Кіріспе
Адамдарда және кейбір басқа сүтқоректілерде солеус – төменгі аяқтың артқы бөлігіндегі күшті бұлшықет (қалың бұлшықет). Ол тізеден төмен, өкшеге дейін созылады және тұру мен жүруге қатысады. Бұл бұлшықет гастрокнемиус бұлшықетімен тығыз байланысты, ал кейбір анатомия мамандары осы екеуін бір бұлшықет – трицепс суре деп санайды. Оның атауы латын тіліндегі "solea" сөзінен шыққан, ол "сандал" деген мағынаны білдіреді.
In humans and some other mammals, the soleus is a powerful muscle in the back part of the lower leg (the calf). It runs from just below the knee to the heel and is involved in standing and walking. It is closely connected to the gastrocnemius muscle, and some anatomists consider this combination to be a single muscle, the triceps surae. Its name is derived from the Latin word "solea", meaning "sandal".
Құрылымы
Солеус аяқтың беткей артқы бөлімінде орналасқан. Солеус түрлер арасында маңызды морфологиялық айырмашылықтарды көрсетеді. Көптеген түрлерде ол біржапырақты болып келеді. Кейбір жануарларда, мысалы, қоян шағылысында, оның ұзындығының көп бөлігі гастрокнемиус бұлшық етімен біріккен. Солеус адамдарда күрделі, көпжапырақты бұлшықет, әдетте гастрокнемиус бұлшық етінен бөлек (артқы) апоневрозға ие. Көптеген солеус бұлшықет талшықтары алдыңғы апоневроздың екі жағынан басталады, ол тібіет сүйегі мен тоқпан сүйегіне бекітіледі. Басқа талшықтар тоқпан сүйегі басының артқы (арқалық) бетінен және оның жоғарғы ширегінен, сондай-ақ тібіет сүйегінің медиалды жиегінің ортаңғы үштен бірінен басталады. Алдыңғы апоневроздың алдыңғы бетінен шыққан талшықтар медиандық септумға, ал алдыңғы апоневроздың артқы бетінен шыққан талшықтар артқы апоневрозға енгізіледі. Солеус жылқыда редукцияланған (қалыптаспаған) күйде болады.
Қарым-қатынастар
Гастрокнем бұлшық еті солеус бұлшық етіне қарағанда теріге жақын орналасқан, ал солеус гастрокнемнің астында жатады. Плантарий бұлшық еті мен оның шекесінің бір бөлігі екі бұлшықеттің арасымен өтеді. Одан тереңде (теріден алыс) көлденең бұлшықет аралық септум орналасқан, ол аяқтың беткі артқы бөлігін терең артқы бөлігінен бөліп тұрады. Фассияның екінші жағында артқы тібіал бұлшық еті, ұзын саусақ бүгіш бұлшық еті және үлкен саусақ бүгіш бұлшық еті, сондай-ақ артқы тібіал артериясы, артқы тібіал венасы және тібіалдық жүйке орналасқан. Аяқтың алдыңғы бөлігі тібіал сүйегіне бүйірлік жағынан орналасқандықтан, тібіал сүйегінің алдыңғы жағындағы бұлшықеттің дөңгелегі артқы бөлік болып табылады. Солеус тібіал сүйегінің ортасында, беткі жағында орналасқан.
Функция
Балапан бұлшық еттерінің, соның ішінде солеус бұлшық етінің әрекеті – аяқтың плантарлық иілуі (яғни, олар аяқ пен тізе арасындағы бұрышты ұлғайтады). Олар жүру, жүгіру және дененің тепе-теңдігін сақтау үшін маңызды. Солеус бұлшық еті тік тұру позын сақтауда маңызды рөл атқарады; оның үнемі тартуы болмаса, дене алға қарай құлайды. Сондай-ақ, тік тұрғанда солеус бұлшық еті шеттен жүрекке веналық қанды қайта қадау үшін жауапты, сондықтан оны жиі скелеттік бұлшық еті сорғысы, перифериялық жүрек немесе суральдық (триципиталдық) сорғы деп атайды. Солеус бұлшық еттерінде көптеген басқа бұлшық еттерге қарағанда баяу жиырылатын бұлшық ет талшықтарының үлесі жоғары. Кейбір жануарларда, мысалы, теңіз шошқасы мен мысықта солеус 100% баяу жиырылатын бұлшық ет талшықтарынан тұрады. Адамның солеус бұлшық етінің талшықтық құрамы әртүрлі, 60%-дан 100%-ға дейін баяу талшықтарды қамтиды. Солеус бұлшық еті тізе бүгілген кезде аяқты плантарлық иілу үшін ең тиімді бұлшықет болып табылады. Гастрокнемиус бұлшық етінің басталуы жамбас сүйегінде болғандықтан, аяқты бүктеу оның тиімді кернеуін шектейді. Қалыпты қозғалыс кезінде (яғни, жүру) солеус бұлшық еті аяқты плантарлық иілу үшін басты бұлшықет болып табылады, себебі баяу жиырылатын талшықтар шаршауға төзімді.
Ауру
Аяқ бұлшық еттерін қалың фасция жауып тұрғандықтан, олар бөлімше синдромына ұшырауға бейім. Бұл патология тіндік қабынумен байланысты, ол қан ағымын бұзып, нервтерді қысымға ұшыратады. Егер емделмесе, бөлімше синдромы бұлшықеттердің әлсіреуіне, қан ұюына және нейропатияға алып келуі мүмкін.