Кіріспе

Жасырын салық – көрінеу байқалмайтын немесе дәстүрлі салық ретінде мойындалмаған түрде жиналатын салық. Бұл терминді Ұлыбританияда консерваторлар Жаңа лейбористік үкіметтің әрекеттеріне қарсы жиі қолданды және ол 1990 жылдардан бері британ саясатында пайдаланылып келеді.

Шығу тегі

1996 жылғы 16 қыркүйекте Ұлттық зейнетақы қорлары қауымдастығы (NAPF) Ұлыбритания зейнетақы қорларының дивидендтеріне салық салуды кері қайтаруды талап етті. NAPF бас директоры Энн Робинсон зейнетақы қорларына "жасырын салық салынуда" деді. "Жасырын салық" деген сөз тіркесі 1998 жылдан бері британдық саяси қолданыста бар, ол 1997 жылғы "Жаңа лейбористік" манифестіндегі "Ең төменгі немесе ең жоғары табыс салығы ставкалары еңбекші үкіметтің бес жылы ішінде көтерілмейді" деген міндеттемеге қайшы салықтық өсімдерді білдіретін ретінде қолданылды. The Daily Telegraph газетінің Энн Сегалл 1998 жылдың 17 қаңтарында "Канцлер Гордон Браун енгізген немесе кеңейткен түрлі шаралардың нәтижесінде биыл салықтар 7 миллиард фунтқа артады. Браун мырзаның "жасырын" салықтары негізінен орта таптық сайлаушыларға, әсіресе орта таптық кәсіпқойларға және жинақтары бар адамдарға бағытталған" деді. 1998 жылдың 19 қазанында сол кездегі көлеңкелік канцлер (оппозициялық қаржы министрі) Франсис Мод канцлер Гордон Браун "олардың әсерін жасыру үшін жасалған жасырын салықтарды" енгізді деп мәлімдеді. Бұрынғы премьер-министр Тони Блэр 2001 жылдың 1 қарашасында компания көліктеріне салық салуға, 2000 жылдың 9 қарашасында отын бағасына және 2002 жылдың 21 қазанында зейнетақыға қатысты жасырын салықтар туралы сирек айтты. 2001 жылдың 22 мамырында бұрынғы премьер-министр Маргарет Тэтчер консервативтік партияның Плимуттағы митингісінде сөйлеген сөзінде салықты жасырын түрде арттыру туралы кеңінен айтты.

Мысалдар

Стелс салық салудың бір түрі – табыс деңгейіне байланысты жеңілдіктер мен босатулардың қысқартылуы, нәтижесінде салық салынатын табыс артады, бірақ жалпы салық сомасы үшін салық ставкасы өзгеріссіз қалады. 2007 жылғы АҚШ салық заңының 1040-қосымшасы А бөлімінде көрсетілген шегерімдер мен 3400 долларлық жеке босату жоғары табыс деңгейлерінде (некеде тұрғандар үшін 234 600 доллар) кезең-кезеңмен азайтылады (қысқартылады). Стелс салықтар салық ретінде мойындалғанымен, көбінесе назардан тыс қалады, мысалы, 1979-1991 жылдар аралығындағы Ұлыбританиядағы қосылған құн салығы (ҚҚС) сияқты, ол осы кезеңде 8%-дан 15%-қа (жоғары және негізгі табыс салығы мөлшерлемелерін айтарлықтай төмендету үшін) және кейін 17,5%-ға (Poll Tax кеңес салығымен ауыстырылғанда) дейін өсті, салық жүктемесін табыстан тұтынуға ықпалдастырды.

Регрессивті жасырын салық салу

Жасырын салықтар регрессивті болып қарастырылуы мүмкін, себебі, мысалы, әулетті адамдар ҚҚС-тен кем әсерленеді. Мемлекеттік лотереялар да салық салудың бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін, және оларды нашар адамдардың байларға қарағанда көбірек ойнайтынына дәлелдер бар. 1999 жылдың қаңтар айында консерваторлық мәдениет өкілі Питер Эйнсворт Ұлттық лотереяның «Жаңа мүмкіндіктер» қорын «жасырын салық» деп сипаттады. Ал консерваторлық көшбасшы Уильям Хейг «Лейбористік жасырын салық әрбір жұмыс істейтін адамға 1500 фунт стерлингке тең» деп мәлімдеді. 1999 жылдың 3 қарашасында парламентте Уильям Хейг үкіметті 500 миллион фунт стерлингтік «жасырын салық» салуда және ол IT компанияларына зиян келтіретінін айыптады.