Кіріспе

Синьши Йинюань Чжуань, сонымен қатар "Әлемді ояту үшін неке тағдыры", "Некелік байланыстар", "Әлемді ояту үшін неке" және "Әлемді ояту үшін махаббат" деп аударылады. Бұл Мин әулетінің соңында немесе Цин әулетінің басында жазылған қытай классикалық романы. 100 тараудан және миллионнан астам сөзден тұратын бұл роман сол кезеңдегі ең ұзақ қытай романдарының бірі болды. Ғалым Дарья Берг оны "Қытайдың ең бағаланбаған дәстүрлі халық романдарының бірі" және "әдебиеттегі әлемді зерттеудің ең кең ауқымды туындыларының бірі" деп атайды, бұл бір-бірін қайта жарату арқылы байланысқан екі отбасының тарихы, олардың "керісіншеліктері мен моральдық құлдырауы құлайтын елдің апатты көрінісін тудырады". Бастапқыда Е Йинюань (惡姻緣, "Жаман неке тағдыры") деп аталған роман буддалық ілімнің карма және випака доктринасын негізгі мотив ретінде пайдаланады.

Авторлығы мен мәтіні

Роман "Батыс Чжоу ғалымы" (Чжоу әулетінің алтын ғасыры) деген атпен жарияланды. Ху Шидің 1931 жылы оның Пу Сонглинг жазғанын мәлімдегені "көптеп жоққа шығарылды". Автор туралы ештеңе белгілі емес, бірақ романның ішінде Шаньдун диалектісінен алынған көптеген тіркестер бар, сияқты Джин Пинг Мей (ішінде Джин Пинг Мей романынан үзінділер келтірілген), сондықтан авторлық Пуға "бұрыс" тағайындалған. Романның жазылу мерзімі 1628 және 1681 жылдар аралығында, яғни ол Мин әулетінің соңында немесе Цин әулетінің басында жазылған. Ол төрт классикалық Мин романдарымен құрылымдық ерекшеліктері мен техникалары бойынша ортақ, мысалы, он тарауға бөлінген 100 тараулық үлгі ұзындығы, тоғызыншы және оныншы тарауларда көбінесе кульминациялық немесе болжамдық эпизодтармен тоқтатылады. Басқа да ортақ белгілер – алдын ала хабарлау және қайталауды ұқыпты пайдалану, ауызша әдебиет құралдарын қолдану және өте көрнекті әңгімелік стиль. Автор ашық жыныстық және қатыгез тілдерді қолданады, бірақ нақты жыныстық көріністер салыстырмалы түрде тартымды ("Лампа сөндірілгеннен кейін не болғанын сіз өзіңіз елестете аласыз – егжей-тегжейлі тоқталудың қажеті жоқ").

Сюжет

Сюжет ерлі-зайыптылардың екі реинкарнациясы арасында бөлінеді. Бұрынғы зұлымдықтардың құрбаны кейінгі реинкарнацияда азаптаушы әйел болып, өш алуға тырысады. Оқиға Хан әулеті тұсында басталады, онда Чхао Юаньның құмарлық әрекеттері отбасының байлығын бекерге жұмсайды, содан соң әкесі мен әйеліне азап шектіріп, өлтіріледі. Оның іс-әрекеттері үшін жаза Ди Шиченге, ертедегі Мин әулеті кезінде тиеді. Ол ғалым болып танылмағаннан кейін сәтті кәсіпкерге айналады, бірақ екі қатыгез әйел – Сюжие мен Джиджие оны мазалайды. Шичен Чхао Юаньдың қылмыстары үшін жазасын тартады. Соңғы тарауларда Шиченді монах өлімнен құтқарады. Ол кісі өлтіруден бас тартады, Алмаз сутрасын оқиды және 85 жасқа келгенге дейін әйелдерінің бірімен ізгі өмір сүреді. Автор бұл ауыр отбасылық драманы лауазымды тұлғалар, ғалымдар мен ұстаздардың, сондай-ақ аспаздар, акушерлер мен дәрігерлердің сатиралық көрінісімен байланыстырады. Олардың барлығы құмарлыққа, маскүнемдікке және ақшақұмарлыққа бойұсынады, бірақ әрбір кейіпкерге жеке мінез бен ерекше тіл беріледі. Автор Шандонг стиліндегі мақалдарды, xiehouyu-ді және қарғыстарды нақты қолданады, сонымен қатар поэзия, көркем әдебиет және жазбаларды да пайдаланады. Автордың бір тәсілі – бір мамандық немесе типтегі екі кейіпкерді салыстыру. Мысалы, Шичен өзінің қабілетті көмекшісімен салыстырғанда нашар болып көрінеді, ал оның әйелдері жақсы әйелдерге қарағанда одан да жаман мінезді.

Адептілік туралы ілімдер

Бұл туындының күрделі сюжеті мен дидактикалық құрылымы буддалық қайта туу, кармалық жаза мен мейірімділік тақырыптарына, сондай-ақ конфуцийлік мораль, иерархия және қоғамдағы міндеттерге негізделген. 1440-1490 жылдар аралығындағы ерте Мин дәуірінде, сол кез шамалы ғана утопиялық көрінген, автор әлеуметтік тәртіптің келесідей бұзылуын көрнекті етіп бейнелей алады, Аспан ескерту ретінде құлдиратып жіберген су тасқыны арқылы. Конфуцийлік әдептілік принциптерінің ауыр бұзылуы ғана емес, ер және әйел арасындағы, балалар мен олардың ата-аналары және ұстаздары арасындағы қарым-қатынастарға, сонымен қатар "бес маңызды қарым-қатынастың" басқа да салаларына қатысты. Отбасылық тәртіпсіздік 1449 жылғы Туму дағдарысымен байланысты, онда моңғолдар императорды тұтқындаған нақты тарихи оқиға болды. Отбасылық принциптердің бұрылуы, құлай бастаған әулеттің "саспаған басшысы" (хун чжун) туралы халық мәтеліне ұқсайды. Дегенмен, Сиченьнің соңғы оянуы оқырманға үміт қалдырады. Екінші сюжет, сырттай Мин династиясының басында орын алатын, автор әлеуметтік иерархияға қарсы жасалған бұзушылықтарға, мысалы, некеде әйелдің күйеуіне басымдығына немесе жалпы қоғамда, әлеуметтік топтардың шекараларын бұзуға ерекше назар аударады, сондай-ақ білімді элитаны әлсіз және өзімшіл деп көрсетеді.

Абырой және бағалау

Роман Қытайда ХХ ғасырдың басында төртінші мамыр қозғалысы кезінде халықтық тілді қолдау науқанына дейін көп сынға түспеді. Ху Ши және Сюй Чжимо оның көркем тілін жоғары бағалады және сол заманғы халық мәдениетін, әлеуметтік, экономикалық және институционалдық тарихты зерттеу үшін оның заманауи әлеуметтік өмірдің айқын суреттемелерін маңызды дереккөз деп атады. Бірақ Ху Ши кітаптың "шамамен миллион сөзден тұратынын" айтып, наразылық білдірді. "Ең бақытсыз неке туралы миллиондаған сөздердің арасында ешкім ажырасуды шешім ретінде қарастырмаған", себебі "қытай діні, моралі және әлеуметтік дәстүрлері ажырасуға мүмкіндік бермейтіндей жағдай жасады". Қытайда романды әдеби тұрғыдан зерттеу 1980-ші жылдарға дейін жиі болған жоқ, осы кезде Тайвань мен материкте ғылыми басылымдар жарық көрді. Роман 21-ғасырда батыс сыншыларынан көп көбірек баға алды. Кеннет Дж. Хаммонд осы романды "әдеби және интеллектуалды тарихтың маңызды еңбегі" деп сипаттады. "Америкалық Шығыстану қоғамының журналы" оны "дәстүрлі қытай әдебиетінің шедеврлерінің бірі" деп атады.