахнаны түсіргенде, Джаг есімді жылқылардың бірі өзенде өліп қалды. Америкалық гуманистік қауымдастығы (АГА) тергеу жүргізді. Сұраққа жауап берген фильмнің өндіріс жетекшісі Джек Гроссберг Джагтың бір аяғымен машинаның корпусына соғылып, жүрек талмасынан қайтыс болғанын, содан кейін шоктан өлгенін айтты. Шериф бұл оқиғаның жазатайым оқиға екеніне қорытынды жасады. Биллингс гуманистік қоғамының өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, шерифтің тергеуі қанағаттандырмайды. Ұлттық және Биллингс гуманистік қоғамдары Джагтың байланып, суға сүйреліп, содан кейін суға батып кеткенін мәлімдеді. Жергілікті және ұлттық АГА өкілдері түсірілім алаңына кіруді сұрады, бірақ продюсерлер түсірілім алаңына келушілерге тыйым салынғанын айтты. АХА-ның Голливуд бөлімшесінің Харольд Мелникері өзеннің түбі алдымен тексерілген болса, апат болмас еді деп мәлімдеді. Жылқының суға батып, бірнеше адамның жарақаттануынан кейін, оның ішінде АГА тыйым салған tripwire, фильм АГА-ның "қабылданбайтын" тізіміне енгізілді. Тамыз айының соңында Брандо түсірілімді аяқтап, Монтанадан кетті. Николсон актерлер тобымен бірге қалды. Содан кейін түсірілім тобы екі апта бойы Ред Лоджға барып, түсірілімді аяқтады және ол 1975 жылғы қыркүйек айының ортасында ресми түрде аяқталды.

In a May 24, 1976 Time interview, Brando was revealed to have "changed the entire flavor of his character—an Irish American bounty hunter called 'Robert E. Lee Clayton'—by inventing a deadly hand weapon resembling both a harpoon and a mace that he uses to kill." Brando said "I always wondered why in the history of lethal weapons no one invented that particular one. It appealed to me because I used to be very expert at knife throwing." Brando broke the monotony of the production by playing childish pranks with rubber spiders and eggs as well as frequently mooning the cast and crew. He would interrupt shots with bizarre behavior like biting a chunk out of a frog during a river scene and taking potshots at grasshoppers instead of his firing a gun at co star Nicholson as scripted. Director Penn apparently made no effort to control him. The movie was filmed on location in Billings, Nevada City, Red Lodge, and Virginia City, all in Montana. Principal photography began on June 23, 1975. Jack Nicholson was the first actor to arrive on location with director Arthur Penn, the cast, and the crew. During the second week of filming in Nevada City, intermittent rain showers hit the area, which made the entire cast and crew more bedraggled than the script had depicted. More than 80 extras were used for area scenes; most of them were local people and children. A narrow gauge car was lost for a week while en route from Chama, New Mexico to Harrison, Montana, which arrived after being held in Salt Lake City, Utah for interstate transportation permits. A scene that required the car was filmed on a trestle, four miles from Harrison on the abandoned Red Bluff Railroad. After filming was completed there, the cast and crew went to Virginia City. In mid July, Marlon Brando arrived in Montana to begin filming in Billings on a ranch near the city. In August, while filming a scene on the Yellowstone River that required the two main characters on horses to cross the river, one of the horses, named Jug, died in the river. The American Humane Association (AHA) investigated. When questioned, the film's production executive, Jack Grossberg, said Jug hit a car body with one hoof, had a heart attack, and then died of shock. The sheriff came to the conclusion that it was an accident. According to a spokesman for the Billings Humane Society, the sheriff's investigation was unsatisfactory. Both the National and Billings Humane Societies alleged that Jug drowned after being bound, strapped, and dragged through the water. Representatives from both the local and national AHA requested access to the set, but were told by the producers the set was closed to visitors, without exception. Harold Melniker of the Hollywood chapter of the AHA stated that the accident would not have occurred if the river bottom had first been checked. After the horse's drowning and the injury of several others, including one by AHA prohibited tripwire, the film was placed on the AHA's "unacceptable" list. By the end of August, Brando had completed filming and left Montana. Nicholson stayed behind with the crew and cast. Production then headed to Red Lodge for two weeks to complete filming, and it officially wrapped in mid September 1975.

Қабылдау

Брандо мен Николсонның "Крестный отец" және "Кукушкинің ұясынан ұшқандар" фильмдерінде Оскар сыйлығын жеңіп алғаннан кейін, бұл фильмге үлкен үміт артылды, бірақ ол сыншылардың және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Винсент Канбидің "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі рецензиясында Брандоның "бақылаудан шыққан ойыны" деп баяндалды. Брандо бес апталық жұмысы үшін 1 миллион доллар және 10 миллион доллардан астам кірістің 11,3% алуға келісті. Николсон 10 апталық жұмысы үшін 1,25 миллион доллар және 12,5 миллион доллардан астам кірістің 10% алуға келісті. (Николсон кейін жалақы төленбегендігі үшін продюсер Эллиот Кастнерді сотқа берді.) Екі жұлдызына қарамастан, "Миссури Брейкс" фильмі АҚШ бойынша 14 миллион долларлық кассалық табыс тапқан. The Guardian газетінен Xan Brooks фильмнің жылдар өте келе жақсарғанын айтады: "Уақыт "Миссури Брейкс" фильмімен керемет жұмыс жасады. Алғашқы көрсетілімінде Артур Пенннің 1976 жылғы вестерні "ақылдан асып, өзін-өзі бағалайтын әрекетсіздік" деп сыналды. Бүгін оның тыныш эпизодтары көбірек әсер етеді, ал өркениетті, өліп бара жатқан шекараға деген оның еңбегі ерекше орынды көрінеді. Бәлкім, соңғы рет, (Брандоның) ақымақтығында әдіс бар. Ол өзінің жалдамалы қаруын тыныш және зұлым Чарльз Мэнсон сияқты сомдайды". Уақыт өте келе фильмге деген қабылдау жақсарды және ол культты фильмге айналды. 2023 жылдың мамыр айына қарай, фильм 28 рецензия негізінде Rotten Tomatoes сайтында 79% "жаңа" рейтингке ие.

Басқа медиада

М. Найт Шьямаланның 2021 жылғы «Олд» фильмінде Руфус Сьюэлл сомдаған кейіпкер басқа кейіпкерлерден Марлон Брандо мен Джек Николсон жұлдыздықтаған фильмнің атын еске түсірулерін қайта-қайта сұрайды. Фильмдегі кейіпкер, Чарльз есімді хирург, шизофрениядан зардап шегеді, кейін жасы ұлғайған сайын деменция дамиды. Шьямалан кейіпкердің сұрағының негізінде деменциямен ауыратын әкесі, доктор Неллиатту С. Шьямаланмен болған әңгіме жатқанын түсіндірді: «Мен «Миссури үзілісін» ешқашан көрген емеспін. Бұл әкемнен, ол шын мәнінде деменциямен ауырады, ол Джек Николсон мен Марлон Брандо туралы тоқтамай айта беретін, олар түскен фильм туралы. Мен: «Әке, мен оны көрген емеспін» дедім. Ол: «Джек Николсон! Марлон Брандо!» дейтін. Ол осылай үнемі айтып жүрді. Мен: «Әке, егер осы туралы айта берсеңіз, мен осы туралы фильм түсіремін» дедім. Ол да солай істеді».