Кіріспе
1610 жылы Англияда шешілген Томас Бонхамға қарсы Дәрігерлер колледжінің ісі, көбінесе доктор Бонхамның ісі немесе жай ғана Бонхамның ісі деп аталады. Бұл іс 1610 жылы Англиядағы Жалпы өтініштер сотында, сэр Эдвард Коктың басшылығымен шешілді. Істе Дәрігерлер колледжінің лицензиясыз медициналық практика жасағаны үшін доктор Бонхамды заңсыз түрде қамағаны туралы үкім шығарылды. Доктор Бонхамның адвокаттары түрмеге қамаудың нашар практика үшін ғана қарастырылғанын, заңсыз практика үшін емес, деп мәлімдеді, және Кок көпшілік пікірмен келісті. Бұл іс ерекше, себебі Кок шешімнің негізінде «көп жағдайда жалпы құқық Парламент актілерін бақылайды» деген пікірді келтірді. Аталған Парламент актісі – «1553 жылғы Дәрігерлер колледжі туралы акті», ол колледжге адамдарды түрмеге қамау құқығын берген. Бұл сөздің мағынасы жылдар бойы пікірталас тудырды. Бір интерпретация бойынша, Кок кейіннен АҚШ-та дамыған сотқа бағыныштылық тексеруін (judicial review) көздеген, бірақ басқа ғалымдар Кок парламенттік егемендікке қарсы емес, тек заңды түсіндіруді мақсат еткенін айтады. Егер Кок алғашқысын ойлаған болса, кейіннен өз көзқарасын өзгерткен болуы мүмкін. Коктың бұл мәлімдемесі кейде істің ratio decidendi (шешімнің негіздемесі) емес, obiter dictum (айқас сөз) ретінде қарастырылады. 1803 жылғы Марбери мен Мэдисон ісі АҚШ Конституциясының III бабына сәйкес АҚШ-та сотқа бағыныштылық тексеруін жүзеге асырудың негізін қалады, бұл іс доктор Бонхамның ісімен салыстырылып, маңызды айырмашылықтары бар. Академиктер бұл байланысты Коктың көзқарастары АҚШ-тағы сотқа бағыныштылық тексеруінің негізін құрайды деп дәлелдеу үшін пайдаланды, бірақ бұл мәселеде бірлік жоқ.
Thomas Bonham v College of Physicians, commonly known as Dr. Bonham's Case or simply Bonham's Case, was a case decided in 1610 by the Court of Common Pleas in England, under Sir Edward Coke, the court's Chief Justice, in which it was ruled that Dr. Bonham had been wrongfully imprisoned by the College of Physicians for practising medicine without a licence. Dr. Bonham's attorneys had argued that imprisonment was reserved for malpractice not illicit practice, with Coke agreeing in the majority opinion. The case is notable because Coke argued in the decision's rationale that "in many cases, the common law will control Acts of Parliament", the act of parliament in question being the "College of Physicians Act 1553" which gave the college the right to imprison. The meaning of this phrase has been disputed over the years. According to one interpretation, Coke intended the kind of judicial review that would later develop in the United States, but other scholars believe that Coke meant only to construe a statute, not to challenge parliamentary sovereignty. If Coke intended the former, he may have later changed his view. The statement by Coke is sometimes considered to be an obiter dictum (a statement made 'by the way'), rather than part of the ratio decidendi (rationale for the decision) of the case. The 1803 case Marbury v. Madison formed the basis for the exercise of judicial review in the United States, under Article III of the US Constitution, with the case having both parallels and important differences with Dr Bonham's case. Academics have used this connection to argue that Coke's views form the basis of judicial review in the United States, but there is no consensus on the issue.
Өмірбаян
Дәрігерлер колледжі (1674 жылы Корольдік дәрігерлер колледжі деп қайта аталды) элиталық ұйым болды. 1518 жылы корольдік жарғымен құрылған, оны ағылшын университеттерінде білім алған алты ағылшын ғалымы-дәрігер құрды. Колледжге тек университетте оқып, медицина теориясы бойынша үш бөлімнен тұратын латын тіліндегі емтиханды тапсырған британдық еркектер қабылданатын. Рұқсат етілген стипендиаттардың саны – 24. Егер үміткер 24 стипендияның барлығы толған кезде келсе, ол үміткер болып тіркелді, ал ең жоғары дәрежелі үміткер алғашқы бос стипендияға қабылданатын. 1523 жылғы Парламент актісі, «Дәрігерлер актісі», корольдік жарғыны бекітіп қана қоймай, колледжге басқа дәрігерлерді соттауға және жаман қылық жасаған немесе лицензиясыз практика жасайтындарды жазалауға сот ретінде әрекет етуге мүмкіндік берді. 1553 жылғы «Дәрігерлер колледжі актісі» жарғыға түзетулер енгізіп, колледжге сотталғандарды мерзімі шексіз түрмеге қамауға алу құқығын берді. Бұл «медицинамен айналысу үшін науқастың келісімі ғана қажет деген жалпы құқыққа қайшы келді». 1602 жылдың 8 сәуірінде Бас судья Джон Попхэм колледждің түрмеге қамау және айыппұл салу құқығын қолдады: «Ешбір адам, оқымысты болса да, Физиция немесе дәрігер Лондонда немесе жеті мильдік аймақта Колледж лицензиясысыз практика жасай алмайды. Лондонның еркін азаматы Колледж тарапынан заңды түрде түрмеге қамалуы мүмкін». Томас Бонэм 1581 жылы Кембридждегі Сент-Джон колледжіне қабылданды. 1584 жылы бакалавр дәрежесін алған ол 1588 жылға қарай магистратураны аяқтады және Кембриджде медицина докторы дәрежесін оқыды, кейіннен бұл дәреже Оксфорд университетімен берілді. 1602 жылға қарай ол оқуын аяқтап, Лондонға көшіп келді, онда медицинамен айналысып, Шаштараз-хирургтар компаниясымен байланыс жасады, оларға Колледжге ұқсас түрде дәрігерлерге рұқсат беруге шақыру науқаны жүргізді. 1605 жылы Парламентке берген өтініші сәтсіз аяқталғаннан кейін, Бонэм 1605 жылдың 6 желтоқсанында колледжге қосылуға өтініш берді, бірақ одан бас тартылып, одан әрі оқудан кейін қайта оралуға бұйрық берілді. 1606 жылдың 14 сәуірінде қайтып келген ол тағы да қабылданылмады және оған 5 фунт стерлинг (1606 жылы 5 фунт стерлинг шамамен <есептелген сомаға> тең) айыппұл салынды және практикасын жалғастырғаны үшін түрмеге қамаумен қорқытты. Бонэм дәрігер болып жұмыс істеуін тоқтатпады; 3 қазанда ол тұтқындалып, 10 фунт стерлинг айыппұл салынатыны жарияланды. Бонэм 7 қарашада тағы да колледжге, бұл жолы адвокатымен бірге келді. Ол Оксфорд немесе Кембриджтің түлектеріне колледждің билігі жоқ деп мәлімдеді және олардың рұқсатынсыз практикасын жалғастыратынын жариялады. Ол содан кейін қорлық жасағаны үшін түрмеге қамалды (кейбіреулер Флит түрмесінде, ал басқалары Ньюгейт түрмесінде екенін айтады), бірақ оның адвокаты 13 қарашада оны босатты, Common Pleas сотынан шығарылған хабеас корпусы бұйрығы арқылы. Бонэмнің сәттілігі колледжді алаңдатты, оның бұрынғы Попхэмпен жетістігі және сол сияқты Лорд Эллесмир және басқа да Корольдік шенеуніктердің «көрсетуі» олардың юрисдикциясы сақталатынына сендірді. Сондықтан колледж тікелей Корольдік шенеуніктерге жүгінді және 1607 жылдың 1 мамырында Эллесмирдің үйінде судьялар комитетімен кездесті. Комитетке Эллесмир, Попхэм, Томас Флеминг, Common Pleas сотының екі судьясы және Корольдік Бенч сотының екі судьясы кірді. Сотталушылардың барлығы «физика ғылымын немесе өнерін дұрыс пайдаланбағаны үшін немесе колледж жасаған ережелерге бағынбағаны үшін немесе оларға қарсы жасалған қылмыстар үшін олар кінәлілерді кепілсіз немесе кепілсіз жазалай алады» деп келісті. Бұл жетістік колледжді Бонэмге қарсы тағы да шаралар қабылдауға итермеледі, оны заңсыз практика жасағаны үшін Корольдік Бенчте 60 фунт стерлингке (1607 жылы 60 фунт стерлинг шамамен <есептелген сомаға> тең) сотқа берді. Бонэм қарсы шабуыл жасап, Common Pleas сотына 100 фунт стерлинг (1607 жылы 100 фунт стерлинг шамамен <есептелген сомаға> тең) өтемақы талап етіп, олар оның жеке басына зиян келтіргенін және «Англия патшалығының заңы мен әдет-ғұрыптарына қарсы» оны заңсыз түрмеге қамағанын айыптады.
Сын
Джон Кэмпбелл (19 ғасырдағы Лорд-бас судья және Лорд-канцлер) Бонхам ісі бойынша шешімді «соттың үстіне қойылған ақымақ доктрина» деп сипаттады. Филип Аллот, «Кембридж заң журналында» оны «аборт» деп атады. Кейін Кок сот қызметінен босатылды, ал Элсмир дереу жасырын сын айта бастады, егер олар парламенттің актілерін елемейтін немесе ақылға қайшы келсе, судьяларға оларды бір жағына тастауға мүмкіндік беру ақылға сыймайтындық деп мәлімдеді. Алайда ол «мүмкінсіздіктер немесе тікелей қайшылықтар туралы» айтпады. Заңның бұзылуы анық және айқын болса, оны қабылдауға болады, бірақ басқа жағдайда болмайды. Кок өзінің шешімін дәлелдейтін мысалдар үшін сынға ұшырады. Оның бірінші ісі, Трегор ісі, өте қате келтірілген. Кок былай деді: «Херл кейбір заңдар заңға және құқыққа қарсы жасалды, оларды қабылдауға мәжбүр болғандар оларды орындамайды». Шын мәнінде, түпнұсқа мәтінінде «заң және құқық» деген сөз жоқ; Герл «өзін жасағанның өзі орындағысы келмейтін кейбір заңдар бар» деп жазды, бұл кейбір заңдар нашар әзірленгенін білдіреді, егер оларды жұмыс істеуге түсіндіруге болмай жатса, Парламент соттардың оларды қолданбауын қабылдайды. Теодор Плюкнет былай деп жазды: «Кімде-кім Герльдің барлық пікірлерін оқыса, ол сол кезде талқыланып жатқан заңды осы санатқа кірмейді деп санамағанын көре алады; керісінше, ол оның мүлдем айқын және тікелей түсіндірмесін ұсынды. Коктың алғашқы өкілеттігі сендірмеуден алыс». Оның екінші авторитеті, Cessavit 42, «өзінің тезисін қолдау үшін одан да көп» және Уильям Берефордтың Парламент актісін қолданудан бас тартқан жағдайына қатысты, өйткені ол бірнеше жалпы құқық қағидаттарын бұзады. Алайда Плюкнет 42-ші Cessavit-те «заңның күшін жоймайтынын, тек елемейтінін» айтады. Бұл фактіге Кок өз түсінігі мен теориясын қосты». Оның үшінші мысалы, Annuitie 11, Карлайлдың Статутына негізделген, ол барлық діни ордерлердің мөрі болуы керек, ол прейордың және төрт «ең құнды бауырластардың» күзетімен орналастырылған, сондықтан абат оны олардың білмеуінен пайдалана алмайды. Осылайша мөр басылмаған кез келген шешім жарамсыз болып саналады. Бұл шіркеу заңдарына қайшы келді және шағын діни ордерлер үшін өте қиын болды; сондықтан сэр Энтони Фицгерберт бұл жарлықтың «қатесіз» немесе «мүмкін емес» болғандықтан жарамсыз екенін айтты. Алайда Плюкнет бұл мысалды «күшті көрінгенмен, шын мәнінде оның маңыздылығы күмәнді» деп атап, оның дұрыстығына күмән келтіреді. Бонхамның ісі Корольге қатты ұнаған жоқ; Кок жалпы өтініштерден алынып тасталды және 1613 жылы теориялық тұрғыдан жоғары лауазымды, бірақ іс жүзінде аз сыйақы беретін Корольдің орынбасарлығына жіберілді. 1616 жылы маусымда ол қызметінен шеттетіліп, іс-қағаздарын «түзету» керек болды. 1617 жылдың қазан айында Джеймс I Кокадан Бонхам ісі туралы түсініктеме талап етті. Кок «мақаладағы сөздер жаңа пікірді білдірмейді, тек бұрынғы уақытта шешілген және Бонхам ісі бойынша келтірілген заңның осындай билік органдарының қатынасын білдіреді» деп мәлімдеді. Ол өз жазбаларында қандай да бір қателіктер бар екенін мойындаудан бас тартты, ал оның түзетулері тек кішігірім қателіктер мен тілдің қайта орналасуы болды. Егер ол осы жағдайдан Парламент егемендігінің орнына сот төрелігін қолдауды жалпы қолдауға әкелген болса, оның соңғы жазбалары оның мұндай ұстанымға келмейтінін көрсетеді. Джеймс Кент өзінің «Америкалық заң туралы түсініктемелер» деген еңбегінде Бонхам ісі мен ұқсас істер тек заңдарға «ақылға қонымды құрылым» берілуі керек дегенді білдіреді деп мәлімдеді. Чарльз Грей Америка философиялық қоғамының іс қағаздарында Кок судья ретінде заңдарды сот арқылы қарауды ешқашан ұсынбаған деп айтады. Уильям Сэрл Холдсворт Бонхам ісі бойынша Коктың жеке мәлімдемелерінде Парламентке шектеулер қойылғанын қарастыру қателік болатынын мойындады; Коктың өзі басқа жерде Парламент билігін «қалай да трансцендентті және абсолютті, оны себептерге немесе адамдарға байланысты ешқандай шектеуге болмайды» деп мойындады. Рауль Бергер Пенсильвания университеті заңына қарсы пікір білдірді; заңның сөздері анық еді, және оны қолдануға болатын жалғыз әділдік жоқ еді. Заңның түсіндірмесі әділетсіз, шеттен келген мағыналарды елемеуге мүмкіндік береді, бірақ Кок істегені - заңның негізгі мақсатымен бірге, оның тұтастай күшін жою болды. Джон В. Орт «Конституциялық түсініктеме» деген еңбегінде: «Егер бұл шын болса, неге олар мұны айтпады? Патшаның заң шығарушы судьялары заңды күшін жойғандығын айтуға батыл болмас еді». Коктың өлімінен кейін оның құқықтануы «табиғи түрде сөніп қалды», ал оның келесі пайда болуы 1686 жылы «Годден против Хейлс» ісінде болды, онда доктрина тәждің үкіметтік заңдарды жоюға құқығы бар екенін дәлелдеу үшін бұрмаланды. Плюкнет «1688 жылғы революция Бонхам ісінің доктринасын тастап кеткенін» айтады, бірақ 1701 жылы жалпы құқық судьялары «Сити оф Лондон против Вуд» ісінде Коктың шешімін мақұлдап сілтеме жасады, Джон Холт Коктың мәлімдемесі «өте ақылға қонымды және шын айту» екенін қорытындылады. Оның ұстанымы заңды қарау мақсатында басқа құжаттармен бірдей қарау болып табылды және ондаған жылдар бойы сақталды. Соттан тыс, Джон Лилбурн Бонхам ісін өзінің «Англия халқының заңды негізгі бостандықтары» кітабында және 1649 жылғы мемлекетке қарсы сотта Парламентке жасаған шабуылын ақтау үшін пайдаланды. Парламент егемендігінің доктринасының өсуімен Коктың теориясы біртіндеп жойылды; Уильям Блэкстоун өзінің «Англия заңдары туралы түсініктемелердің» бірінші басылымында «егер Парламенттің ақылға сыймайтын нәрсені жасауын қатаң түрде талап етсе, оны бақылауға болатын күшті білмеймін: және осы ережені қолдау үшін келтірілген мысалдардың ешқайсысы заңның негізгі мақсаты ақылға сыймаса судьялар оны қабылдауға болады екенін дәлелдемейді; өйткені бұл сот билігін заң шығару билігінен жоғары қою болар еді, бұл барлық үкіметті құлату болар еді». Парламент егемендігі қазір Англия судьялары тарапынан «британдық конституциялық құқықтың орталық қағидасы» ретінде қолданылады. Істің қазіргі замандағы маңызсыздығы соншалық, Филип Гамбургер 2008 жылы «Бонхам ісі сот міндеті тарихында еске алуға лайық емес, оның ұмытылған себептерінен басқа» деп жазды.
Америкада
Он үш колонияда Коктың мәлімдемесінің жалпы құқық заңнан жоғары деген мағынада түсіндірілген жағдайлары болды. Мысалы, Коктың мәлімдемесін негізге ала отырып, Джеймс Отис кіші, соттардың Парламент актілерін «конституцияға және табиғи әділеттілікке қарсы» деп есептеп қарастыруға міндетті екенін мәлімдеді, бұл Джон Адамсқа елеулі әсер етті. 1765 жылғы мөр бажы салығы заңы Массачусетс Ассамблеясы тарапынан жарамсыз деп жарияланғанда, оның себебі «Магна Хартияға және ағылшындардың табиғи құқықтарына қарсы болғандықтан, демек Лорд Коктың айтуынша, күшін жойған және жарамсыз» болды. 1772 жылы Отис және басқалар Блэкстоунның судьялар Парламент актілеріне шағымдана алмайды деген ұстанымын қабылдап, өз бағытын өзгертті. Америкада сот сараптамасын жүзеге асырудың негізін құрайтын Марбери мен Мэдисон (1803) ісінде бас судья Джон Маршалл «АҚШ Конституциясының ерекше сөз тіркесі барлық жазбаша конституцияларға маңызды деп есептелетін қағиданы растайды және күшейтеді, яғни конституцияға қайшы келетін заң жарамсыз, ал соттар, басқа да органдар сияқты, осы құралмен байланысты» деді. Маршалл «жарамсыз» және «қайшы» деген сөздерді қолданды, бұл Кокқа тікелей сілтеме ретінде қарастырылды, бірақ Маршаллдың қағидасы ақылға қарсылық емес, жазбаша Конституцияға қарсылыққа негізделген. Hurtado v. California (1884) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты Бонам ісін талқылап, ол парламенттің жалпы құқыққа қатысты құдіретіне әсер етпегенін айтты. Эдвард Сэмюэл Корвин Гарвард құқылы журналында жазған мақаласында судьялар орындайтын жоғары ақыл-ойының заңын мақтады және «Коктың ілімінің американдық конституциялық заң мен теорияда алған бекітілуін» қолдады. Гари Макдауэлл «The Review of Politics» журналында бұл істің ықпалын «американдық конституциялық заң мен теорияның, тіпті тарихтың ең тамырлы аңыздарының бірі» деп атады. Макдауэлл 1786 жылғы Конституциялық конвентте бұл мәселе талқыланбағанын көрсетті. Ратификациялық конвенттер кезінде Кок туралы айтылса да, конституцияға қайшы заңдарды жою туралы пікірталас кезінде ол еске алынбады. Сонымен қатар, Коктың басқа жазбалары келтірілді, бірақ Бонхэм ісі ешқашан талқыланбады. Тағы бір пікір бойынша, АҚШ Жоғарғы Соты «Бонхэм ісіндегі» қағидаға «әділ процеске қатысты ережелерді» қолданып, «ақылға сыймайтын» заңдарды жою арқылы «толық айналым жасады».