Кіріспе

Мүғрабилер кварталы (حارَة المَغارِبة Hārat al Maghāriba; , Шхунат ХаМүғрабим), сондай-ақ Магрибтер кварталы деп аталады, Иерусалимнің Ескі қаласының оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, 12 ғасырдың соңында құрылған аудан. Ол шығыстан Храм тауының батыс қабырғасымен, оңтүстіктен Ескі қала қабырғаларымен (оның ішінде Дунг қақпасы) және батыстан еврей кварталымен шектеседі. Бұл солтүстікке қарай Мұсылман кварталының жалғасы болып табылды және Саладиннің ұлы оны исламдық вақф немесе діни мүлік ретінде құрды. 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін үш күн өткен соң, Батыс Иерусалимнің мэрі Тедди Коллек бұйрығымен Израиль әскерлері бұл ауданды қиратты. Бұл Батыс қабырғасына апаратын тар жолды кеңейту және онда намаз оқығысы келген яһудилерге қолжетімді ету мақсатында жасалды. Қазір бұл жерде Батыс қабырға алаңы орналасқан.

Әйюбид және мамлюк дәуірі

15 ғасыр тарихшысы Муджир әд-Диннің айтуынша, арабтар Иерусалимді крестоносшылардан қайтарып алғаннан кейін, 1193 жылы Салахиддиннің ұлы әл-Малик әл-Афдал Нуруддин Әли барлық Солтүстік Африкадан келген қоныс аударушыларға арналған вақф (мүлік) ретінде бұл ауданды құрды. Кейінгі құжатта көрсетілгендей, бұл хараттың немесе орамның шекаралары шығыс жағынан Харам әш-Шарифтің сыртқы қабырғасымен, оңтүстік жағынан Силоан бұлағына дейінгі жалпы жолмен, батыс жағынан Иерусалим қадиі Шамс әд-Диннің резиденциясымен, ал солтүстік шекарасы Умм әл-Банат аркадаларына дейін, басқаша айтқанда Қантарат Умм әл-Банат / Уилсон аркасымен шектелген. Ол «Магрибтің барлық халқының, түрлі сипаттағы және түрлі кәсіптердің, ерлер мен әйелдердің, қарттар мен жастардың, жоғары және төмен дәрежедегілердің, олардың тұрғын үйлерінде қоныстанып, әртүрлі қажеттіліктеріне қарай оның мүмкіндіктерінен пайдалануы үшін» бөлінді. Ұзақ өтпей, Солтүстік Африкадан келген яһудилерге де қалада қоныстануға рұқсат берілді. 1303 жылы Магреб халқы онда жақсы орныққан, бұл факт осы ауданға арналған Зәуия немесе монастырь сияқты діни мекеменің құрылуымен расталды. Әл-Афдалдың вақфы діни және қайырымдылық мақсатына ғана емес, сонымен қатар қаладағы ислам заңгерлерінің (фуқаха) игілігі үшін кейін Афдалия деп аталған медресе заң мектебін құруды қамтамасыз етті. 1320 жылдың 2 қарашасында 14 ғасырдың басында Иерусалимде қоныстанған Андалусиялық суфи отбасының көрнекті өкілі Әбу Мадян Мағриб үшін Хараттың Баб әс-Силсила немесе Шынжыр қақпасының жанында Зәуиядан тұратын үлкен вақф құрды. Бұл екінші құжат Магриб ауданының 1967 жылға дейін заңдық негізін қалаушы және ең бай қаржыландыру көзі болды. Ол 'Айн Каримдегі вақф мүлігінен және Қантарат Умм әл-Банаттағы Зымыран қақпасындағы басқа мүліктен тұрады. Соңғысы жаңадан келген қоныс аударушылар үшін жатақ ретінде қарастырылды, олардың екеуінің де пайдалану құқығы (манфа'а) Иерусалимдегі Мағриб халқына мәңгілікке берілді. Қантарат Умм әл-Банат вақфы залынан, екі пәтерден, ауладан, жекелеген жайлылықтардан және төменгі жағында дүкен мен үңгірден (қабу) тұрады. Құжатқа қоса берілген шарт бойынша, мүлік беруші қайтыс болғаннан кейін оның мүлігі қауымның оның тақуалығы мен даналығымен танысқан әкімшіге (мутавалли) және бақылаушыға (назир) тапсырылады. Айн Карим мүлігі 15 000 дунамды құрады және ауылдың көп бөлігін қамтыды. 1350-ші жылдардың басында үшінші вақфты Маринид әулетінің патшасы 'Али ибн Осман ибн Якуб ибн Абдул Хақ әл-Марини құрды. Бұл оның өзімен көшірген Құран кодексінен тұрады. Иерусалимде мұсылмандар келгенге дейін Батыс қабырғасының төменгі бөлігінің көп бөлігі қираған үйінділермен толы болды, ал ислам кезеңінде яһудилердің дұғалары яһуди кварталындағы синагогтарда немесе қоғамдық іс-шараларда Зәйтүн тауында орындалған көрінеді. Батыс қабырғасын Муграби кварталындағы үйлерден бөліп тұратын тар кеңістік 16 ғасырда Сүлеймен Зорлықшының бұйрығымен мұнда дұға етуге мүмкіндік беру үшін құрылды.

Осман дәуірі

Османдық салық тізілімдерінде 1525–26 жылдары 13 шаңырақ, 1538–39 жылдары 69 шаңырақ, 1 күйеусіз ер және 1 имам, 1553–54 жылдары 84 шаңырақ және 11 күйеусіз ер, 1562–63 жылдары 130 шаңырақ және 2 күйеусіз ер, 1596–97 жылдары 126 шаңырақ және 7 күйеусіз ер тіркелген. Бастапқыда Магриб халқы үшін дамыған, ғасырлар бойы Палестинадан және басқа жерлерден келген яһудилер, христиандар және мұсылмандар әртүрлі уақытта онда қоныстанған. Израиль олардың үйлерін бұзуды шешкен кезде, аймақтың шамамен жартысының тұрғындары өз тегін Магрибтен келген иммигранттарға дейін жегізе алатын. 1806 жылы сапар шеккен француз саяхатшысы Шатобрианның айтуынша, ауданның бір бөлігі 15 ғасырдың соңында Испаниядан қуылған маврлардың ұрпақтарынан тараған. Оларды жергілікті тұрғындар жақсы қабылдады және олар үшін мешіт салынды. Аудан тұрғындары тамақ, киім және дәстүрлер арқылы өз мәдениетін сақтап келді, 19 ғасырда Ескі қаланың қалған бөлігімен біріктірілгенше. Сондықтан ол Әл-Ақса мешітіне қажылыққа келген Магриб халқы үшін де табиғи тоқтау орны болды. Жылдар өте ауданда бірнеше мектептер мен мешіттер салынды және Әл-Ақса мешітінде діни қызмет атқаратын мұсылман дінбасылары онда тұрды. Яһудилердің дұға оқитын және қайғырып жоқтаған жері – Дәуіт патша көшесінен тар жол арқылы кіретін қабырға бойындағы біршама кең аумақ болды. Қабырғадан бастап төселген аумақ 11 футқа дейін созылды. Оңтүстік жағында орта ғасырларда салынған екі зәуияның бірі орналасқан, ал Арықтау қабырғасы секторына баратын жол Магриб халқының игілігін көретін үйлермен жабық тұйыққа соқты. 1840 жылы британдық яһуди ұсынған, статус-квоны өзгертуге жасалған алғашқы әрекет, британдық консул арқылы жеткізілді және яһудилерге 120 шаршы метрді (1300 шаршы фут) қайтадан төсеуге рұқсат беру сұралды. Бұл жоспар Әбу Мадиян уақфының басшысы мен Мұхаммед Әли паша тарапынан қабылданбады. Аймақтағы мұсылмандар да соңғы кездегі яһуди қажыларынан туындаған артық шуға наразылық білдірді. Яһудилер дұға оқығанда дәстүрлі тәртіптерін сақтауға және діни мәселелерді жариялаудан аулақ болуға шақырылды. 19 ғасырдың басында яһудилердің саны аз болды және, Йеошуа Бен Ариеге сәйкес, ерекше ерекшеліктері болған жоқ. 1845 жылы Киелі жерге жасаған сапары туралы есеп беруде Т. Тоблер Мұғраби ауданында мешіт бар екенін атап өтті. Йеошуа Бен Ариеге сәйкес, Магриб халқы яһудилерді дінсіз деп есептеген. Олар мазақтауға ұшырады және онда тыныш дұға ету үшін ақша төлеуге мәжбүр болды. Сионизмнің пайда болуымен және мұсылмандардың яһудилер Храм тауының барлық жерін иеленбекші деген қорқынышымен яһудилер мен мұсылмандар арасындағы шиеленіс күшейді. Моше Монтефиоре мен Барон Ротшильд аймақты сатып алуға бірнеше рет тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. 1887 жылы Ротшильд ауданды сатып алу туралы ұсынысын «яһуди халқының құрметі мен қадірі үшін» оны қайта құру жобасымен бірге ұсынды, тұрғындарын басқа жаққа жақсы жағдайда қоныстандыруды көздеді. Осман билігі келісім беруге дайын болып көрінді. Кейбір деректерге сәйкес, Иерусалимдегі ең жоғары саяси және мұсылман діни билігінің өкілдері, мысалы, Мутасарриф немесе Иерусалимнің Османдық губернаторы Шериф Мехмед Рауф Паша және Иерусалимнің муфтиясы Мұхаммед Тахир Хусейни келісімдерін берді. Алайда, жоспар мұсылмандардың емес, яһудилердің қарсылығына байланысты тоқтатылды, ал Иерусалимдегі сефардтар қауымының бас раввині «құдайдан келген хабарлама» алғандығын мәлімдеді, егер сату орын алса, яһудилерге қорқынышты қырғын шабуыл жасалады. Оның пікірі сефардтардың ашкеназилер яһуди дініндегі ең қасиетті орынды иеленбекші деген қорқынысын көрсететін болды. Осман империясы Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргеннен кейінгі алғашқы екі айда Иерусалимнің түрік губернаторы Зәки Бей ауданды яһудилерге сатуды ұсынды, ол 20 000 фунт стерлинг сомасын сұрады, ол мұсылман отбасыларын қайта орналастыруға және қабырғаның алдында қоғамдық бақ құруға жұмсалатын болады деді. Алайда қаладағы яһудилердің қажетті қаржысы болмады.

Британдық мандат дәуірі

Дар-әл-Мағриба деп аталатын хоспис Иерусалимнің исламдық қасиетті орындарына қажылыққа келген муғраби мұсылмандарына тұруға орын беру үшін құрылған еді. 1918 жылдың сәуір айында, Иерусалимге сапармен келген көрнекті сионисттік көшбасшы Хайм Вейцман, Рональд Сторрз арқылы шейхтерге 70 000 фунт стерлинг сомасында ақша ұсынып, оның орнына Егістік қабырғасы мен Муғраби ауданының ғимараттарын беруді сұрады. Мұсылман билігі бұл ұсыныс туралы білген соң дереу бас тартты. Вейцман мұнан кейін Артур Бальфурға жүгініп, мәселені еврейлердің пайдасына шешіп беруін өтінді. Ол сол жылдың 30 мамырындағы «Егістік қабырғасын еврейлерге беру» деген тақырыптағы хатында мынадай себептер келтірді: Біз, еврейлер, Палестинада көптеген қасиетті орындарға иеміз, бірақ ежелгі ғибадатхана қабырғасының бөлігі саналатын Егістік қабырғасы – бізге қалған жалғыз орын. Қалғандары христиандар мен мұсылмандардың қолында. Тіпті Егістік қабырғасы да толыққанды біздікі емес. Оның айналасында шаршаңқы, лас шатырлар мен қираған ғимараттар орналасқан, олар гигиеналық тұрғыдан қауіпті, ал рухани тұрғыдан әлемдегі еврейлерді әбден қорлайды. Біздің ең қасиетті ескерткішіміз, ең қасиетті қаламызда күмәнді Могреб діни қауымының қолында, олар осы шатырлардан табыс табады. Біз осы қауымға өте жомарт сыйақы төлеуге дайынбыз, бірақ бұл жерді тазалағымыз келеді, оған лайықты және құрметті түр береміз. Дегенмен, қабырға да, Муғраби ауданы да британдық мандат кезеңі бойына Вақфқа тиесілі болып қалды, ал еврейлер оны барып-көру құқығын сақтап қалды. 1929 жылғы Палестина көтерілісі кезінде еврейлер мен мұсылмандар Муғраби ауданына жақын жердегі аумаққа қатысты таластарда қақтығысқа түсті. Еврейлер Харам әш-Шарифке қатысты ешқандай ниеттері жоқ екенін айтса да, британдық биліктен Муғраби ауданын иемденуді және бұзуды талап етті. Иерусалимге қажылыққа келген еврей және мұсылман магрибтіктер көтеріліске қатысты, соның салдарынан бірнеше адам қаза тапты немесе жарақат алды. Ұлыбритания мәселені шешу үшін Ұлттар Лигасының мақұлдауымен комиссия құрды. Комиссия бұрынғы жағдайды сақтап, бірқатар шектеулер енгізді, оның ішінде еврейлерге Шопфарды соғып, Йом Кипур (иудаизмдегі ең қасиетті мереке) намазын оқуға, ал мұсылмандарға қабырғаға жақын жерде Дикр (исламдық дұға) оқуға немесе еврейлерді мазалауға тыйым салды.

Иордания дәуірі

1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Иордания әскерлері Ескі қаланы басып алу шайқасында жеңіске жеткен кезде, 1500 еврей тұрғыны, Иерусалимнің Израиль басып алған аймақтарынан 70 000 палестиналықтың қашуы немесе қуылғандығымен бірге, Мұғраби аймағына жақын орналасқан еврей кварталынан қуылды. Квартал тұрғындары мен палестиналық жер иелерінің арасында мүлік құқығына байланысты даулар жиі туып тұратын. 1965 жылы Иордания үкіметі Мұғраби кварталының шетіндегі еврей мүліктеріне басып кірген палестиналықтарды қуды да, оларды Ескі қаладан солтүстікке қарай төрт шақырым жердегі Шуафат босқындар лагеріне көшірді. Бұл қуудың себептері белгісіз. Француз тарихшысы Винсент Лемирдің сөзіне сәйкес, Иорданияның билігі кезінде Францияның Төртінші және Бесінші Республикалары Мұғраби кварталында орналасқан Алжирдің Әбу Мадиан вақфына территориялық юрисдикцияны талап етті. Франция 1949 жылдың 6 шілдесінде вақфқа билігін жүргізуді талап етті. Араб-Израиль соғысынан кейін Израиль Эйн-Карем ауылын аннексиялады. Әбу Мадиан вақфы ауылдың ауыл шаруашылығы өнімдерінен түсетін табысқа тәуелді болды, осылайша Францияның егемендік талабын жеделдетіп, қиын қаржылық жағдайға түсті. Франция Сыртқы істер министрлігі Иерусалимдегі өзінің беделін пайдаланып, Израиль, Алжир, Тунис және Мароккоға вақфқа, сондай-ақ Солтүстік Африкалық мұсылман қажыларына қаржылық көмек көрсету арқылы қолдау көрсетті. Мысалы, 1954 жылы француз зиялысы Луи Массиньон франко-алжир қарым-қатынастарын жақсарту мақсатында вақфты қолдау үшін Алжирдегі Тлемсен қаласындағы Ұлы мешіттің қақпаларында қайырымдылық жинауды ұйымдастырды. 1962 жылдың 12 ақпанында – Шарон метро стансасындағы қырғыннан кейін төрт күн өткен соң және Франция мен Алжир арасындағы атысты тоқтату туралы Эвиан келісімдеріне қол қоюға бір ай қалғанда, Франция вақфқа қатысты талабынан бас тартты.

Дайындықтар

Ауданның қиратылуы ресми түрде рұқсатсыз жүзеге асты. Мұғраби ауданын бұзуға жауаптылық бірнеше тұлға арасында даулы: Тедди Коллек, Моше Даян, полковник Шломо Лахат, Узи Наркисс және Давид Бен-Гурион. Операцияның нақты қалай өткені белгісіз, себебі қатысушылар ешқандай құжат қалдырмаған. Бір дереккөзге сәйкес, Израильдің зейнеткер премьер-министрі Давид Бен-Гурион ауданды бұзу туралы шешім қабылдауда шешуші рөл атқарды. Ол 8 маусымда Тедди Коллек, Шимон Перес және сол кездегі Ұлттық парктері басқармасының басшысы Яаков Яннаймен бірге Есімді қабырғаға барды. 9 маусымда, Ескі қала басып алынғаннан кейін, Бен-Гурион араб тілінде жазылған жазуды көріп, наразылық білдірді. Ол қабырғаның алдында ағылшын және араб тілдерінде, бірақ еврей тілінде жазылмаған "Ал-Бурак жолы" деген табельді байқады. Бұл пайғамбар Мұхаммедтің аңызға толы Бурак атты атын, пайғамбар жоғарыдағы тастан жұмаққа сапар жасағанда қабырғаға байлап тастағанын еске түсірді. Бен-Гурион жазуға наразылықпен қарап, кімде-кімде болса соның балтасы бар ма деп сұрады. Бір әскер сарбаз тасқа зақым келдіруден қорқып, балтамен жазуды алып тастауға тырысты. Сосын балта әкелінді және табельдегі жазу сақтықпен жойылды. Құтқарылған еврейлердің қасиетті орнынан араб тілін жоюдың символизмі айналасындағы көпшілікке де, Бен-Гурионға да түсініксіз болған жоқ. Олар қуанды, ал Бен-Гурион: «Израильге келгенімнен бергі өмірімдегі ең ұлы сәт!» – деп айқайлады. Бен-Гурион келесі күні Ескі қаланың қабырғаларын, олар еврей емес екендігіне байланысты бұзуды ұсынды, бірақ үкімет бұл идеяны қабылдамады. Тедди Коллек өзінің естеліктерінде ауданды бұзудың қажеттілігін жазды, себебі жүздеген мың еврейлер қабырғаға қажылыққа баруға дайындалып жатқан, ал олардың «қауіпті, тар көшелерден» өтуі мүмкін емес еді: оларға 19 жылдан кейін осы орынға оралуды тойлау үшін кең, ашық кеңістік қажет болды. Осы мақсатта археологтар мен жоспарлаушылар бұрынғы күні ауданды зерттеп, бұзылатын жерлердің картасын жасады. Операциялардың ауқымы Мұғраби ауданын тазалаумен ғана шектелмей, сонымен қатар арабтарға тиесілі еврей ауданындағы барлық палестиналық тұрғындарды да қуып шығаруды қамтыды, олардың бұл жерге «ешқандай ерекше сезімі жоқ» және оларды қуып шығу үшін толық өтемақы алуға келісетінін айтты. The Jerusalem Post газеті бульдозер жұмыстары басталған күні ауданды үйлердің үйірмесі деп сипаттады, ал кейінірек бір жазушы бұл атауға келесідей пікір білдірді: Бульдозер жұмыстары басталған күні The Jerusalem Post газетінде аудан шалап-шалап салынған деп сипатталды. Екі күннен кейін ол қоршау кезінде көбінесе тасталып кеткені хабарланды. Менің ойымша, уақыт өте келе оның бар болуы дамудағы сионистік тарихтың беттерінен мүлдем жоғалады. Оңтүстік Америкада қаржы жинау науқанынан жаңа ғана оралған Шломо Лахат 7 маусымда таңғы сағат 4-те келген кезде Моше Даянның Иерусалимді жақын арада басып алуы туралы хабарлағанын және Лахатты, тәртіпке қатаң көзқарас білдіретін адамды қаланың әскери губернаторы етіп тағайындағанын еске алды. Ол «қажет болған жағдайда еврейлерді атуға дайын» адамды іздеді. Қала басып алынғаннан кейін, өзі, Даян, Коллек және Узи Наркисс қатысқан кездесуде Лахат еврейлердің Шабуот мерекесіне жоспарланған сапары адамдардың көп жиналуына және соғыс кезіндегі қарағанда көп адамның зардап шегуіне әкелуі мүмкін екенін айтты және ауданды тазалауды ұсынды, бұл идея Даянның мақұлдауына ие болды. Бұл мәлімдемені Яаков Салман жоққа шығарды, ол ауланың шектеулігі туралы мәселені алға тартқан адам екенін мәлімдеді.

Құру

Бұл ауданда 135 үй болған, ал қиратылғаннан кейін кем дегенде 650 адам босқынға айналды. Бір тірі қалған куәгердің айтуынша, Израиль қаланы басып алғаннан кейін, Ескі қаланың барлығына қатаң коменданттық сағат белгіленді. 10 маусым күні кешкі сенбіде, алты күндік соғыстың соңғы күні, яһудилердің демалысының аяқталуымен бірге, бірнеше прожекторлар орнатылып, ауданның лабиринтерін жарықпен шаттырды. Коллек жалдаған Иерусалимдегі жиырмадай құрылысшылар алдымен балғамен қоғамдық әжетхананы қиратты. Содан кейін әскерлік бульдозерлер үйлерді қиратуға кірісті. Тұрғындарға үйлерін эвакуациялауға бірнеше минут, он бес минут немесе үш сағат берілді. Олар бастапқыда орыннан қозғалмай қарсылық көрсетті. Осы қарсылыққа қарамастан, әскери губернатордың орынбасары, подполковник Я'аков Салман, инженерлік корпустың офицеріне бульдозер жұмысын бастауға бұйрық берді. Олар бір ғимаратқа тиген кезде, ол толығымен құлап түсті. Осы оқиға қалған тұрғындарды пәтерлерінен қашуға және сыртта күтіп тұрған көліктерге мінуге мәжбүр етті, олар оларды эвакуациялады. Ұсақ-құсақ үйінділердің арасында өлім аузында жатқан орта жастағы немесе қарт әйел табылған. Инженерлердің бірі, Йоханан Монцкер, оны дереу ауруханаға жеткізді, бірақ түн ортасында ол қайтыс болды. Екі онжылдықтан кейін операцияны қадағалаған IDF Орталық командасына бекітілген инженер Эйтан Бен Моше берген сұхбатта, ол жалғыз құрбан болған жоқ екенін айтты. Ол үш денені тауып, оларды Бикур Холим ауруханасына жеткізгенін, ал қалған денелер қираған үйінділермен бірге жерленгенін еске алды: Мен барлық қоқысты шығардым. Біз үйлердің қираған қалдықтарын арабтардың денелерімен бірге тастадық. Біз арабтардың денелерін тастадық, яһудилердікі емес, олар бұл жерді киелі деп санамайтын жерге айналдырмасын үшін. Келесі күні полковник Лахат бұзғыштардың көпшілігінің «шараптан және қуаныштан» мас болғанын айтты. Жеке заттарын алып кетуге рұқсат берілмеді. Израильдік сарбаздың айтуынша, олардың уақыты тар болды, өйткені «Құтқарылу мерекесіне» (әсіресе Шавуотқа) екі күн ғана қалды және көптеген яһудилер келесі сейсенбіде Батыс қабырғасына келеді деп күтілді. Ол бұзудың асығыстығы мерекелік құлшылық ететін жандарға аула дайындау үшін қажет болды. Сол кездегі премьер-министр Леви Эшкол операция туралы ештеңе білмеді және 11 күні Наркиске телефон соғып, үйлердің неге қиратылып жатқанын сұрады. Наркис бұл туралы білмейтінін айтып, мәселені қарастыратынын мәлімдеді.

Тарихи ғимараттар қиратылды

135 үйден басқа, бұзылған Бу Медян зауиясы, Шейх Ид мешіті – Саладин дәуіріндегі қалған аз мешіттердің бірі, оның тарихи маңыздылығын Израильдің ежелгі ескерткіштері басқармасы анықтады. Мұхаммедтің Бурак атты жануарымен жұмаққа көтерілуімен байланысты Қабырғаның Бурак бөлігіне жақын орналасқан шағын мешіттің қиратылуына байланысты инженер Бен Моше: «Неге мешіт те сиқырлы жылқыдай жұмаққа жіберілмеуі керек?» деген сөздерді айтқан. Екі жылдан кейін, қабырғаға жақын, Фахрия медресесі (Фахрия зауиясы) және Әбу әл Сауд отбасы 16 ғасырдан бері салып, тұрған, бірақ 1967 жылғы қиратудан зардап көрмеген Баб әл-Мағарибаның алдындағы үйді қамтитын ғимараттар кешені 1969 жылдың маусымында бұзылды. Әбу әл Сауд ғимараты – мамлюк сәулетінің танымал үлгісі болды және оны бұзудың бірнеше себебі болды. Оның алынып тасталуы Израиль археологтарына аймақта қазба жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді; Қабырғада проблема туындаған жағдайда, IDF-тің аймаққа жылдам кіруі үшін ашық алаңды қамтамасыз ету және, соңында, тұрғын үй кешенінің ежелгілігі мойындалса да, шатыр мен балконға теміржол рельстері мен бетонды пайдалану арқылы жасалған кең жөндеулер аймақтың тарихына жат екенін көрсететін жеткілікті заманауи іздер бар екені айтылды. Ясир Арафаттың анасы әл-Сауд әулетінен шыққан, және Арафат 1933-1936 жылдар аралығында бала кезінде осы үйде тұрған болып көрінеді. 12 маусымда Иерусалимнің мәртебесі жөніндегі министрлер кеңесінде Ескі қаладағы қиратулар мәселесі көтерілгенде, Әділет министрі Яков Шапира: «Бұл заңсыз қиратулар, бірақ олардың жасалып жатқаны жақсы» деп бағалады. Операцияны басқаратын әскери губернатордың орынбасары, подполковник Яков Салман, Төртінші Женева конвенциясымен байланысты болатын құқықтық проблемалар туралы біліп, Шығыс Иерусалим муниципалитетінен алынған құжаттармен қаруланды, ол аудандағы нашар санитарлық жағдайды және Иорданияның оны эвакуациялау жоспарларын растады. 14-і күні шамамен 200 000 израильдік осы орынды аралауға келді.

Салдары

1968 жылдың 18 сәуірінде Израиль үкіметі жерді қоғамдық пайдалану үшін иеліктен шығарып, көшірілген әрбір отбасыға 100-ден 200 дейін иордан динары төледі. Осы аумақтан шығарылған 41 отбасы басшысы Коллекке хат жазып, оларды жақсы тұрғын жағдайға орналастыруға көмектескені үшін алғыс айтты. Қалған отбасылар Израильдің оларға жасаған әрекетін заңдыландыратыны үшін өтемақыдан бас тартты. 1967 жылдан кейін көптеген босқындар патша Хасан II-нің араласуымен Амман арқылы Мароккоға эмиграция жасады. Басқа босқын отбасылары Шуафат босқын лагеріне және Иерусалимнің басқа бөліктеріне қоныстанды. Дұға оқитын жер оңтүстікке қарай 28 метрден 60 метрге дейін ұзартылды, ал бастапқы төрт метрлік алаң 40 метрге дейін кеңейтілді: қабырғаның алдындағы 120 шаршы метрлік кішкентай алаң Батыс қабырғасының алаңына айналды, қазір ол 20 000 шаршы метрді қамтитын ашық аспандағы синагог ретінде қолданылады. Тоғыз айдан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымына жолдаған хатында Израиль үкіметі Йордания үкіметі ауданның шалапқы аймаққа айналуына рұқсат бергеннен кейін ғимараттардың бұзылғанын мәлімдеді. Қуылып шығарылған қауым енді жоқ Мүғраби ауданы үшін әкімші немесе мухтар сайлауды жалғастыруда. 2023 жылдың қаңтар айының басында археологиялық қазбалар кезінде бір метрге жуық биіктіктегі қабырғалар, бояу іздері, тас төселген аула және жаңбыр суын ағызу жүйесі табылды.