Тарихи-грамматикалық әдіс және Киелі Жазуларды түсіндіру
Historical-grammatical method
Тарихи-грамматикалық әдіс – Киелі кітаптардың авторларының мағынасын анықтауға бағытталған христиандық түсіндіру әдісі. Консервативті протестанттар қолданады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиандық герменевтикалық әдіс
Christian hermeneutical method
Тарихи грамматикалық әдіс – мәтіндегі Библия авторларының бастапқы ниет еткен мағынасын анықтауға ұмтылатын қазіргі заманғы христиандық герменевтикалық әдіс. Тарихи грамматикалық әдіс бойынша, егер мәтін үзіндісінің грамматикалық стиліне талдау жасалғанда (оның мәдени, тарихи және әдеби контексті ескеріле отырып), автордың шын болған оқиғаларды баяндауға ниеттенгені анық болса, онда мәтін тарихты бейнелейтін ретінде қарастырылуы керек; мәтін үзінділері тек автордың бастапқы аудиторияға жеткізуді көздегенімізше, символдық, поэтикалық немесе аллегориялық тұрғысынан түсіндірілуі тиіс. Бұл әдіс консервативті протестант экзегеттерінің көптегені үшін түсіндірудің негізгі әдісі болып табылады, олар тарихи-сын тұрғысынан әртүрлі дәрежеде қабылдамайды (кейбір фундаменталистік протестанттардың тарихи сынды толық қабылдамауынан бастап, Рим-католик дәстүрінде «Divino afflante Spiritu» энциклопедиялық хатынан бері оны шартты түрде қабылдауына дейін), академиялық деңгейдегі Библиялық зерттеулерде тарихи-сын тұрғысынан кеңінен қолданумен салыстырылады. Тарихи грамматикалық әдіс Батыс әлеміндегі Ағарту дәуірінде пайда болды. Бұрын Ортағасырлық христиандық Киелі кітаптың төрт мағынасын баса назар аударатын: тура, аллегориялық, моральдық және анагогиялық; алайда, түсіндіру әрқашан Шіркеудің тәлімгерлігіне бағынады. Мәтіннің бастапқы мағынасын анықтау процесі грамматикалық және синтаксистік ерекшеліктерді, тарихи фонды, әдеби жанрды, сондай-ақ теологиялық (канондық) мәселелерді зерттеу арқылы жүзеге асырылады. Шығыс православиелік христиандық герменевтикасы болмаса да, православиелік ғалымдар Киелі кітапты рухани және аллегориялық тұрғысынан қарастырады, Шіркеу Әкелері мен Шіркеу дәстүрлерімен байланыста болады.
The historical grammatical method is a modern Christian hermeneutical method that strives to discover the biblical authors' original intended meaning in the text. According to the historical grammatical method, if based on an analysis of the grammatical style of a passage (with consideration to its cultural, historical, and literary context), it appears that the author intended to convey an account of events that actually happened, then the text should be taken as representing history; passages should only be interpreted symbolically, poetically, or allegorically if to the best of our understanding, that is what the writer intended to convey to the original audience. It is the primary method of interpretation for many conservative Protestant exegetes who reject the historical critical method to various degrees (from the complete rejection of historical criticism of some fundamentalist Protestants to the moderated acceptance of it in the Roman Catholic tradition since the Divino afflante Spiritu encyclical letter), in contrast to the overwhelming reliance on historical critical interpretation in biblical studies at the academic level. The historical grammatical method arose in the context of the Enlightenment in the Western world. Prior to this, Medieval Christianity tended to emphasize the four senses of Scripture: the literal, allegorical, moral, and anagogical; however, interpretation is always subject to the Church's magisterium. The process for determining the original meaning of the text is through examination of the grammatical and syntactical aspects, the historical background, the literary genre as well as theological (canonical) considerations. While there is not a common Eastern Orthodox Christian hermeneutic, Orthodox scholars tend to draw upon spiritual and allegorical readings of the Bible, in conversation with the Church Fathers and the Church's traditions.
Тарихи дамуы
Тарихи грамматикалық әдіс он сегізінші ғасырда пайда болды, сол кезде неміс ғалымдары филологиялық және жаңа ғылыми-тарихи әдістерді Киелі кітапты зерттеуге қолданды, бұл ағартушылық рационалдылықпен басшылыққа алынды. Тарихи грамматикалық әдістің негізін қалаушы ғалым Иоганн Август Эрнести (1707–1781) болды. Ол өз заманының тарихи-сын әдісін толығымен қабылдамаса да, Киелі жазбалардың түсініктілігін, яғни Киелі кітаптың сөздер мен грамматиканы қалыпты түрде қолдану арқылы хабарласатынын, оны кез келген басқа кітап сияқты түсінуге болатынын баса көрсетті. Эрнестидің түсіндіру принциптері мен тәжірибелерінің жинағы алғаш рет Карл Август Теофилос Кейлдің 1811 жылғы «Elementa Hermeneutices Novi Testamenti» кітабында «тарихи грамматикалық әдіс» немесе «түсіндірудің тарихи грамматикалық әдісі» деп аталып, жарияланды. «Ж. Эрнести сөздердің грамматикалық мағынасын осыншалықты баса көрсеткендіктен, Киелі жазбалардың болашақтағы мағынасы жоқ және оны кез келген басқа кітаппен салыстыруға болады; сондай-ақ Дж. С. Семлер, рационалистер қатарында саналуға құштар болмаса да, бір жақты тарихи әдіске баса назар аударғаны және Иса Мәсіхтің өз заманының көзқарастарына бейімделгенін айтып, үйлестіру теориясын қолдауы арқылы оның ісін және маңыздылығын арттырды». Рационалистік және либералды протестант ғалымдарының тарихи-сын әдісін иеленуіне қарсылық көрсетіп, консервативті теолог және журналист Эрнст Вильгельм Хенгстенберг (1802–1869) кереметтердің тарихилығын және Киелі кітаптың шабыттанғанын қорғау үшін тарихи грамматикалық әдісті ортодоксияның қорғанышы ретінде қабылдады. Осы әдіске негізделген ғалымдар Франц Делич (1813–1890) және Иоганн Фридрих Карл Кейл (1807–1888) Киелі кітапқа қатысты кеңінен түсіндірмелер жазды, осылайша тарихи грамматикалық әдістің болуын нығайтты, ол пиетистік түсіндіруден де, Киелі кітапты тарихи-сын тұрғысынан қарастырудан да тәуелсіз болды, соның салдарынан ағартушылық заманауилықтан туған түсіндіру әдістерінен өзгешеленді. Мұса Стюарт Эрнестидің еңбектерін ағылшын тіліне аударғаннан кейін, олар Андовер теологиялық семинариясында және Принстон теологиялық семинариясында оқулық ретінде пайдаланылып, осы әдіс ағылшын тілді евангелистер арасында кеңінен таралды. XIX ғасырда ғылым мен дін арасындағы пікір таластары кезінде библиялық герменевтиканың тарихи-сын әдісі либералды теологиямен байланысты болды, ал «консервативті» немесе «дәстүрлі» көзқарас тарихи грамматикалық әдісті қабылдауға тиіс болды. Алайда, либералды теологияның американдық пионері Хосея Баллу тарихи грамматикалық әдісті қолданды, ал дәстүрлі евангелистік ғалым Уильям Робертсон Смит тарихи-сын әдістерін ұстанды. Осы дау-дамаздар арасында тарихи грамматикалық әдістің жақтастары либералды теолог Бенджамин Джоуеттің әрбір библиялық мәтіннің авторлық ниетпен анықталатын бір ғана мағынасы бар деген тұжырымын қабылдады. ХХ ғасырда теологиялық консервативті теологтар өздерінің экзегез әдістері тарихи грамматикалық әдіске негізделгенін мәлімдеді. Алайда, тарихи грамматикалық әдісті қолданатынын айтатын көптеген экзегеттер тарихи деректерді таңдап алады немесе беткей лексикалық талдау жасайды, сондай-ақ осы әдістің негізгі қағидасын қабылдамайды: Киелі жазбалардың түсініктілігі, оның «дұрыс түсіндірілуіне» жету үшін ғаламтанудың алдын ала болжамдарын немесе Киелі Рухтың арнайы жарығын қажет етпейді.
The historical grammatical method appeared in the eighteenth century when German scholars applied philological and the nascent scholarly historiographical methods to biblical studies, guided by the Enlightenment rationality. The founder of historical grammatical method was the scholar Johann August Ernesti (1707–1781) who, while not rejecting the historical critical method of his time, emphasized the perspicuity of Scripture, the principle that the Bible communicates through the normal use of words and grammar, making it understandable like any other book. Ernesti's set of interpretive principles and practices first received the name the historical grammatical method or historical grammatical method of interpretation in the book Elementa Hermeneutices Novi Testamenti (1811) by Karl Augustus Theophilos Keil (1754–1818). "In passing mention ought to be made of J. A Ernesti who so emphasized the grammatical meaning of the words that Holy Writ has no future meaning and is comparable to any other book; and also J. S. Semler, who, although he did not wish to be counted among the rationalists nevertheless advanced its cause and its prominence by his one sided emphasis upon the historical method and by relying upon the accommodation theory, holding that Jesus adjusted himself to the views of His day." In reaction to the appropriation of the historical critical method by rationalist and liberal Protestant scholars, the conservative theologian and journalist Ernst Wilhelm Hengstenberg (1802–1869) embraced the historical grammatical method as a bulwark of orthodoxy in defense of the historicity of miracles and inspiration of the Scriptures. Based on this method, scholars Franz Delitzsch (1813–1890) and Johann Friedrich Karl Keil (1807–1888) wrote extensive biblical commentaries, consolidating the existence of the historical grammatical method, independent from both the pietist reading and the historical critical reading of the Bible, thus separating the interpretive methods born out of the Enlightenment modernity. The translation of Ernesti's works into English by Moses Stuart and its subsequent adoption as a textbook at the Andover Theological Seminary and the Princeton Theological Seminary made the method popular among English speaking evangelicals. During polemics between science and religion in the Nineteenth century, the historical critical method of biblical hermeneutics became associated with liberal theology while the "conservative" or "traditionalist" position was supposed to adopt the historical grammatical method. However, an American pioneer of liberal theology, Hosea Ballou, employed the historical grammatical method; while the traditional evangelical scholar, William Robertson Smith, adhered to the historical critical methods. Amid these controversies, adherents of the historical grammatical method embraced the liberal theologian Benjamin Jowett's concept of each biblical text having only one signification determined by the authorial intent. In the twentieth century, theologically conservative theologians claimed that their methods of exegesis were based on the historical grammatical method. However, many exegetes who claim to use the historical grammatical method selectively choose historical data or perform superficial lexical analysis, as well as reject the cornerstone concept of this method: the perspicuity of the Scriptures, which does not require cosmovision presuppositions or a special illumination by the Holy Spirit to attain the "correct interpretation" of the Scriptures.
Мәтіндердің бастапқы мағынасы
Тарихи грамматикалық әдістің мақсаты – түпнұсқа автордың ниет еткенін және түпнұсқа тыңдаушылардың түсінгенін анықтау болып табылады. Түпнұсқа мәтін тек бір мағынаны береді деп есептеледі. Милтон С. Терри айтқандай, “Грамматикалық-тарихи түсіндірудің негізгі принципі – сөздер мен сөйлемдердің бір және сол контексте тек бір ғана мағынасы болуы мүмкін. Осы принципті ескермесек, белгісіздік пен болжамдар теңізіне қамытамыз”. Көптеген адамдар тарихи грамматикалық әдісті индуктивті әдіс арқылы қолданады, бұл мәтінді зерттеудің үш негізгі кезеңі: байқау, түсіндіру және қолдану. Әр кезең бірінен кейін бірі жүзеге асырылады. Байқаудың бірінші кезеңі сөздерді, құрылымды, құрылымдық байланыстарды және әдеби формаларды қарастыруды қамтиды. Байқаулар жасалғаннан кейін, түсіндірудің екінші кезеңі түсіндіру сұрақтарын қоюды, оларға жауап беруді, мәтінді интеграциялауды және қорытындылауды қамтиды. Түсіндіру арқылы мағына анықталғаннан кейін, қолданудың үшінші кезеңі мәтіннің теориялық және практикалық маңыздылығын анықтауды және осы маңыздылықты бүгінгі күннің заманауи контекстіне қатысты қолдануды қамтиды. Сондай-ақ, тәжірибешінің өмірінің барлық аспектілеріне таралатын жеке қолдануға ерекше мән беріледі. Теолог Роберт Трейна 1952 жылғы “Мәслихатты зерттеу” еңбегінде былай деп жазды: “Қолдану кезеңі – барлық басқа нәрсенің болу мақсаты. Бұл – Киелі кітапты зерттеудің соңғы мақсаты”. Техникалық тұрғыдан алғанда, тарихи грамматикалық әдіс түсіндіру нәтижесінде мәтіннің маңыздылығын анықтаудан өзгеше. Мәтінді түсіндіру және мағынасын анықтау бірлесіп “герменевтика” терминін анықтайды.
The aim of the historical grammatical method is to discover the meaning of the passage as the original author would have intended and what the original hearers would have understood. The original passage is seen as having only a single meaning or sense. As Milton S. Terry said, "A fundamental principle in grammatico historical exposition is that the words and sentences can have but one significance in one and the same connection. The moment we neglect this principle we drift out upon a sea of uncertainty and conjecture." Many practice the historical grammatical method using the inductive method, a general three fold approach to the text: observation, interpretation, and application. Each step builds upon the other, which follows in order. The first step of observation involves an examination of words, structure, structural relationships and literary forms. After observations are formed, then the second step of interpretation involves asking interpretative questions, formulating answers to those questions, integration and summarization of the passage. After the meaning is derived through interpretation, the third step of application involves determining both the theoretical and practical significance of the text and appropriately applying this significance to today's modern context. There is also a heavy emphasis on personal application that extends into all aspects of the practitioner's life. Theologian Robert Traina, in his 1952 Methodical Bible Study, wrote that "the applicatory step is that for which all else exists. It represents the final purpose of Bible study." Technically speaking, the historical grammatical method of interpretation is distinct from the determination of the passage's significance in light of that interpretation. Together, interpretation of the passage and determining the meaning define the term "hermeneutics".
Басқа да тура мәнді әдістер
Тарихи грамматикалық әдіс – Киелі кітапты сөзбе-сөз оқуға негізделген жалғыз әдіс емес. Басқа әдістердің ішінде Антиохия мектебінің ежелгі түсіндіруі, қараиттардың тәсілі, Алтын ғасыр испандық еврей рационализмі, Сент-Виктор мектебі сияқты кейбір схоластикалық бағыттар, реформаторлардың филологиялық әдісі, пуритандардың протестанттық схоластикасы және Фрэнсис Турретиннің еңбектері, пиетистердің рухани оқуы, сондай-ақ евангелистік викториандықтардың Киелі кітапты оқу тәсілі бар. Тарихи грамматикалық әдісті ерекшелейтін нәрсе – Ағарту дәуірінің картезиялық рационализміне немесе Ақылға қонымды реализміне сүйенген, жалғыз объективті түсіндіруге қол жеткізу мүмкіндігіне қатысты талабы.
The historical grammatical method is not the only method based on a literal reading of the Bible. Among other methods are the exegesis of the ancient School of Antioch, the approach of the Karaites, the Golden age Spanish Jewish rationalism, some scholastics like the School of St. Victor, the philogical method of the Reformers, the Protestant scholasticism of the Puritans and Francis Turretin, the devotional reading of the Pietists, and the Biblical Reading method of the evangelical Victorians. What makes the Historical grammatical method unique is its insistence on the possibility of attaining a single objective reading, based upon the Enlightenment's Cartesian rationalism or Common Sense realism.
Оқырман-жауап әдісі
Оқырманның жауап беру әдісінде назар автордың ниетіне емес, кітапты оқырман қалай қабылдауына аударылады. Егер әдістер қабылдау эстетикасына бағытталған болса, мақсат – автордың ниеті немесе алғашқы аудитория туралы ойланбастан, кітапты оқырман қалай қабылдайтынын анықтау. Ал тарихи-грамматикалық әдіс оқырманның жауабын ескермейді. Оқырманға бағытталған әдістер әртүрлі: канондық сын, конфессиялық герменевтика және контекстуалдық герменевтика. Бірақ тарихи-грамматикалық әдіс оқырманға бағытталған әдістермен бірге мәтінді алғашқы түсіндірушілер қауымдастықтары мен Киелі кітапты түсіндіру тарихында қалай қабылданғанын түсінуге деген қызығушылықты бөліседі. Сонымен қатар, екі тәсіл де ортодоксальдық қағидаларды немесе үстін аспаннан түскен нәрселерге сенуді жоққа шығармайды.
In the reader response method, the focus is on how the book is perceived by the reader, not on the intention of the author. While the methods focused on the Aesthetics of reception the objective is how the book is perceived by the reader without worrying about the authorial intent or original audiences, the historical grammatical method considers the reader response irrelevant. Reader centered methods are diverse, including canonical criticism, confessional hermeneutics, and contextual hermeneutics. Nevertheless, the historical grammatical method shares with reader centered methods the interest in understanding the text as it became received by the earliest interpretive communities and throughout the history of Bible interpretation. Moreover, neither approach rejects assumptions of orthodoxy nor belief in the supernatural.
Тарихи-сараптамалық әдіс
Тарихи-сын әдісін көптеген академиялық ғалымдар, оның ішінде көптеген Рим католик және протестант мекемелері қолданады. Бұл әдіс мәтін қалыптасуына әсер еткен көздер мен факторларды анықтау және оның алғашқы оқырмандары үшін қандай мағынаға ие болғанын білу үшін көз зерттеуі, жанр зерттеуі, дәстүр зерттеуі және редакциялық зерттеу сияқты түрлі тәсілдерді пайдаланады. Сонымен қатар, тарихи, әлеуметтану, археологиялық, тіл білімі, антропологиялық және салыстырмалы мифологиялық деректер жүйелі түрде қолданылады. Тарихи-сын әдісін қолданатын ғалымдар Киелі кітапты басқа кез келген мәтіндей қарастырады. Тарихи-грамматикалық әдістен өзгешелігі, тарихи-сын бүгінгі күнгі адамдар үшін мәтіннің мағынасын анықтауға немесе жаңа теологиялық ойлар тудыруға ұмтылмайды. Осы себептерге байланысты, кейбір дәстүрлі ғалымдар мен консервативті христиандар бұл әдісті қабылдамайды, тіпті олардың көпшілігі оның тарихи-грамматикалық әдіспен үйлесетін аспектілерін қолданса да, мысалы, берілген үзіндінің жазылған кезде қандай мағынада айтылғанын анықтауға тырысады.
The historical critical method is used by many academic Bible scholars in universities, including many Roman Catholic and Protestant institutions. The method uses different approaches, like source criticism, genre criticism, tradition criticism, and redaction criticism in an attempt to discover the sources and factors that contributed to the making of the text as well as to determine what it meant to the original audience. There also a systematic use of historical, sociological, archeological, linguistic, anthropological and comparative mythology data. Scholars who use the historical critical method treat the Bible as they would any other text. In contrast to the historical grammatical method, historical criticism does not aim to determine what a text means for people today nor to produce novel theological insights. For those reasons, some traditional scholars and conservative Christians tend to reject the method, even though many of them use aspects of it that naturally overlap with the historical grammatical method, such as attempting to determine what was meant when a passage was written.