Кіріспе

Қаржыландыру органы

Еуропалық зерттеулер кеңесі (ЕЗК) – Еуропалық одақта (ЕО) жүргізілетін ғылыми және технологиялық зерттеулерді қаржыландыруға арналған мемлекеттік орган. 2007 жылы Еуропалық комиссия құрған ЕЗК тәуелсіз Ғылыми кеңестен, оның басқарушы органы – көрнекті зерттеушілерден және іске асыруды қамтамасыз ететін Орындаушы агенттіктерден тұрады. Бұл одақтың зерттеу және инновацияларға арналған бағдарламасы – «Horizon 2020»-ның және оған дейінгі Жетінші зерттеу бағдарламасының (ЖЗБ) бір бөлігі. ЕЗК-нің 2014–2020 жылдарға арналған бюджеті 13 миллиардтан астам евроны құрайды және ол Еуропалық одақтың бюджетіне кіретін «Horizon 2020» бағдарламасынан түседі. «Horizon 2020» бағдарламасы аясында шамамен 7000 ЕЗК грант иесі қаржыландырылып, 42000 команда мүшесі, оның ішінде 11000 докторант және шамамен 16000 докторанттан кейінгі зерттеуші қолдау алады. Кез келген саланың зерттеушілері жаңашылдық жобаларды қолдауға арналған гранттарға қатыса алады. ЕЗК конкурстары одаққа мүше емес, үздік зерттеушілерге де ашық. Орташа сәттілік деңгейі шамамен 12% құрайды. Бес ЕЗК грант иесі Нобель сыйлығын жеңіп алды. Грант өтінімдері білікті сарапшылармен бағаланады. Таңдаудың жалғыз өлшемі – үздік сапа; қаржыландыру үшін тақырыптық басымдықтар немесе географиялық квоталар қарастырылмайды. Мақсаты – ең жақсы идеяларды мойындау, Еуропадағы ең үздік зерттеулерге мәртебе беру және көрінуді қамтамасыз ету, сондай-ақ шетелден таланттарды тарту. Ұлттық қаржыландыру органдарымен бірге ЕЗК Еуропаның шекаралық ғылыми зерттеулері үшін жағдайды жақсартуға ұмтылады. Ғылыми кеңес ұлттық зерттеу кеңестерінен (Еуропалық және басқа елдердегі) тәжірибе алуға және конструктивті әріптестікке бейім. Сондай-ақ, кейбір елдер – мысалы, Польша – ұлттық негізгі ғылыми зерттеулерді қаржыландыру органдарын құру үшін ЕЗК моделін пайдаланды.

Өмірбаян

Негізгі зерттеулерді жалпы еуропалық қаржыландыру механизмі туралы идея ұзақ уақыттан бері талқыланып, қолдау тауып келді. Дегенмен, оның іске асырылуы саяси деңгейде тежелді, себебі Еуропалық Одақтың негізгі шарттары одақтық қаржыландырудың тек Еуропа индустриясының ғылыми және технологиялық базасын нығайтуға бағытталғанын, яғни қолданбалы зерттеулерді ғана, емес негізгі зерттеулерді қаржыландыруға рұқсат ететінін көрсететіндей түсіндірілді. 2000 жылғы Лиссабон декларациясымен бірге, Еуропалық Одақтың басшылары, әсіресе сол кездегі Еуропалық зерттеулер комиссары Филипп Бусквин, Еуропалық келісімді қайта қарау қажеттігіне келді. Еуропа экономикасының дәстүрлі өндірістен білімге негізделген экономикаға өзгеруі ғылымның барлық түрлеріне, соның ішінде іргелі және қолданбалы зерттеулерге Еуропа деңгейінде күшейтілген қолдау көрсетуді талап етеді. 2003 жылы профессор Федерико Майор төрағалық еткен ERC сарапшылар тобының (ERCEG) есебі ERC-нің қалай құрылатынын сипаттады. 2004 жылы Еуропалық зерттеулер кеңесін құру мүмкіндіктерін одан әрі зерттеу үшін жоғары деңгейдегі сарапшылар тобына тапсырма берілді. Бұл топ Еуропалық Одақтың шекаралық зерттеулерді қолдау үшін мекеме құруы керек деген қорытындыға келді. Еуропалық ғылым қоры тапсырған сарапшылар тобы, Лиссабон декларациясының экономикалық салдарларын талдауға міндеттелген сарапшылар тобы және Еуропалық комиссия тапсырған жоғары деңгейдегі сарапшылар тобы да ұқсас қорытындыға келді және бұл идеяны қолдады. Мұз еріген соң, ғалымдар мен саясаткерлер ERC-нің құрылуын белсенді түрде қолдады. 2006 жылы Еуропалық парламент және ЕО Министрлер кеңесі Еуропалық Одақтың зерттеулерді қолдау жөніндегі жетінші бағдарламасын (FP7) қабылдады, онда ERC маңызды құрамдас бөлік болды. Берлинде өткен ERC ашылу конференциясында бірнеше спикерлер «уақыты келген идея», «еуропалық идеялар фабрикасы», «чемпиондар лигасы», «Еуропа үшін және ғылым үшін тамаша күн» және «қарлы дөңгелек әсерінің» басталуы туралы айтты.

Ғылыми кеңес

ЕҒК-ны 22 еуропалық белгілі ғалым мен ғалымдардан (соның ішінде Нобель сыйлығының лауреаттары) тұратын Ғылыми кеңес (ҒК) басқарады, ал оны Брюссельде орналасқан Еуропалық зерттеу кеңесінің атқарушы агенттігі (ЕЗКА) қолдайды. ҒК Еуропадағы ғылыми қауымдастық атынан шығармашылықты және жаңашыл зерттеулерді ілгерілету үшін әрекет етеді. Ол ЕҒК-нің ғылыми стратегиясын белгілеуге, соның ішінде жылдық Жұмыс бағдарламаларын құруға, өзара бағалау жүйесін жобалауға, өзара бағалау сарапшыларын анықтауға және ғылыми қауымдастықпен байланыс орнатуға жауапты. Алғашқы Ғылыми кеңес мүшелері 2005 жылдың шілдесінде Комиссар Поточник тағайындады және ЕҒК-нің негізгі принциптерін және ғылыми жұмыс тәжірибесін анықтау үшін қарқынды жұмыс істеді. Ғылыми кеңес мүшелерін Еуропалық зерттеулердегі жоғары беделді тұлғалардан тұратын анықтау комитеті іріктеп алады және оларды Еуропалық комиссия тағайындайды. ҒК мүшелерінің өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды.

Тұрақты комитеттер

Еуропалық Кеңестің Ғылыми кеңесі екі тұрақты комитет құрды: бірі мүдделер қақтығысы мәселелерімен айналысады, екіншісі сарапшыларды таңдау және сарапшылар тізімін жасауды қадағалайды.

Атқарушы агенттік

Ғылыми кеңес Брюссельде орналасқан Еуропалық зерттеулер кеңесінің атқарушы агенттігі (ERCEA) тарапынан операциялық тұрғыдан қолдалады. ERC-нің іске асырушы құрылымы – ERC атқарушы агенттігі (ERCEA) – сарапшылардың қарауымен жүзеге асырылатын бағалау процесін қолдауға, Ғылыми кеңес белгілеген ERC стратегиясын іске асыруға, барлық қаржылық операцияларды жүзеге асыруға және ERC туралы хабарлауға жауапты. Қазіргі уақытта ERCEA-ны директоры Лоренс МОРЕУ басқарады. Агенттік шамамен 500 қызметкерді жұмысқа алады, олардың 50-ден астамы PhD дәрежесіне ие. Ғылыми қызметкерлердің көпшілігінің PhD дәрежесі бар, докторантурадан кейін тағылымдамадан өткен және/немесе академиялық қызметпен айналысқандығы сарапшылар мен ғылыми қауымдастықтың ERC схемалары зерттеулердегі қиындықтарды жақсы түсінетін ғалымдармен іске асырылады деген сенімін арттырады. Олар қаржылық бөлімдерінің әріптестерімен бірлесіп, өтініш беру және қаржыландыру процестерін оңайлату үшін процедураларын жақсартуға үнемі жұмыс істейді.

Басқару комитеті

Сонымен қатар, ERCEA басқару комитетінде бес мүше бар, оған Еуропалық Комиссияның Ғылыми зерттеулер және инновациялар жөніндегі Бас директоры, екі Ғылыми комитет мүшесі және екі Комиссияның лауазымды тұлғасы кіреді.

Бюджет және әріптестердің сараптамасы

ЕО-ның Ғылыми-зерттеу және инновациялық «Горизонт 2020» бағдарламасы аясында 2014–2020 жылдар аралығында ЕҚК-ның бюджеті 13,1 миллиард еуроны құрайды. Бұл ЕО-ның жетінші ғылыми-зерттеу бағдарламасы (2007–2013 жылдар) кезеңіндегі бастапқы жеті жылдық бюджетінен (7,5 миллиард еуро ЕҚК-ға бөлінген) айтарлықтай жоғары. ЕҚК бюджеті Еуропалық Комиссиямен қолдау көрсетіледі және ЕО-мен байланысты елдердің үлесімен толықтырылады. Барлығы 27 ЕО мүше мемлекеті және байланысты елдер Еуропалық зерттеу кеңістігін (ЕЗК) құрайды. ЕҚК-ның әріптестермен салыстырып бағалау процесі зерттеу қауымдастығының сенімін қамтамасыз етуі керек және ЕҚК мақсаттарына жету үшін өте маңызды. ЕҚК Ғылыми кеңесі ғылыми пәндердің барлық саласын үш негізгі доменге бөлді, оларға төмендегідей бюджет бөлінді. Үш домендегі сарапшылық бағалауды жалпы саны 25 панель жүргізеді, оларды панель төрағалары басқарады, олардың ғылыми беделі таңдау процесіне сенімділік сыйлайды. Сарапшылар бүкіл әлемнен келгендіктен, ЕҚК-ның сарапшылық бағалау процесі осы ауқымдағы ең халықаралық процестердің бірі болып табылады. Қазіргі уақытта шамамен 900 ЕҚК панель мүшесі бар, олар 2000 сыртқы сарапшымен бірге ЕҚК бағалау құрылымының негізін құрайды.

Домен Бюджеттің үлесі Панель аты Пән Саланың сипаттамасы

Физикалық ғылымдар және инженерия (ФИ) 39% ФИ1 Математикалық негіздер Математиканың барлық салалары, таза және қолданбалы, сондай-ақ компьютерлік ғылымдардың, математикалық физиканың және статистиканың математикалық негіздері ФИ2 Материяның негізгі құрауыштарлары Бөлшектер, ядролық, плазмалық, атомдық, молекулалық, газдық және оптикалық физика ФИ3 Конденсирленген күйдегі физика Құрылым, электрондық қасиеттер, сұйықтықтар, наноғылымдар ФИ4 Физикалық және талдау химиясы Талдау химиясы, химиялық теория, физикалық химия/химиялық физика ФИ5 Материалдар және синтез Материалдарды синтездеу, құрылым-қасиеттер байланысы, функционалды және жетілдірілген материалдар, молекулалық архитектура, органикалық химия ФИ6 Компьютерлік ғылым және информатика Информатика және ақпараттық жүйелер, компьютерлік ғылым, ғылыми есептеулер, интеллектуалды жүйелер ФИ7 Жүйелер және коммуникациялық инженерия Электрондық, коммуникациялық, оптикалық және жүйелік инженерия ФИ8 Өнімдер және процестер инженериясы Өнімді жобалау, процесті жобалау және басқару, құрылыс әдістері, азаматтық инженерия, энергетикалық жүйелер, материалдар инженериясы ФИ9 Әлем ғылымдары Астрофизика/химия/биология; Күн жүйесі; жұлдыздық, галактикалық және галактикадан тыс астрономия, планеталық жүйелер, космология, ғарыш ғылымы, құралдар ФИ10 Жер жүйесі ғылымы Физикалық география, геология, геофизика, метеорология, океанография, климатология, экология, жаһандық қоршаған ортаның өзгеруі, биогеохимиялық циклдар, табиғи ресурстарды басқару.

Әлеуметтік ғылымдар және гуманитарлық ғылымдар (ӘҒ) 17% ӘҒ1 Жеке тұлғалар, институттар және нарықтар Экономика, қаржы және басқару ӘҒ2 Институттар, құндылықтар және сенімдер және мінез-құлық Социология, әлеуметтік антропология, саяси ғылым, құқық, коммуникация, ғылым және технологияның әлеуметтік зерттеулері ӘҒ3 Қоршаған орта және қоғам Қоршаған ортаны зерттеу, демография, әлеуметтік география, қалалық және аймақтық зерттеулер ӘҒ4 Адам ақылы және оның күрделілігі Когнитивтік қабілет, психология, тіл білімі, философия және білім беру ӘҒ5 Мәдениеттер және мәдени өнім Әдебиет, көркем және сахналық өнер, музыка, мәдени және салыстырмалы зерттеулер ӘҒ6 Адам тарихын зерттеу Археология, тарих және естелік

Табиғат ғылымдары (ТҒ) 34% ТҒ1 Молекулалық және құрылымдық биология және биохимия Молекулалық биология, биохимия, биофизика, құрылымдық биология, сигнал трансляциясының биохимиясы ТҒ2 Генетика, геномика, биоинформатика және жүйелік биология Генетика, популяциялық генетика, молекулалық генетика, геномика, транскриптомика, протеомика, метаболомика, биоинформатика, есептеу биологиясы, биостатистика, биологиялық модельдеу және симуляция, жүйелік биология, генетикалық эпидемиология ТҒ3 Жасұн және даму биологиясы Жасұн биологиясы, жасұн физиологиясы, сигнал трансляциясы, органогенез, даму генетикасы, өсімдіктер мен жануарлардағы үлгілердің қалыптасуы ТҒ4 Физиология, патофизиология және эндокринология Ағза физиологиясы, патофизиология, эндокринология, метаболизм, қартаю, регенерация, ісік тудыру, жүрек-қантамыр аурулары, метаболикалық синдром ТҒ5 Неврология және неврологиялық аурулар Нейробиология, нейроанатомия, нейрофизиология, нейрохимия, нейрофармакология, нейровизуализация, жүйелік неврология, неврологиялық аурулар, психиатрия ТҒ6 Иммунитет және инфекция Иммунобиология, иммундық бұзылыстардың этиологиясы, микробиология, вирусология, паразитология, жаһандық және басқа да жұқпалы аурулар, жұқпалы аурулардың популяциялық динамикасы, ветеринариялық медицина ТҒ7 Диагностикалық құралдар, терапия және халық денсаулығы Аурудың этиологиясы, диагностикасы және емделуі, халық денсаулығы, эпидемиология, фармакология, клиникалық медицина, регенеративтік медицина, медициналық этика ТҒ8 Эволюциялық, популяциялық және қоршаған орта биологиясы Эволюция, экология, жануарлардың мінез-құлқы, популяциялық биология, биоәртүрлілік, биогеография, теңіз биологиясы, экотоксикология, прокариоттық биология ТҒ9 Қолданбалы табиғат ғылымдары және биотехнология Ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, балық шаруашылығы, орман шаруашылығы және азық-түлік ғылымдары; биотехнология, химиялық биология, генетикалық инженерия, синтетикалық биология, өнеркәсіптік биоғылымдар; қоршаған ортаны биотехнологиялық жолмен қалпына келтіру.

ҒКК пәнаралық ұсыныстарды ынталандырады.

Жыл сайынғы өтінімдер

Келесі кестелер жылдық сәттілік деңгейлерін көрсетеді.

Жарияланымдар мен нәтижелердің қол жетімділігі

Ғылыми кеңес жарияланымдар мен ғылыми нәтижелерге қолжетімділік және таралуы бойынша «ашық қолжетімділік» саясатын қабылдады. Бұл ЭКЖ қаржыландырған ғылыми жобалардың барлық рецензиядан өткен жарияланымдарын жарияланғаннан кейін алты ай ішінде тиісті интернетте қолжетімді кітапханаларға жүктеуді талап етеді.