Ингольф Даль: Неміс-американ композиторы және пианистісі

Кіріспе

Ингольф Даль (9 маусым 1912 – 6 тамыз 1970) – неміс және американдық музыкант, композитор, пианист, дирижер және педагог.

Өмірбаян

Даль Германияның Гамбург қаласында неміс-иудей әкесі, адвокат Пол Маркустың және оның швед әйелі Хилда Мария Дальдің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның екі бауыры болды: Герт Маркус (1914–2008; белгілі швед суретшісі және мүсіншісі, Принц-Эуген медалін иеленген) және Холгер, сондай-ақ Анна Бритта деген бір қарындасы болды. Гамбургте Даль клавесинист, пианист және ерте музыканы қолдаушы Эдит Вайсс Маннтан фортепиано сабақтарын алды. 1930–32 жылдары Кёльн музыка мектебінде (Hochschule für Musik Köln) Филипп Жарнахтан оқыды. Наци партиясы билікке келген кезде Даль Германиядан кетіп, Волкмар Андреае және Уолтер Фреймен (пианист) екеуімен бірге Цюрих университетінде оқуын жалғастырды. Алты жылдан астам уақыт туыстарымен бірге тұрып, Цюрих операсында жұмыс істеді, стажерлікпен бастап, дирижердің көмекшісі деңгейіне жетті. Альбан Бергтің «Люлу» және Пол Хиндемиттің «Матис дер Малер» операларының әлемдік премьераларында вокалдық жаттықтырушы және хормейстер болып қызмет етті. Лос-Анджелеске көшіп келген соң, Эрнст Кренек, Дариус Мийо, Арнольд Шёнберг, Игорь Стравинский және Эрнст Тох сияқты эмигрант музыканттар қауымына қосылды. Ол жеке пианист, клавишті аспаптарда орындаушы (фортепиано және клавесин), аккомпаниатор, дирижер, жаттықтырушы, композитор және музыка сыншысы ретінде жан-жақты музыкалық мансапқа ие болды. Шёнбергтің «Пьерро Лунари» шығармасын ағылшыл тіліне аударды және Стравинскийдің «Музыка поэтикасы» сияқты туындыларды жеке немесе әріптесімен бірге аударды. Стравинскийдің көптеген шығармаларын орындады, ал композитор Дальдің өнеріне қатты риза болып, оған «Danses concertantes» еңбегінің фортепианолық нұсқасын жасауға және басқа шығармаларына бағдарламалық ноталар жазуға шарт жасасты. 1947 жылы Джозеф Сигетимен бірлесіп Бахтың ре минорындағы скрипкалық концертін жаңадан құрастырды. 1941 жылы Эдгар Берген мен оның қуыршақтарына, ал 1942 және 1956 жылдары комик Грейси Филдске пианист ретінде гастрольдік сапарлар жасады. Томми Дорси үшін музыкалық аранжировкалар жасады және Виктор Боргеге аранжировщик/дирижер болып қызмет етті. Бенни Гудманға классикалық репертуардан жеке сабақтар берді. Fox, Goldwyn Studios, Columbia, Universal, MGM және Warner Bros. студияларында, сондай-ақ Todd AO пост-өндіріс компаниясында көптеген фильмдердің саундтректерінде клавишті аспаптарда орындады. «The Twilight Zone» телешоуында да жұмыс істеді. Бұл жұмыстан түскен табысқа риза болғанымен, «Спартак» фильмінде жұмыс істеген кезде, егер ноталар басқа да бірнеше аспаптармен қайталанса, дыбыс эффекттері мен актерлердің дауыстарымен ұсынылатын эпизод үшін «сцелесте бірнеше ноталарды ойнаудың» мағынасы қаншалықты аз екеніне наразылық білдірді. Шәкірті Пол Гластың «The Abductors» (1957) фильмінің саундтрегін дирижерлік етті және 1969 жылы «Чарли Браун есімді бала» анимациялық фильмінде Бетховеннің «Pathétique Sonata» әнінің екінші және үшінші бөлімдерін орындады. Оның шығармаларының арасында Альто саксофон мен үрмелі оркестрге арналған концерт ең көп орындалатын туындысы. Бұл концерт 1949 жылы Зигурд Рашер тапсырысымен жазылып, тұсаукесері өткізілді. Даль өмірінде бұл шығарма бірнеше рет қайта қаралып, жаңадан оркестрленді, бірақ түпнұсқа нұсқасы Пол Коэнмен қалпына келтіріліп, 2021 жылы жазылды. Кейін Лос-Анджелес филармониясы мен Куссевицкий және Фромм қорына тапсырыстар берді. 1970 жылы қайтыс болғанға дейін толық және ішінара оркестрленген соңғы туындысы скрипка мен камералық оркестрге арналған Элегиялық концерт болды. 1999 жылы Дальдің шығармаларының жазбасын қарастырған бір сыншы оны «әдемі композитор», «Стравинский мен Хиндемит арасындағы айқас» деп сипаттады. 1943 жылдың ақпанында өзінің атын Ингольф Даль деп өзгертіп, сол жылдың қыркүйегінде АҚШ азаматы болды. 1945 жылы Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния Университетінің Торнтон музыка мектебінің факультетіне қосылды және өмірінің соңына дейін сабақ берді. 1952 жылы Танглвуд зерттеу тобының бірінші басшысы болып тағайындалды, бұл бағдарлама кәсіби емес, «ақылды әуесқойлар мен музыканы жақсы көретіндерге, сондай-ақ жалпы музыка студенттері мен музыка педагогтарына» арналған еді. Оның ең белгілі шәкірттері дирижер Майкл Тилсон Томас және композиторлар Харольд Бадд және Дэвид Коуп болды. 1957 жылы Аарон Коплендпен бірлесіп Охай музыка фестивалінің директоры болды және 1964 жылдан 1966 жылға дейін оның музыка директоры қызметін атқарды. Дальдің марапаттарының арасында 1951 жылы музыка композициясы бойынша Гуггенхайм стипендиясы, екі Хантингтон Хартфорд стипендиясы, Оңтүстік Калифорния Университетінің оқытудағы үздік сыйлығы, ASCAP Стравинский сыйлығы және 1954 жылы Ұлттық өнер және әдебиет институтының гранты бар. 1970 жылдың 6 тамызында, әйелінің 10 маусымдағы қазасынан кейін бірнеше апта өткен соң, Швейцарияның Фрутиген қаласында қайтыс болды.

Dahl was born Walter Ingolf Marcus in Hamburg, Germany, to a German Jewish father, attorney Paul Marcus, and his Swedish wife Hilda Maria Dahl. He had two brothers, Gert Marcus (1914–2008; a noted Swedish artist and sculptor, and a recipient of the Prince Eugen Medal), and Holger, and one sister Anna Britta. In Hamburg, Dahl studied piano under Edith Weiss Mann, a harpsichordist, pianist, and a proponent of early music. Dahl studied with Philipp Jarnach at the Hochschule für Musik Köln (1930–32). Dahl left Germany as the Nazi Party was coming to power and continued his studies at the University of Zurich, along with Volkmar Andreae and Walter Frey (Pianist). Living with relatives and working at the Zürich Opera for more than six years, he rose from an internship to the rank of assistant conductor. He served as a vocal coach and chorus master for the world premieres of Alban Berg's Lulu and Paul Hindemith's Mathis der Maler. He settled in Los Angeles and joined the community of expatriate musicians that included Ernst Krenek, Darius Milhaud, Arnold Schoenberg, Igor Stravinsky, and Ernst Toch. He had a varied musical career as a solo pianist, keyboard performer (piano and harpsichord), accompanist, conductor, coach, composer, and critic. He produced a performing translation of Schoenberg's Pierrot lunaire in English and translated, either alone or with a collaborator, such works as Stravinsky's Poetics of Music. He performed many of Stravinsky's works and the composer was impressed enough to contract Dahl to create a two piano version of his Danses concertantes and program notes for other works. In 1947, with Joseph Szigeti he produced a reconstruction of Bach's Violin Concerto in D minor. He also worked in the entertainment industry, touring as pianist to Edgar Bergen and his puppets in 1941 and later for comedian Gracie Fields in 1942 and 1956. He produced musical arrangements for Tommy Dorsey and served as arranger/conductor to Victor Borge. He gave private lessons in the classical repertoire to Benny Goodman as well. He performed on keyboard instruments in the soundtrack orchestras for many films at Fox, Goldwyn Studios, Columbia, Universal, MGM, and Warner Bros., as well as the post production company Todd AO. He also worked on the television show The Twilight Zone. Though grateful for the income this work provided, he complained while working on Spartacus how pointless it was "to tinkle a few notes on the celeste" when the notes are also doubled by several other instruments, all for a passage presented to the audience under sound effects and actors' voices. Dahl conducted the soundtrack to The Abductors (1957) by his pupil Paul Glass and performed both second and third movements of Beethoven's Pathétique Sonata in the 1969 animated film A Boy Named Charlie Brown. Among his compositions, the most frequently performed is the Concerto for Alto Saxophone and Wind Orchestra commissioned and premiered by Sigurd Raschèr in 1949. The piece went through several major revisions and re scorings during Dahl's lifetime, but the original version was restored by Paul Cohen and recorded in 2021. Dahl later completed commissions for the Los Angeles Philharmonic and the Koussevitzky and Fromm foundations. His final work, complete and partly orchestrated at his death in 1970, was the Elegy Concerto for violin and chamber orchestra. In 1999, one critic reviewing a recording of Dahl's works called him a "spiffy composer", "a cross between Stravinsky and Hindemith". He legally changed his name to Ingolf Dahl in February 1943 and became a naturalized U. S. citizen in September of that year. In 1945 he joined the faculty of the University of Southern California Thornton School of Music in Los Angeles, where he taught for the rest of his life. In 1952 he was appointed the first head of the Tanglewood Study Group, a program that targeted not professionals but "the intelligent amateur and music enthusiast, also the general music student and music educator". His most prominent students included the conductor Michael Tilson Thomas and the composers Harold Budd and David Cope. In 1957 he co directed the Ojai Music Festival in partnership with Aaron Copland and served as its music director from 1964 to 1966. Among Dahl's honors were a Guggenheim Fellowship in music composition in 1951, two Huntington Hartford Fellowships, an Excellence in Teaching Award from the University of Southern California, the ASCAP Stravinsky Award, and a grant from the National Institute of Arts and Letters in 1954. He died in Frutigen, Switzerland, on August 6, 1970, just a few weeks after the death of his wife on June 10.

Жеке өмір

Жасөспірім шағынан бастап Даль екі жынысты болуға бейімді болған, бірақ содан кейін "оның талғамы мен ықыласы еркектерге қалып қойды". Ол 16 жасында суретші Эдуард Баргермен алғашқы гомосексуалдық тәжірибесін басынан өткерді. Америкаға келген соң Даль Цюрихте танысқан Этта Горник Линикке үйленді. Ол оның гомосексуализмін қабылдап, оны жасыруға көмектесті және Даль Бостонға саяхат еткенде танысқан, кейде сонда барып тұратын сүйіктісімен оның махаббатын бөлісті. Өмірінің соңғы он бес жылында ол Сиерра клубының жаяу серуенде кездескен Билл Колвигпен жақын, бірақ толық емес қарым-қатынасты сақтап келді. Оның қолжазбаларындағы жазбалар оның кейде шығармаларына еркек серіктерінен шабыттанғанын көрсетеді. "Hymn" (1947) шығармасы Дальдің USC-де танысқан бір өнер студентімен бір жылға созылған махаббатынан туды, ал "A Cycle of Sonnets" (1967) шығармасының бөлімдерінде тағы екі адамның әріптері кездеседі. Оның асырап алған ұлы Энтони Линик Дальдің қайтыс болғаннан кейін алған көңіл айту хаты арқылы ғана оның гомосексуализмі туралы білді. Ол Дальдің жеке және қоғамдық жақтары арасындағы қарым-қатынасты былай бағалады:

Оның әлеуметтік өмірі мен шығармалары көптеген дарынды жаратылыстарды қолдайтын, жан-дүниесінің тереңдігінен нәр алатын және оларға өте көп және қызғанышқа толы көркем еңбектер жасауға мүмкіндік беретін қарым-қатынастың оңайлығына ие болмағандай көрінеді. Ингольф мұндай процеске қайшы келетін, өте жоғары деңгейдегі қысымда жұмыс істеді. Ол өзінің кім екенін таңдаған жоқ, сондай-ақ өзінің нағыз бейнесін әлемге көрсетуді де қаламады. Ол өмір сүріп, шындықты айту мүмкіндігінсіз көз жұмды.

Кейінгі танылу

Даль музыкасы Boston Records, Capstone, Centaur, Chandos Records, CRI, Crystal, nl, MKH Medien Kontor Hamburg, Nimbus және Summit лейблдерінде жазылған. Дальдың шәкірттерінің арасында американдық дирижерлер Майкл Тилсон Томас, Лоуренс Кристиансон, Уильям Холл, Уильям Денинг, Фрэнк А. Салазар, пианист Уильям Тиафорд және композиторлар Мортен Лоридсен, Уильяметта Спенсер, Норма Вендельбург және Лоуренс Мосс бар. Тилсон Томас оны былай бағалады: "Далл – шабыттандыратын ұстаз; пәннен бұрын, ол студенттеріне гуманизмнің практикалық құндылығын көрсетті. Яғни, адамгершілік ұстанымдарды күнделікті өмірге қалай сіңіруге болады". Оңтүстік Калифорния университетінің (USC) Музыка кітапханасында Ингольф Даль мұрағаты сақталады. Оған ноталар, қолжазбалар, құжаттар және жазбалар кіреді. Даль 1928 жылдан бастап 1970 жылы қайтыс болғанға дейін жыл сайынғы жинақтарда күнделік жазып отырды. 2012 жылы оның кеңі Ресейдегі Ингольфтің толыққанды өмірбаянын жазған әкесі Энтони Линик оларды USC-ге табыс етті. Америка музыкологиялық қоғамының Батыс жағалауындағы бөлімдері жыл сайын Музыкология саласындағы Ингольф Даль атындағы естелік сыйлықты тартады. Соңғы кезде Маркус-Даль отбасының тарихына, Гамбургтен қашқандарына және Ингольф Даль мен оның інісі, мүсінші Герт Маркустың мәдени еңбегіне қызығушылық жаңадан оянды. 2017 жылы Грос Борстель тұрғындары "Маркус унд Даль бастамасы" атты жаңа қоғам құрды. Оның мақсаты – Герт Маркус пен Ингольф Дальдың шығармашылығына, сондай-ақ Грос Борстельде тұрған немесе жұмыс істеген, не болмаса бұрын тұрған немесе жұмыс істеген басқа да суретшілерге қызығушылықты қайта жандандыру. "Маркус энд Даль бастамасы" бірқатар жобаларға жауапкершілік тартты. Олардың ішінде 2018 жылы Волькер Амельс басшылығымен Ингольф Дальдың камералық музыкасы – "Интервалдар" – жаңа дискісінің шығарылуын атауға болады. 2019 жылы Мелина Пейцольд Ингольф Дальдың неміс тіліндегі өмірбаянын жариялады.

Жазба шығармалары

"Мультфильм музыкасы туралы ескертулер" Мервин Кук, ред., "Голливуд киномузыкасының оқулығы" (Оксфорд университетінің баспасы, 2010)