Британдық елші және Жапонмен келісімдер

Кіріспе

Британдық елші, дипломат сэр Роберт Лесли Крейг, GCMG, CB, PC (6 желтоқсан 1883 – 16 мамыр 1959) 1937 жылдан 1941 жылға дейін Жапониядағы Ұлыбританияның елшісі болды.

Елші

1939 жылғы маусымда премьер-министр Невилл Чемберленнің өкілеттігімен Крейг Тьенцин оқиғасын британдық беделге минималды зиян келтіріп аяқтады. Жапондықтармен келіссөздер жүргізген кезде Крейг жапондық басшылықтағы, әсіресе премьер-министр Хиранума Киичироның әскерилерге күштірек бақылау орнатуға тырысқандығы мен әскерилердің, азаматтық бақылауды азайтуды қалағандығы сияқты қайшылықтарды пайдаланды. 1939 жылғы шілдеде Крейг Жапонияның Сыртқы істер министрі Хачиро Аритамен келіссөздерге қатысып, Крейг-Арита формуласының қабылдануына қол жеткізді. Бұл формула бойынша британ үкіметі Қытайдағы жапондық әрекеттерге қарсы тұрмауға келісті, бірақ олардың заңдылығын мойындамады. 1940 жылғы шілдеде Жапонияда бірнеше британдық азаматтар қамауға алынғаннан кейін, Крейг британ үкіметіне Жапонияның Британияға қарсы диверсиялық ниеттерін дәлелдеу үшін британ аумағында сотталуы мүмкін жапондық азаматтарды қамауды ұсынды. 1941 жылғы 8 желтоқсан күні таңертең ол Жапонияның Сыртқы істер министрі Шигенори Тогодан АҚШ үкіметімен келіссөздердің сәтсіз аяқталғанын, бірақ жапон және британ үкіметтері арасындағы соғыс туралы ешнәрсе айтылмағанын мәлімдеген ресми құжат алды. Жапонияда тұтқындалған одақтас дипломаттардың бірі ретінде, оларды елге қайтару туралы келісімге қол жеткізілгенге дейін, ол 1942 жылғы 18 сәуірде Дүлиттл шабуылын бақылады. Алғашқы хабарламалар бұл "жаттығу рейді" деп көрсеткен, бірақ бір қызметкер (Плезант) бастапқыда бұл нағыз шабуыл екеніне сенімді болды және күмәнданушылардан бірнеше тіл білді. Крейг жапондық қызметкерлердің елшіліктегі әуе шабуылына қарсы шараларды тамашалағанын айтты, себебі одақтастардың шегінуі кезінде Токиоға шабуыл жасау идеясы "күлкілі" болған, бірақ күзетшілер енді "қатты қызығушылық пен алаңдаушылық" көрсетті. Бірнеше жалған дабылдар болды, ал кедей аудандарда адамдар көшеге шығып, айқайлап, қолмен әрекет етіп, сезімдерін бақылауды жоғалтып, "нашарлыққа бейім" болды. Ксенофобиялық шабуылдарды болдырмау үшін одақтас және бейтарап миссиялардағы полиция күзеті екі есеге арттырылды, бірақ неміс миссиясындағы күзет "үш есеге" көбейтілді. 1942 жылғы 30 шілдеде Крейг және оның қызметкерлері Тацута Мару кемесімен Жапониядан шығып, Шығыс Африкадағы (қазіргі Мапуту, Мозамбик) Луренсу Маркес арқылы Ұлыбританияға оралды. 1942 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін Крейг жапон үкіметіне қатысты келісімшіл саясат Қиыр Шығыстағы соғыстың басталуын кейінге шегерер еді және британ үкіметіне мұндай соғысқа дайындалуға көбірек уақыт берер еді деп мәлімдеді. 1945 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясының төрағасы болып қызмет етті.

In June 1939, on the authority of Prime Minister Neville Chamberlain, Craigie successfully managed to end the Tientsin incident with only limited loss to British prestige. During the course of negotiations with the Japanese, Craigie took advantage of divisions within the Japanese leadership, especially between the prime minister, Hiranuma Kiichirō, who wished for a greater degree of control over the military, and the military itself, which wanted less civilian control. In July 1939, Craigie took part in negotiations with Japanese Minister of Foreign Affairs Hachiro Arita, leading to the acceptance of the Craigie–Arita formula by which the British government agreed not to resist Japanese actions in China but did not recognise their legality. In July 1940, following the arrest of several British nationals in Japan, he suggested to the British government to arrest some Japanese nationals in British territory against whom a case could be made in court as a move to prove Japanese subversive intentions against Britain. On the morning of 8 December 1941, he received from Japanese Minister of Foreign Affairs Shigenori Togo an official document, stating that negotiations with the US government had failed but without mentioning any war between the Japanese and the British governments. As one of the Allied diplomats interned in Japan until agreement was reached for their repatriation, he observed the Doolittle Raid on 18 April 1942. Initial reports said that it was a "practice raid", but one staff member (Pleasant) was sure from the start that it was a real raid, and won several bets from sceptics. Craigie said that Japanese staff had been amused at the embassy's air raid precautions as the idea of an attack on Tokyo was "laughable" with the allies in retreat, but the guards now showed "considerable excitement and perturbation". Several false alarms followed, and in poorer districts, people rushed into the streets, shouted and gesticulated, lost their normal "iron control" over their emotions and showed a "tendency to panic". The police guards on Allied and neutral missions were doubled to foil xenophobic attacks, but the guard on the German mission was "tripled". On 30 July 1942, Craigie and staff left Japan on board the Tatsuta Maru, returning to Britain via Lourenço Marques in East Africa (today Maputo, Mozambique). After returning to Britain in 1942, Craigie suggested that a more conciliatory policy towards the Japanese government would have postponed the outbreak of war in the Far East and would have allowed the British government more time to prepare for such a war. In 1945, he served briefly as the chairman of the United Nations War Crimes Commission.