Кіріспе

Венгрияның бұрынғы валютасы, 1927–1946 жылдар аралығында қолданылған. Пенге (кейде ағылшын тілінде пенго немесе пенгое деп жазылады) 1927 жылдың 1 қаңтарында коронаны алмастырғаннан бастап, 1946 жылдың 31 шілдесінде форинтпен алмастырылғанға дейін Венгрияның валютасы болды. Пенге 100 филлерге бөлінген. Пенгоны енгізу Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі тұрақтандыру бағдарламасының бір бөлігі болғанымен, бұл валюта бар болғаны 20 жыл ғана өмір сүрді және тарихтағы ең ауыр гиперинфляцияны бастан кешірді.

Атауы

Венгрияның pengő деген атауы «қоңырау» дегенді білдіреді (бұл сөздің өзі peng етістігінен туындаған, ол ағылшын тіліндегі «ring» сөзімен мағыналас ономатопоэялық сөз) және 15-шы ғасырдан 17-шы ғасырға дейін күміс монеталарды атау үшін қолданылған. Олардың қатты бетке тигенде шығаратын қоңыраулы дыбысы құрамындағы бағалы металлдың бар екенін көрсететін. (Алтын монеталар үшін қолданылатын ономатопоэялық сөз – csengő, ол ағылшын тіліндегі «clinking» сөзімен тең, яғни өткір дыбысты білдіреді; ал мыс монеталар үшін қолданылатын сөз – kongó, ол терең, қайталамалы дыбыс береді.) Венгрияда австро-венгриялық гульден (форинт) қағаз ақшасы енгізілгеннен кейін, pengő форинт термині қолданыла бастады, ол сөзбе-сөз «қоңыраулы форинт» дегенді білдірсе, көбінесе «күміс форинт» немесе «қатты валюта» ретінде түсіндірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда бағалы металл монеталар айналымнан алынып тасталды, ал 1920 жылдардың басындағы венгр коронасының күрт инфляциясы салдарынан барлық монеталар жоғалып кетті. Pengő атауы, мүмкін, тұрақтылықты көрсету үшін таңдалған. Дегенмен, жаңа валютаның атын таңдау кезінде пікір таластар болды, бірақ көпшілік венгр тіліндегі атауды қолдауға келісті. Ұсыныстардың ішінде түрлан (венгр мифологиясындағы құс), туран (географиялық атау және Туран идеологиялық термині), либертас (Франциск II Ракоци шығарған политура монеталарының халық арасындағы атауы) және мариас (Венгрияның қамқоршысы Мария бейнеленген монеталардың халық арасындағы атауы) бар еді. Банкноттардың номиналы Венгрия аумағында тұратын этностардың тілдерінде көрсетілген. Валюта атауы мынадай тілдерге аударылды: Pengö (көпше түрі: Pengö) – неміс тілінде, pengő (көпше түрі: pengi) – словак тілінде, пенгов (көпше түрі: пенгова) – кириллицамен жазылған серб-хорват тілінде, пенгыв (көпше түрі: пенгывов, кейін пенге) – русин тілінде, pengő (көпше түрі: pengei, кейін penghei) – румын тілінде. Кейіннен pengov (көпше түрі: pengova) – латын әрпімен жазылған серб-хорват тіліндегі нұсқасы да қосылды. Pengő символы – сандардан кейін орналасқан үлкен P әрпі, ал ол 100 филлерге (символы: f.) бөлінеді.

Пенгенің кіріспесі

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сен-Жермен шартының 206-бабына сәйкес, Австро-Венгрия банкі таратылып, Австро-Венгрия кронасы басқа валютамен алмастырылуға тиіс болды, ал Венгрия жағдайында ол Венгрия коронасы болды. Бұл валюта 1920-жылдардың басында жоғары инфляция деңгейіне ұшырады. Ұлттар Лигасының несиесімен қамтамасыз етілген тұрақтандыру бағдарламасы инфляцияны төмендетуге көмектесті, және 1925 жылғы XXXV заңмен енгізілген жаңа валюта – пэнго, 1927 жылдың 1 қаңтарында коронаның орнын басты. Ол 12 500 коронаға бағаланды және бір килограмм таза алтынға 3800 ретінде анықталды – яғни пэнго алтын стандартына бекітілген, бірақ алтынға айырбастау мүмкін емес еді. Бастапқыда қамтамасыз ету коэффициенті (алтын және 50%-ға дейін шетел валютасы) 20% деп белгіленді, бірақ оны бес жыл ішінде 33,3%-ға дейін көтеру қажет болды. Бұл мақсатқа жылдам жетілді: 1930 жылдың 31 шілдесінде қамту көрсеткіші 51% құрады. Кейіннен Ұлы депрессияның салдарынан туындаған экономикалық және қаржылық дағдарысқа байланысты ол біршама төмендеді. Осыған дейін пэнго аймақтың ең тұрақты валютасы болып келді.

Ұлы депрессиядан кейін

Ұлы депрессияның әсері 1930 жылдан кейін Венгрияға жетті, ең көп зардап шеккені – ауыл шаруашылығы болды. Пенгоның құны төмендетілді, ал елдің қарызы артты. Ұзаққа соқпаған қалпына келтіру кезеңінен кейін соғысқа дайындық – оның ең маңыздысы Гьёр бағдарламасы – елдің қаржылық және ақша-кредиттік тәртібін әлсіретті, нәтижесінде пенго валютасының құнсыздануына соқтырды. 1938 және 1940 жылдары Бірінші және Екінші Вена келісімдері бойынша Венгрияға қайтарылған аумақтар экономикалық тұрғыдан кем дамыған еді; бұл елдің экономикалық жағдайын одан бетер нашарлатқан қосымша фактор болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс салыстырмалы түрде шағын және ашық венгр экономикасына зор шығын әкелді, ал кейіннен одан да ауыр залал келдірді. Ұлттық банк дерлік үкімет бақылауында болды, ал ақша шығару бюджеттік қажеттіліктерге пропорционалды болды. Осы кезде күміс монеталар айналымнан жоғалып, кейіннен қола және мыс-никель монеталар да арзан металдан жасалған монеталармен алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы шараларының бірі ретінде Салаши үкіметі банкнот басып шығаруды өз қолына алып, ең алдымен Будапештте, содан кейін Будапешт эвакуациялауға мәжбүр болғанда Веспремде қамтамасыздықсыз банкноттар шығарды. Оккупациялық совет әскері Гаага конвенциясына сәйкес, өзінің әскери ақшасын шығарды.

Гиперинфляция

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пенгоның құны күрт төмендеді, адамзат тарихында тіркелген ең жоғары деңгейдегі гипержұмсалуға ұшырады. Оны тоқтатуға бірнеше әрекет жасалды, мысалы, 1945 жылдың желтоқсанында 75% капитал салығы енгізілді. Бірақ бұл гипержұмсалуды тоқтата алмады, бағалар бақылаудан шығып, одан сайын үлкен номиналдар қолданысқа енгізілді. Мильпенго (бір миллион пенго) және бильпенго (қысқаша: б. пенго, бір триллион П) номиналдары есептеуді жеңілдету, нөлдердің санын азайту және банкнота дизайнын тек түсі мен номиналды атауын өзгерту арқылы қайта пайдалану үшін қолданылды. Гипержұмсалу соншалықты бақылаусыз болды, бір кезде бағалардың екі еселеуіне шамамен 15 сағат, ал пенгоның бастапқы құнының 90% -ын жоғалтуына шамамен төрт күн кетті.