Кіріспе

Құрбандық нанын қадірлеу үшін қолданылатын шағын табақ. Патен немесе дискос – әдетте, қасиреттілік кезінде қолданылатын кішкентай табақ. Ол көбінесе литургияның өзінде пайдаланылады, ал қасиеттілікке дайындалған нан киборникте сақталады.

Батыс қолданысы

Көптеген батыс діни ағымдарда патень әдетте қарапайым табақ сияқты немесе төмен жақты ыдыс болып келеді. Шағын патеньдер көбінесе тостақанның үстіне сенімді түрде қойылатын ойысқа ие болады, бұл сол жақтағы суретте көрсетілген.

Римдік діни рәсім

Римдік Миссальдың жалпы нұсқаулығында патеньдерге қатысты ережелер қарастырылған: "Қасиетті ыдыстар құнды металдан жасалуы тиіс. Егер олар тот басатын металдан немесе алтыннан арзан металдан жасалса, олардың ішкі жағы көбінесе алтынмен қапталуы керек". Дегенмен, құнды емес металдардан жасалған ыдыстарға да ережелер жасалған, егер олар "әр аймақта құнды немесе асыл деп есептелетін басқа да берік материалдардан жасалған" болса. Кейбір адамдар қасиетті нан табағын "патень" деп атайды, бірақ ағылшын тіліндегі епископтық конференциялар бекіткен және Әулие Тақ мойындаған Римдік Миссальдың жалпы нұсқаулығының ағылшын тіліндегі аудармасы осы нысанды (118 және 187 нөмірлерде) "қасиетті нан табағы" деп атайды, ал "патень" терминін басқа нысан үшін қолданады (84, 117, 141 нөмірлер және т.б.). Латын тіліндегі сәйкес екі термин – патина (қасиетті нан табағы) және патена (патень).

Протестанттық рәсімдер

Патендер англикандықтар мен лютерандықтардың арасында да қолданылады. Біріккен методистік шіркеуде ақсақалдарды тағайындау рәсімі кезінде, литургияның епископ қол қойып, пасторлыққа үміткерлерге дұға оқитын бөлігінен кейін, әр ақсақал епископтан тостаған және патенмен бірге стола (шал) алады. Бұл себепті, жаңа тағайындалған ақсақалдар енді қасиетті рақымдарды, мысалы, қасиетті тамақтандыруды тойлауға құқылы. Методистердің қасиетті тамақтандыру қызметінде нан ұсынылған кезде және одан кейін, әсіресе бөлінгеннен кейін патенге қойылады. Патен, тостағанмен бірге, қасиетті Евхаристия тойланатын алтарьда тұрады.

Византиялық ырым

Византиялық дәстүрдегі Шығыс православие және Византиялық дәстүрдегі католик шіркеулерінде патень дискос деп аталады және оның астыңғы жағына тұрақты бекітілген тұғыр (немесе "аяқ") арқылы көтеріледі. Дискос әдетте латын нұсқасына қарағанда әрленгенірек болады және міндетті түрде алтыннан жасалуы керек немесе кемінде алтынмен қапталуы тиіс. Дискостың бетіне Иса Мәсіхтің, Мәсіхтің тууының, айқыш белгісінің немесе көбінесе Құдай ананың бейнесі түсірілуі мүмкін. Дискос жасалғанда, оған әдетте осыған сай келетін жұлдызша (дискостағы кесектерге тиіспеу үшін қолданылатын кішкентай, бүктелетін металл тұғыр), қасық (сенімділерге қасиетті тағамды тарату үшін) және найза (Дайындық литургиясы кезінде құрбандық қозыны кесу үшін қолданылады) қоса беріледі. Тарихи Шығыс шіркеулерінің христиандары үшін дискос Құдай Сөзін құрсағына қабылдап, оны дүниеге әкелген Мәриямның Әбден тазалығын, сондай-ақ айқыштағы азаптан кейін Мәсіхтің денесін қабылдап, одан қайта тірілген Мәсіхтің қабірін бейнелейді.

Құдайы литургия

Діни литургия кезінде дискосқа тек Құрбандық (Агнец) ғана емес, сонымен қатар Құдай ананы, қасиеттілерді, тірілерді және қайтыс болғандарды еске алу үшін бөлшектер қойылады. Осылайша, дискоста бүкіл Шіркеу бейнеленген: Мәсіхтің айналасында орналасқан күрескер Шіркеу және жеңіске жеткен Шіркеу. Үлкен кіреберіс алдында диякон дискосты алып жүреді, дискостың төменгі жағын маңдайына ұстайды. Содан кейін ол Киелі Трапезаның жанында тізе бүгеді, ал діни қызметкер одан дискосты алып, Антименсияға қояды. Анафора кезінде тек Құрбандық ғана қасиеттіленеді. Қасиетті Тағамды қабылдау кезінде, дін қызметкерлері Құрбандықтың өз үлесін тікелей дискостан алады, бірақ сенімділердің қабылдауы үшін Құрбандықтың қалған бөлігі кішкентай бөлшектерге кесіліп, тостағанға салынады, сол тостағаннан діни қызметкер қасықпен қасиетті тағамды үлестіреді. Қасиетті Тағамды қабылдағаннан кейін, диякон дискосты қасиетті тостағанның үстінде ұстап, Қайта тірілу жырларын оқиды. Содан кейін ол қалған бөлшектерді (қасиеттілердің, тірілердің және қайтыс болғандардың) тостағандарға сүртіп, былай дейді: "Мырза, мұнда еске алынғандардың барлық күнәларын, Өзіңнің қымбат қаныңмен, барлық қасиеттілеріңнің дұғалары арқылы жуып тазала." Кейде, епископ литургияны өткізгенде, оған кішкентай дискос дайындалады, одан ол үлкен кіреберіс алдында тірілер мен қайтыс болғандарды еске алу үшін бөлшектерді алады.

Басқа қолданыстар

Шіркеудің қасиеттілікке арналуы кезінде дискос қасиеттілердің қалдықтарын сақтау үшін қолданылады, олар епископпен киелі үстелге және антиминске мөрленеді. Пастор тағайындалғанда, Құрбандық қойдың бір бөлігі кішкентай дискосқа салынып, оған беріледі, бұл оған сеніп тапсырылған қасиетті құпиялардың белгісі.

Бата беру және оны ұстау

Орыс дәстүрінде дискосты алғаш рет Литургияда қолданар алдында қасиеттендіру үшін арнайы бата беру рәсімі бар. Дискос жеке немесе басқа қасиетті ыдыстармен бірге баталанады. Бата беру әдетте Дайындық Литургиясы басталар алдында жасалады, содан кейін дін қызметкері дискосты киелі орынға (ғибадатханаға) алып кіріп, литургияны бастайды, жаңа баталанған ыдысты сол литургияда пайдаланады. Дискос алғаш рет Құдайға арналған Литургияда қолданылғанға дейін қарапайым ыдыс саналады, сондықтан кез келген адам оған қол тигізе береді. Бірақ, Құдайға арналған Литургияда қолданылғаннан кейін дискосқа тек диакон, дін қызметкері немесе епископ ғана қол тигізе алады. Субдиакон қасиетті ыдыстарға тек матамен оралған жағдайда ғана қол тигізе алады. Қолданылмаған кезде тостаған, дискос және барлық қасиетті ыдыстар құрбандық үстелінде (протез) матаға оралған күйде сақталуы керек – үстіне қойылып, матамен жабылған немесе протезге кіргізілген шкафта қауіпсіз сақталады.

Александриялық ырым

Александриялық ғұрыпты қолдануда дискостың көбінесе аяғы жоқ, тегіс түбі болады. Оған қоса, оның көтеріңкі жиегі бар, ол салыстырмалы түрде биік шет жасап, табын етілген нығматтардың ұсақ бөліктері еденге түсіп кетпеуіне кепілдік береді.