Кіріспе
Ганадағы этникалық топ – Фрафра, Жоғарғы Шығыс аймағында тұратын гурунси халқының бір бөлігі. "Фрафра" деген ат отаршылдық кезеңде пайда болған "Yɛ fara fara?" сәлемінен бұрмаланған. Ол сөз тікелей аударғанда "Қайғың (жұмысың) қалай?" деген мағына береді. Жергілікті жерде оны кемсітетін сөз ретінде қолдануы мүмкін. Фрафра тілінде сөйлейтін адамдардың саны шамамен 300 000-ға жетеді. Гурунси халқының көп бөлігі Буркина-Фасоның оңтүстігінде және Гананың Жоғарғы Шығысында қоныстанған. Фрафра халқы Гананың солтүстік-шығысында және Буркина-Фасоның оңтүстігінде орналасқан. Олар ұқсас мәдениетке, тілге және тұрмысқа ие төрт топтан тұрады. Бұл топтар – Гуренси, Таленси, Набдам және Кусаси. "Фрафра" атауы көбінесе осы топтардың барлығын білдіру үшін қолданылады, себебі олардың арасында ортақ белгілер көп, бірақ олар тіл және басқа да маңызды жайттар бойынша ерекшеленеді. Аймақ көбінесе ауылдық және халықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады.
The Frafra are a subset of the Gurunsi peoples living in Upper East Region. The adopted name 'Frafra' is a corruption from colonial times of the salutation "Yɛ fara fara?" when translated means "How is your suffering [work]?". It may carry pejorative overtones in local usage. Frafra language speakers number approximately 300,000. The larger group of Gurunsi people inhabit southern Burkina Faso and Upper East of Ghana. The Frafra people, located in Northeast Ghana and southern Burkina Faso. It consists of four groups that share a similar culture, language, and overall background. These groups are known as the Gurensi, Talensi, Nabdam and Kusasi. "Frafra" is often used as a blanket term for these groups because of their shared similarities but they are distinguishable groups that vary linguistically as well as in other key areas. The region is mostly rural and a majority of people participate in agriculture.
География
Болғатанга – Фрафра аймағының сауда орталығы. Басқа маңызды ауылдар мен қалалар: Бонго, Зуарунгу, Зоко және Пуалугу. Тонго – Таленси халқының басты қаласы, олар Фрафрадан этникалық тұрғыдан ерекшеленеді, бірақ көпшілігі Фрафра тілінде еркін сөйлейді. Фрафра халқы ақ және қызыл Волта өзендері арасында қоныстанған. Фрафралардың қоныс аумағы теңіз деңгейінен шамамен 500–700 фут биіктікте жатыр. Аймақ бойынша көбінесе граниттен тұратын үлкен төбелер шашырап жатыр, олардың екеуі – Тонго төбелері мен Орталық қатар төбелері. Климат жағынан екі негізгі түрге бөлінеді: тропикалық континенттік және ішкі саванна. Мамырдан қазанға дейін жаңбырлы, қарашадан наурызға дейін құрғақ маусым басылады. Екі маусымның болуына байланысты ылғалдылықтың жоғары деңгейі байқалады, жаңбырлы маусымда шамамен 90 пайызға дейін, ал құрғақ маусымда шамамен 20 пайызға төмендейді. Айлық орташа температура да айтарлықтай өзгереді, наурыз айында ең жоғарысы 36.1°C (97°F), ал тамыз айында ең төменгісі 27.2°C (81°F) болады. Өсімдік жамылғысы орманды саваннадан тұрады, ағаштар төмен бойлы, оның ішінде ши (кәрiш) және буры ағаштары, ал шөптер бiршама биік өседі.
Киім-кешек
Фрафра халқында денеге белгі салудан басқа, әшекейлеудің көптеген мысалдары жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар егер ер адамның арқасына киілетін тері немесе әйелдерді жабу үшін жапырақтар болмаса, егістікте жалаңаш жұмыс істейтін. Терілер ер адамның аң аулау қабілетімен байланысты болса, жапырақтар әйелдердің егінмен байланысын көрсетеді. Дәстүр бойынша, жапырақтар мақсатты түрде таңдалып, әлеуметтік жағдайдың белгісі ретінде қолданылған. Фрафра үшін жекелік маңызды ұғым, сондықтан олардың киген киімдері маңызды рөл атқарады. Фрафра халқы киімді адамның және оның бейнесінің бір бөлігі деп есептейді. Олар киімнің маңыздылығын оны киген адамнан кейін ғана сезінетініне сенеді. Жануар терілері Фрафра еркектерінің киім-кешегінде маңызды орын алады. Олар арқаға ілініп, алдыңғы және артқы аяқтары тігіліп, белге оралады. Бұл терілерді тарихи тұрғыда жердің қамқоршылары деп аталатын тендана киетін, олар дәстүрлі Фрафра практикасында діни және саяси көшбасшы рөлін атқарған. Олар өздерінің мәртебесін көрсету үшін жануар терісінен жасалған және қара жіптен тоқылған бас киім киетін. Жаңа тендана тағайындалғанда, оның киген киімдері алынып, барлық жаңа киімдері беріледі. Терилердің құдайларды қуантатынына сендіріледі, себебі ол адамдардың жермен байланысын және адамдардың жер ресурстарын бақылауға қабілетін көрсетеді. Олар Таленси егіс тойы сияқты арнайы рәсімдерде киіледі және кез келген құрбандық кезінде міндетті түрде кию керек. Қазіргі кезде халықтың көпшілігі, әйелдер де, ерлер де мақтадан жасалған киімдерді киеді. Әйелдер ұзын көйлектермен және белге оралған юбкалармен, ал шаштарын орамалмен байлайды, ал ерлер мақтадан жасалған шалбар немесе шорт пен көйлек киеді. Көйлектердің төрт түрі бар. Ең танымал көйлек түрі - дансека, оны көптеген базарларда табуға болады, сонымен қатар оны арнайы тігістіруге болады. Келесісі - Бана'а, ол табысқа жеткендігінің белгісі ретінде киіледі. Джампа - жоғары мәртебелі көйлек, оны төменгі дәрежелі басшы киеді. Кпартикото ең жоғары мәртебелі көйлек, оны тек ең маңызды басшы ғана киеді. Басшылар өз мәртебесі мен рөлін көрсететін қызыл фес киеді. Аңшылар мен жауынгерлер қауырсын қабықтарымен, жануар шашымен және қауырсынмен безендірілген аққу қабақ киеді. Олар нгуго және нгуго-илла деп аталады, бұл бір түрі - қой шашымен, екіншісі - бұта сиыр мүйіздерімен жасалған тоқыма бас киім. 19 ғасырда Фрафра зергерлік бұйымдар өндірісінің маңызды орталығы болды. Әйелдер арасында піл сүйегінен және сүйектен жасалған білезіктер танымал болды және олар әйелдің әлеуметтік жағдайын көрсететін тағы бір белгі болды. Ең жоғары мәртебелі білезіктер қоладан құйылып, киюшінің қорғауға қабілетін көрсететін. Піл сүйегінен жасалған білезіктер қызға атасының қызының үй ішіндегі табыстылығын және оның қол жетімділігін көрсету үшін сыйға беріледі.