Кіріспе

2005 жылы жазылған фантастикалық роман. Ж.К. Роулингтың «Гарри Поттер және жарты қанды ханзада» романы – британдық автор Ж.К. Роулингтың жазған фантастикалық туындысы және «Гарри Поттер» сериясының алтыншы, соңғыға дейінгі кітабы. Оқиға Гарри Поттердің Хогвартстағы алтыншы жылында өрбітеді. Романда жас сиқыршының басты жауы Лорд Волдеморттың өмірінен бұрынғы оқиғалар және Гарридің директор және ұстазы Альбус Дамблдормен бірге Волдемортқа қарсы соңғы шайқасқа дайындалуы суреттеледі. Кітап 2005 жылдың 16 шілдесінде Ұлыбританияда Bloomsbury, АҚШ-та Scholastic баспаларынан және тағы бірнеше елде жарық көрді. Ол жарыққа шыққаннан кейінгі алғашқы 24 сағатта жеті миллионға жуық дана сатылды, бұл рекорд кейін «Гарри Поттер және Өлім сыйы» кітабымен бұзылды. Кітап жарыққа шығар алдында да, кейін де көптеген пікір таластары болды, оның ішінде Канадада кітаптың шығу күнінен бұрын жеткізілген даналарды оқу құқығына қатысты мәселелер де болды. Романға сыншылардың пікірі көбінесе жағымды болды, ол бірнеше сыйлықтар мен наградаларды жеңіп алды, соның ішінде 2006 жылғы Ұлыбританияның «Жыл кітабы» сыйлығын. Сыншылар кітаптың алдыңғы кітаптарға қарағанда көңіл көтеруі азайғанын, бірақ әзіл-қалжың элементтерінің де сақталғанын атап өтті. Махаббат, өлім, сенім және кешірім – осы кітаптағы басты тақырыптар деп саналды. Гарри және басқа да көптеген жасөспірім кейіпкерлердің мінездік қасиеттерінің жан-жақты дамуы да назар аударды.

Сюжет

Жаңа сиқырлы министр Руфус Скримджор, маглдар премьер-министрімен кездесіп, сиқырлы емес әлемге әсер ететін соңғы сиқырлы оқиғаларды талқылайды. Темірқасықта Гарри, қайтыс болған тәрбиешісі Сириус Блэкке күйініп, Дёрслилерде тағы бір жазды өткізеді. Дамблдор күтпеген жерден Гарриді Визлилер үйіне апарып салады. Бірінші кезекте олар зейнеткер Хогвартс профессоры Хорас Слагхорнға барады. Дамблдор оны бұрынғы лауазымына қайтаруды қалайды. Слагхорн, атақты Гарри Поттермен танысқаннан кейін ғана келіседі. Басқа жақта Беллатрикс Лестрендж және оның қарындасы Нарцисса Малфой, Северус Снейптің үйінде жасырын түрде іздейді. Нарцисса Снейптен ұлы Драконы қорғау үшін бұзылмайтын ант беруін және егер ол сәтсіз болса, тапсырманы орындауын сұрайды. Диагон аллеясында мектепке қажетті заттарды сатып алу кезінде Гарри, Рон және Гермиона Драконың Ноктурн аллеясына күдіспен кіретінін байқайды. Хогвартс экспресінде Гарри, көрінбейтін плащын киіп, Драконың келесі жылы Хогвартсқа оралмай, "жақсырақ нәрселермен айналысуы мүмкін" екенін естиді. Гарри Драконың Өлім жегішкерге айналған болуын күдіктенеді. Салтанатты кеште Слагхорн жаңа Дәрі-дәрмектер профессоры ретінде таныстырылады, ал Снейп енді Қара магияға қарсы қорғаныс пәнін оқытады. Гарри мен Рон Слагхорнның дәрі-дәрмектер курсына қатысады. Гарри, "Жарты қанды ханзада" деген жазуы бар тозығы жеткен дәрі-дәрмектер кітабын табады. Кітапта кеңестер, сондай-ақ жаңа сиқырлар бар, олар кітаптың жиектеріне жазылған және басылған нұсқаулардан жақсы нәтиже береді. Осылайша Гарри сыныпта бірінші орынға шығып, сәттілік сыйлайтын "Феликс Фелицис" құтысын жеңіп алады. Гермиона Гарридің алдағанын айтады, ал Слагхорн оның шеберлігін анасы Лилимен салыстырады. Дамблдор Гарриге Том Риддл, яғни Волдеморт туралы білім беруді бастайды, оны олардың болжаған шайқасына дайындау үшін. Ол Гарриге Риддлдің өткенінен естеліктерді көрсетеді, соның ішінде жетімдер үйінде жас Риддлмен кездесуін. Слагхорнның Хогвартстағы ерте күндерінен бір естелік, Риддл "хоркрукс" деген сөзді айтқанда күйіп кетеді. Бұл естелік өңделген, және Дамблдор Гарриге Слагхорнның нағыз естелігін табуды тапсырады. Осы мақсатта Гарри Слагхорнның сүйікті оқушыларының бейресми тобы – Слагклубқа қатысады. Гермиона мен Джинни де қатысады, бірақ Рон қатыспайды. Гермиона Ронды Слагхорнның Рождестволық кешіне шақырады, бірақ ол Виктор Краммен бұрынғы қарым-қатынасына ренжіді және Лаванда Браунмен араласа бастайды, бұл Гермионаның қызғанышын тудырады. Гарри Луна Лавгудты кешке алып барады, бірақ Драко шараға бұзып кіргенде оны қуып жету үшін ерте кетеді. Біраз уақыттан кейін Рон, Слагхорн Дамблдорға сыйлық ретінде берген бал арағын ішіп уланады. Рон аман қалады, бірақ медбикеде жатқанда Лаванда Гермионаға жақындаған кезде онымен ажырасады. Сонымен қатар Гарри мен Джиннидің арасында романтикалық қарым-қатынас туады. "Феликс Фелицис" эликсирін қолданып, Гарри Слагхорнның өңделмеген естелігін сәтті алады. Онда Том Риддлдің өлместікке жету үшін алты хоркрукс жасағаны айтылады. Жанды бір затқа қамау үшін жасалған хоркрукстар, ежелгі қара магиямен жасалады. Екеуі, Риддлдің күнделігі мен сақинасы жойылған, бірақ Дамблдор төрт хоркрукс әлі де бар деп санайды. Дамблдор тағы бір хоркрукстің орнын анықтап, Гарримен бірге шалқары үңгірге барады. Ішінде, хоркрукс көлдің ортасындағы қорғаныш сиқырымен қоршалған қорғанның астында жасырылған. Дамблдор Медальон хоркруксын алуға тырысып, жарақаттанады. Хогвартсқа оралғанда Дамблдор мен Гарри Астрономия мұнарасының үстінде Қара белгіні көреді. Мұнараның басында олар қадамдарды естиді. Дамблдор Гарриге қорғаныш сиқырын қолданады, ол Драконың келіп, Дамблдорды қарусыздатуын көруге мәжбүр болады. Драко Волдеморттың Дамблдорды өлтіруді бұйырғанын айтады. Алайда ол бұл тапсырманы орындай алмайды; Снейп келіп, Дамблдорға өлтіру қарғысын жібереді. Дамблдордың қорғауынан босаған Гарри Снейптің соңынан қуады, оған қарғыс жібереді. Снейп оны оңай бұрып жібереді. Снейп Гарриге өзінің сиқырын өзіне қарсы қолданғаны үшін келекелейді және өзінің Жарты қанды ханзада екенін ашады. Снейп Дракомен бірге Өлім жегіштер мен Феникс ордені арасындағы шайқастан қашып құтылады. Дамблдордың денесі Астрономия мұнарасының түбінен табылады. Оның жерлеу рәсіміне барлық сиқырлы нәсілдердің өкілдері қатысады. Кейінірек Гарри медальон хоркруксінің жалған екенін біледі, оны инициалдары R.A.Б. кісі ауыстырған. Рон мен Гермиона Гарриге қалған хоркрукстарды табуға және жоюға көмектесетіндерін уәде береді. Джинниді қорғау үшін Гарри олардың қарым-қатынасын аяқтайды.

Франчайзинг

Гарри Поттер және жартылай қанды ханзада – Гарри Поттер сериясының алтыншы кітабы. Сериядағы алғашқы кітап, «Гарри Поттер және философтар тасы», 1997 жылы Bloomsbury баспасында жарық көрді. Бастапқыда 500 данасы қатты мұқабамен басылды, оның 300 данасы кітапханаларға таратылды. 1997 жылдың соңында Ұлыбританиядағы басылымы Ұлттық кітап сыйлығы мен Nestlé Smarties Book Prize жүлдесінің 9-11 жастағы балалар санатындағы алтын медалін жеңіп алды. Екінші кітап, «Гарри Поттер және құпиялар палатасы», алғаш рет Ұлыбританияда 1998 жылдың 2 шілдесінде, ал АҚШ-та 1999 жылдың 2 маусымында жарық көрді. «Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны» бір жылдан кейін Ұлыбританияда 1999 жылдың 8 шілдесінде және АҚШ-та 1999 жылдың 8 қыркүйегінде жарық көрді. Гарри Поттер сериясындағы ең ұзақ роман, «Гарри Поттер және Феникс ордені», 2003 жылдың 21 маусымында жарық көрді. «Гарри Поттер және жартылай қанды ханзада» жарық көргеннен кейін, жетінші және соңғы роман, «Гарри Поттер және өлім сыйы», 2007 жылдың 21 шілдесінде жарық көрді. Кітап жарық көргеннен кейін 24 сағат ішінде 11 миллион дана сатылды: Ұлыбританияда 2,7 миллион дана, ал АҚШ-та 8,3 миллион дана.

Өмірбаян

Роулинг «Гарри Поттер және жарты қанды ханзаданы» «жылдар бойы жоспарлағанын» мәлімдеді, бірақ ол әңгіменің алғашқы нұсқасын жазуға кіріспес бұрын екі ай бойы жоспарын қайта қарады. Бұл – ол «От тостағаны» жоспарын тексермегендіктен алған сабақ, соның салдарынан кітаптың үштен бірін қайта жазуға тура келді. Ол кітапты екінші баласы Дэвид дүниеге келмес бұрын жаза бастады, бірақ оған күтім жасау үшін үзіліс жасады. Бірінші тарау, «Басқа министр», Мәгъл премьер-министрі, Сиқыр министрі Корнелиус Фадж және оның ізбасары Руфус Скримджор арасындағы кездесулерді көрсетеді. Роулинг бұл идеяны «Философ тасы», «Азкабан тұтқыны» және «Феникс ордені» кітаптарында бастауға тырысқан, бірақ «Жарты қанды ханзада» кітабында «бұл, ақыры, жұмыс істейді» деп тапты. Ол кітаптың соңына қатысты «шынымен ренжідім» дейді, бірақ «От тостағаны» жазу ең қиын болды. Оған кітап ұнады ма деп сұрағанда, ол: «Мен оны «От тостағаны», «Феникс» немесе «Сырлы бөлме» кітаптарын оқып бітірген кездегідей ұнатуымды айта аламын. Алтыншы кітап мен қалағандай болды, тіпті ешкімге ұнамаса да (кейбіреулер ұнамайды), ол мен үшін осы сериядағы сүйікті кітаптарымның бірі болып қалатынын білемін. Ең бастысы – өзіңді қуанту, содан кейін басқаларды». Роулинг 2004 жылғы 24 маусымда өзінің сайтында «Жарты қанды ханзада» деген атауды жариялады. Бұл атауды ол екінші кітабына, «Сырлы бөлмеге» де қарастырған, бірақ ақпараттың оқиғада кейінірек ашылатынын шешкен. 2004 жылғы 21 желтоқсанда ол кітапты жазуды аяқтағанын және оның 16 шілдеде жарық көретінін хабарлады. Bloomsbury 2005 жылғы 8 наурызда кітаптың мұқабасын таныстырды.

Даулар

"Жартықан ханзада" кітабының рекордтық жариялануы дау-дамайға ұласты. 2005 жылдың мамыр айында Ұлыбританиядағы букмекерлік кеңселер кітапта қай басты кейіпкердің қаза болатындығына қатысты тікелей ақпараттың болуынан қауіптеніп, ставкаларды тоқтатты. Альбус Дамблдордың қазасына көптеген жоғары сомалы ставкалар жасалды, олардың көп бөлігі кітап сол кезде басылып жатқан деп есептелген Бунгей қаласынан түсті. Кейін ставкалар қайта ашылды. Бұған қоса, Greenpeace ұйымының танымал авторлар үшін ормандарға зиян келтірмейтін қағазды қолдану жөніндегі науқанына жауап ретінде Bloomsbury кітапты 30% қайта өңделген қағаздан шығарды.

Оқу құқығы туралы дау

2005 жылдың шілде айының басында Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Коквитлам қаласындағы "Real Canadian Superstore" дүкені "Қара қанды ханзада" кітабының он төрт данасын ресми жарияланған күнінен бұрын сатты. Канадалық "Raincoast Books" баспасы Британдық Колумбия Жоғарғы сотынан сатып алушыларға кітаптарды ресми шығарылған күнге дейін оқуға немесе ішкі мазмұны туралы әңгімелесуге тыйым салатын қаулы алды. Сатып алушыларға кітаптарын 16 шілдеге дейін қайтарып берген жағдайда Гарри Поттердің футболкалары мен кітаптың автордың қолы қойылған түпнұсқасы сыйға берілді. Ричард Столлман бойкот ұйымдастыруға шақырып, баспадан кешірім сұрады. "Globe and Mail" газеті 16 шілдедегі санында Ұлыбританиядағы екі жазушының шолуын жариялады және сол күні таңғы сағат 9:00-де канадалық жазушының шолуын өз веб-сайтына жариялады. Сондай-ақ, "Raincoast" веб-сайтында да пікірлер берілді.

Стиль және тақырыптар

Кейбір сыншылар «Жарымқан ханзада» романының бұрынғы Поттер романдарына қарағанда көңіл көтеруі төмен екенін атап өтті. «Christian Science Monitor» журналының рецензенті Ивон Зипп алғашқы жартысының бақытсыз соңы жұмсарту үшін жеңіл тонға ие екенін айтты. «The New York Times» кітап сыншысы Лизл Шиллинджер де «Жарымқан ханзада» романының «көп есе қараңғырақ» болғанын, бірақ «күлкі, романтика және өткір диалогпен серпілгенін» атап өтті. Ол 11 қыркүйекке жасалған шабуылдармен байланысты екенін айтты, себебі кейінгі қараңғы романдар сол оқиғадан кейін жазылды. «Chicago Tribune» газетінің сыншысы Джулия Келлер романның әзіл-қалжыңын атап өтіп, оны «Гарри Поттер» сагасының табысының кілті деп атады. Ол «кітаптар кейбір жерлерінде қараңғы да, қорқынышты да» екенін мойындады, бірақ «Жарымқан ханзададағы қараңғылықтың ешқайсысы күлімсіреумен немесе иық көтерумен жеңіліп кетпейді». Ол Роулинг қиын кезеңдерді қиял, үміт және әзіл-қалжыңмен жеңуге болатынын көрсетеді деп санайды және бұл идеяны Мадлен Л’Энглдің «Уақыттың бүктелуі» және Кеннет Грэмнің «Жылдың желдері» сияқты туындылармен салыстырды. «The New York Times» газетінің тілшісі Лизл Шиллинджер романның әртүрлі тақырыптары мен күмәнді соңына жоғары баға берді. Алайда, ол Роулингтің «тілге емес, кейіпкерлерді сомдауға және сюжет құруға» қабілеті зор екенін атап өтті. «Kirkus Reviews» журналы «оқырманды қуантып, көңіл көтеріп, қызықтырып, қорқытып, ашуландырып, бақытты етіп, қайғыға келтіріп, таң қалдырып, ойландырып және Волдеморттың қайда екеніне таңғалыстырады, себебі ол тек естеліктерде ғана көрінеді» деді. Олар Роулингтің «елеулі әзілінің» «шынайы қуанышқа» айналатынын айтты, бірақ кульминациялық сақты «трагикалық, бірақ жағымсыз емес» деп сипаттады. «Christian Science Monitor» журналының Ивон Зипп Роулингтің Гарриді жасөспірімге айналдыруын және «Құпиялар палатасынан» бері табылған сюжеттік желілердің ойнағанын мақтады. Екінші жағынан, ол «кейбір жерлерде тым көп түсіндірулер берілгенін» және ересек оқырмандар соңғы аяқталуды болжаған болуы мүмкін екенін айтты. «The Boston Globe» газетінің тілшісі Лиз Розенберг «Кітаптың әр беті генийдің белгісін тасиды» деп жазды және кітаптың образдылығы мен қараңғы тонды мақтады, сонымен қатар серияның фантастикадан қорқынышқа қарай өтуі мүмкін екенін ескертті. «Associated Press» агенттігінің журналисі Дипти Хаджела жаңа эмоционалдық реңктер мен Гарридің есейюін мақтады, «жас жанкүйерлер [серия] тым есейгенін сезінуі мүмкін» деді. «Los Angeles Times» газетінің қызметкері Эмили Грин кітапқа оң баға берді, бірақ кішкентай балалар материалды қабылдай ала ма деп алаңдады. «Chicago Tribune» газетінің мәдениет сыншысы Джулия Келлер оны «серияға осы уақытқа дейін ең көркем және маңызды қосымша» деп атады және «Поттер» романдарының табысының кілті – әзіл деп санайды.

Марапаттар мен құрметтер

Гарри Поттер және жартылай қанды принц бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде 2006 жылғы Ұлыбританияның «Жыл кітабы» сыйлығы және 8-12 жас аралығындағы шотландиялық балаларға арналған кітаптар үшін 2006 жылғы Корольдік пошта сыйлығы. Америка Құрама Штаттарында Америка кітапханалар қауымдастығы оны 2006 жылғы «Жас ересектерге арналған үздік кітаптар» тізіміне қосты. Ол 2005 жылы оқырмандар дауыс берген «Quill» сыйлығын «Жылдың ең үздік кітабы» және «Ең жақсы балалар кітабы» номинацияларында жеңіп алды. Сонымен қатар, ол «Оппенхайм ойыншықтар портфолиосының» «Атақты кітап» үшін платиналық таңбасын алды.

Сатылымдар

Жариялану алдында Amazon сайтында «Жарты қан ханзадаға» 1,4 миллион алдын ала тапсырыс берілді, бұл бұрынғы роман «Феникс ордасының» 1,3 миллиондық рекордын бұзды. «Жарты қан ханзаданың» алғашқы басылымы рекордтық 10,8 миллион данаға жетті. Шығарылғаннан кейін алғашқы 24 сағат ішінде кітаптың бүкіл әлемде 9 миллион данасы сатылды: Ұлыбританияда 2 миллион, АҚШ-та шамамен 6,9 миллион дана, соның салдарынан Scholastic қосымша 2,7 миллион данасын басып шығаруға мәжбүр болды. Басылымнан кейін алғашқы тоғыз апта ішінде АҚШ басылымының 11 миллион данасы сатылды. Джим Дейл оқыған АҚШ аудиокітабы екі күн ішінде 165 000 дана сатылып, рекордтық көрсеткішті орнатып, «Феникс ордасының» аудиоверсиясынан жиырма пайызға басым болды.

Аудармалар

Гарри Поттер және жартылай қанды принц Ұлыбританияда, АҚШ-та, Канадада, Австралияда, Жаңа Зеландияда және Оңтүстік Африкада бірдей уақытта жарық көрді. Гарри Поттер сериясының қалған кітаптарымен бірге, ол 67 тілге аударылды. Бірақ, қолжазбаның жоғары деңгейдегі қорғалуына байланысты, аудармашылар Half Blood Prince-ді ағылшын тілінде жарық көрген күніне дейін аударуға кіріспеді, ал алғашқы аудармалардың 2005 жылдың күзінде жарыққа шығуы күтілді. Германияда "әуесқой аудармашылар" тобы кітап жарық көргеннен кейін екі күннің ішінде оны интернетте аударды, тіпті неміс аудармашысы Клаус Фриц кітапты аударып, жариялауға үлкермеген кезде.

Басылымдар

2005 жылдың 16 шілдесінде кең форматта қатты мұқабамен жарық көрген «Жартылай қан принці» 2006 жылдың 23 маусымында Ұлыбританияда жұмсақ мұқабамен шықты. Екі күннен кейін, 25 шілдеде, Канада мен АҚШ-та жұмсақ мұқабалы басылымы жарық көрді, оның алғашқы таралымы 2 миллион дананы құрады. Американдық жұмсақ мұқабалы басылымның шығуына орай, Scholastic алты апталық сыйлықтар ойынын ұйымдастырды, онда онлайн дауыс беруге қатысушылар жүлделерді жеңіп алуға мүмкіндік алды. Алғашқы қатты мұқабалы басылыммен бірге, жаңа мұқабасы бар Ұлыбританиядағы ересектерге арналған басылымы да 23 маусымда жұмсақ мұқабамен шықты. Сондай-ақ, 16 шілдеде Scholastic «Deluxe Edition» басылымы жарық көрді, онда Мэри Гранпренің суреттері қайта жарияланды және шамамен 100 000 данасы басылды. Bloomsbury кейіннен 2009 жылдың 6 шілдесінде «Special Edition» және 2010 жылдың 1 қарашасында «Signature Edition» жұмсақ мұқабалы басылымдарын шығарды.

Фильм

Алтыншы кітаптың киноадаптациясы бастапқыда 2008 жылдың 21 қарашасында шығуға жоспарланған, бірақ 2009 жылдың 15 шілдесіне ауыстырылды. Дэвид Йейтс режиссерлік еткен фильмнің сценарийін Стив Кловз жазды, ал продюсерлері Дэвид Хейман мен Дэвид Баррон болды. Фильм бүкіл әлем бойынша 934 миллион доллардан астам жинады, бұл оны 2009 жылғы екінші ең табысты фильм және барлық уақыттағы он бесінші фильм етті. Сонымен қатар, «Жарымқанды ханзада» киносы «Ең үздік операторлық жұмыс» номинациясына ие болды.

Бейне ойындар

Кітаптың видео ойынына бейімделуін EA Bright Light Studio әзірледі және 2009 жылы Electronic Arts баспасынан шықты. Ойын Microsoft Windows, Nintendo DS, PlayStation 2, PlayStation 3, PlayStation Portable, Wii, Xbox 360 және macOS платформаларында қолжетімді болды. Кітап сондай-ақ 2011 жылғы Lego Гарри Поттер: 5–7 жылдар видео ойынына да бейімделді.