Кіріспе

1976 жылы Роджер Зелазнидің ғылыми фантастикалық романы.

"Құмдағы Есіктер" – американдық жазушы Роджер Зелазнидің ғылыми фантастикалық романы. Детективтік жанр мен комедиялық элементтерді қамтитын бұл роман алғаш рет "Analog Science Fiction and Science Fact" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Зелазни осы әңгімені бір ретте жазып бітірді, түзетулер енгізбеді, және ол өзінің барлық туындыларының арасындағы бес сүйікті кітабының біріне айналды. "Құмдағы Есіктер" Nebula және Hugo сыйлықтарына үміткер болды.

Сюжетке кіріспе

Галактикалық конфедерациядағы шетелдік цивилизациялар Жерді ұйымға қабылдау процесінің бір бөлігі ретінде, құпия шетелдік артефакттар – Жұлдыз тасын және Ренний машинасымен Мона Лиза мен Британдық тәждің асыл бұйымдарын алмасады. Жұлдыз тасы жоғалып кетті, ал Фред Кэссиди, мәңгілік студент және биіктікке құмар адам, оны соңғы рет көрген адам болып табылады. Әртүрлі қылмыскерлер, Англияға құштар фанаттар, үкіметтік агенттер және шетелдіктер Фредтен тастың орналасқан жерін білу үшін азаптайды, атып, ұрып, алдап, қуалайды, қорқытады, телепатиялық шабуыл жасайды, тыңшылық етеді және оған қысым көрсетеді. Ол тастың қайда екенін білмейтінін айтып, өз тергеуін жүргізуді шешеді. Шетелдік телепатты зерттеу арқылы Фред, Жұлдыз тасының оның ұйықтағандағы жара арқылы денесіне енгенін біледі. Фредтің денесінен алынып тасталған кезде, Whillowhim мәдениетінің өкілі, шетелдік агент тасты ұрлауға тырысады. Whillowhim галактикалық коалицияның жаңа, нашар дамыған мүшелерінің одағының күшін шектеуді көздейді, ал оның ұрлығы Жердің ұйымға кіруін уақытша тоқтатады. Ренний машинасы орналасқан ғимараттың шатырында болған күрес кезінде Whillowhim агенті құлап қайтыс болады. Фред АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы елшілікке шетелдік мәдениет сарапшысы болып орналасады. Қазір "Спикус" деп аталатын Жұлдыз тасы – саналы, телепатиялық әлеуметтік тіршілік формасы, ол ақпаратты жинап, талдап, Фредтің арқылы есеп бере алады.

Басты кейіпкерлер

Фред Кэссиди: Ғимараттарға көтерілуге құштар, өткір тілді, мәңгілік студент – жоғалған жұлдыз тасын соңғы рет көрген адам, тегі мен қызметі белгісіз, ерекше ғарыштық кристалдық нысан. Ол оның қайда екенін білмейтінін айтады. Фред, криогендік тоңазытқышта сақталған ағасынан, толық уақытты студент болып, академиялық дәреже алмайынша, үлкен стипендия ала береді, ол 13 жыл бойы мамандығын ауыстырып, кейінге шегеріп келген. Ол биік жерлерді жақсы көретін акрофил болғандықтан, кейде биік ғимараттарға шығады. Ренниус машинасы – дөңгелек платформада тізбектелген үш қара корпус, олар сағат тіліне қарсы бағытта ақырындап айналады, әр шеткі бөлігінен тік және көлденең осьтер шығып тұрады, олардың айналасынан шамамен бір метрлік ені бар белдеудің Мёбиус жолағы сияқты нәрсе өтеді, бір жібі қисық және жолақты орталық бөлімнің ішіндегі туннель арқылы өтеді, ол сызылғандай, кең қолмен қырылғандай көрінеді. – Құмдағы есіктер. Ренниус машинасы: Шет елдік құрылғы заттарды өзгертуге қабілетті, "кері программасы" арқылы. "Есіктерде" ол кері айналдырады, ішін шығарып, заттарды кеседі. Денис Вексрот: Фредтің соңғы академиялық кеңесшісі, Фредті оның еркіне қарсы бітіруге бекінген. Хэл Сидмор: Фредтің жақын досы және бұрынғы бөлмедесі, білмей-ақ, профессор Байлердің зертханасындағы жұлдыз тасының моделін нағыз тасқа ауыстырады. Ол үйден шыққанда, тасты Фредтің пәтерінде қалдырады. Пол Байлер: Геология профессоры және әлемге әйгілі кристаллограф, Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін жұлдыз тасының көшірмелерін жасайды. Экстремистік англофил ретінде, Байлер британдық тәждің әшекейлерін шетелдік конфедерацияға бергеніне ашуланады. Ол Мортон Земейстер мен Джейми Баклер деген екі қарақшыны жалдайды, олар Біріккен Ұлттар Ұйымына көшірме мен нағыз тасты жеткізу кезінде жұлдыз тасын ұрлауды жоспарлап, орындауға көмектеседі. Шарв пен Рагма: Шет елдік полиция қызметкерлері жұлдыз тасының ұрлануын тергеп, оны Біріккен Ұлттарға қайтаруға тырысады. Олар Фред оның қайда екенін білмейді деп санайды, бірақ оны қайтару құпиясы оның есінде жатыр деп есептейді. Рагма вамбат немесе иттің кейпінде, ал Шарв кенгуру костюмін киеді. Мортон Земейстер мен Джейми Баклер: Садистік кәсіби қылмыскерлерді бастапқыда Пол Байлер және оның экстремистік англофильдік тобы жұлдыз тасын ұрлауды жоспарлауға жұмысқа алады. Рагма мен Шарв олар тасты өздері үшін, Біріккен Ұлттарға қайтаранды үшін алғысы келеді деп ойлайды; алайда олар Вилловим үшін жұмыс істейді. Мен жартылай мөлдір немесе жартылай өткізгіш псевдотасқа қарап тұрдым, бұл адамның философиясы мен көзқарасына байланысты, өте тегіс, сүтті және қызыл жолақтармен өрнектелген. Ол біршама қазба шұңқырға немесе жеті буынды коралл бұтағына ұқсайды, шыныдай жылтыраған және ұштары мен түйіспелерінде жарқырайды. Қара және сары түсті ұсақ-түйектер кездейсоқ таралған. Оның ұзындығы шамамен 17 сантиметр, ені 7,5 сантиметр. Ол көрінгеннен де ауыр сезілді. – Құмдағы есіктер. Спейкус (жұлдыз тасы): Тегі белгісіз, тас пішіндегі, телепатиялық байланысқа түсетін шетелдік өмір формасы, социологиялық ақпаратты жазушы және өңдеуші ретінде әрекет етеді. Ол деректерді жинау үшін жүйке жүйесін пайдалану үшін симбиотқа мұқтаж. Спейкус Фредтің жарасы арқылы денесіне кіріп, оны Ренниус машинасы арқылы кері айналып, толыққанды жұмыс істеуіне көндіреді. Ол қожайынды шексіз өмірге ұстай алады. Доктор М'мрм'млрр: Шет елдік телепатиялық сарапшы, "шабуылдық терапия" деп аталатын әдісті қолданады. Ол Фредті тексеріп, Спейкус оның ішінде екенін анықтайды. Тед Надлер: Мемлекеттік департамент өкілі, университетті Фредке антропологиядан докторлық диссертациясын беруге көндіреді және Фредті Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ өкілдігіне шетелдік мәдениеттер жөніндегі сарапшы ретінде жұмысқа тартады. Вилловим Агені: Қара мысық кейпіндегі шетелдік агент, Жердің жаңа, әлсіз планеталардың коалициясына қосылуына жол бермеу үшін тасқа мұқтаж, олардың мүдделері Вилловим цивилизациясымен және оған кіретін ескі, бекінген күштердің үлкен блогымен қайшы келеді. Фред Вилловимді Кэрроллдың Чешир мысығымен байланыстырады. Ал Спейкус оны өте жаман "бужум" деп атайды. Ральф Варп: Фредтің "Варп пен Вуф" қолөнер дүкеніндегі серігі, Фредті пәтеріне түнуге рұқсат береді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сіз плейбой және дилетантсыз, жұмыс істеуге, жұмыс табуға, қоғамға сіздің өмір сүруіңіз үшін төлеуге ешқандай ықыласыңыз жоқ. Сіз мүмкіндікті пайдаланушысыз. Сіз жауапсызсыз. Сіз – дронсыз. – Құмдағы есіктер Фред Кэссидидің криогендік тоңдырылған ағасының өсиеті оған академиялық дәреже алғанға дейін университетке бару үшін жан-жақты стипендия береді. Фред курстарын мұқият таңдап, мамандықтарын ауыстырып, он үш жыл бойы міндетті бітіруден жалтарып келеді. Ол жаңа академиялық кеңесшісі Деннис Вексротпен кездеседі, ол Фредтің «дрондығына» ашуланып (мәтіндік қосымшаны қараңыз) келесі семестрде оны бітіріп, нағыз әлемге шығарып жіберемін деп қорқытады. Бірақ Фред әртүрлі мамандықтардан жеткілікті кредит алып, бітіруден қашуға табады. Фред пәтеріне келгенде, ол тоналып, шашырап жатыр. Пәтерді қарап шығады, бірақ ештеңе жоғалған жоқ. Фредтің геология пәнінің оқытушысы Пол Байлер шкафтан шығады. Ол Фредті сабап, жасаған кристалдық жұлдыз тасының көшірмесін қайтаруды талап етеді. Байлер – кристаллографиядағы әлемдік сарапшы, ол жұлдыз тасының көшірмелерін ойыншық ретінде сату үшін жасайды. Фред көшірме пәтерде жоқ екенін және бұрынғы бөлмедесінде болуы мүмкін екенін айтады. Байлер Фредке сенбейді. Ұзақ төбелес соңында Фред терезеден сыртқа қашып, сыртқы жиекке шығады. Байлер Фредтің бұрынғы бөлмедесі Хал Сидморға барады, оны ұрып, жұлдыз тасының моделін талап етеді. Хал Фредтің бұрынғы пәтерінде бар екенін айтып, оны жоқ деп мойындайды. Бұрынғы покер ойынында Байлер жұлдыз тасының көшірмесін Халға сыйлаған. Бірақ Хал Байлердің білместен оны жақсырақ модель деп ойлап, шын мәнінде жұлдыз тасының өзіне ауыстырады. Үйге келген Фред теледидардан Байлердің өлтірілуі және оның кейбір маңызды мүшелерінің алынып тасталуы туралы жаңалықты көреді. Фред зерттеу жоспарының бір бөлігі ретінде Австралияның шөл даласына барып, жартастағы ежелгі жазуларды зерттейді. Зеймейстер мен Баклер, екі кәсіби қылмыскер келіп, Фредті жұлдыз тасының орнын білу үшін азаптайды. Екі шетелдік полиция қызметкері, Чарв пен Рагма, сәйкесінше вамбат және кенгуру болып маскировкаланып, Фредті құтқарады және олардың барлығы ғарыш кемесімен орбитаға шығады. Кейіннен, санасы бірте-бірте оянып, дауыс Фредке шетелдіктердің оны жұлдыз тасының орнын анықтау үшін телепатиялық түрде зерттегісі келетін басқа әлемге алып кетуіне рұқсат бермеу керектігін ескертеді. Фред оларды оның келісімінсіз оны алып кетуі шетелдік ережелерге қайшы екеніне көндіреді. Олар оны Жерге қайтарады. Жерге қонғаннан кейін Фред Халды іздеуге барады, ол Фредті іздеуге тырысатын әртүрлі адамдардан телефон қоңыраулары келетінін хабарлайды. Адамдар оның пәтеріне бірнеше рет кіріп, тонап-тосып кетеді. Ал Тед Надлер, Мемлекеттік департамент қызметкері, оны іздеп жүр. Фред мас күйінде Халмен бірге түнеп, оған сөйлейтін дауысты естиді, ол енді Спейкус деп танысады. Ол оған Ренний машинасының инверсиялық бағдарламасын сынап, содан кейін мас болуды айтады. Спейкусқа Фред мас болғанда сөйлесу оңай. Фред Ренний машинасы бар бөлмеге кіріп, төбеден ілінген арқанмен машинаға үш рет теңге тастайды. Біріншісінде Линкольн артқа қарайды, ал БІР де артқа қарайды. Екіншісінде теңгеге кескішпен жазу жазылған. Үшіншісінде ол қалыпқа келтіріледі. Спейкус нұсқауымен Фред мас болу үшін барға барады. Ол доктор Мериме есімді күдікті кеңесшіге тап болады, ол оны бақылап отырғанын айтады. Ол Меримеге пәтеріндегі кештің біріне қосылады, мас болуды аяқтап, ұйықтап қалады. Оянғаннан кейін Фред түнінде Спейкуспен сөйлескенін еске алады. Спейкусқа сене отырып, Ренний машинасы арқылы кері айналу «барлығын дұрыс тәртіпке келтіреді». Фред Ренний машинасы арқылы кері айналып, өзін-өзі қайтаруға тырысады. Сол – оң және керісінше, әріптер оңнан солға қарай кері оқылады. Ол биохимиясын еске түсіріп, бұл кері айналу денсаулығына қауіпті екенін түсінеді. Осы арада Тед Надлер университетті Фредке антропология бойынша докторлық дәреже беруге көндіреді. Бұл Фредті ашуландырады, өйткені ол ағасының жалақысынан айырылып, жұмысқа орналасуы керек. Фред Халға қоңырау шалып, олар құпия жерде кездесуге келіседі. Олар мақсатсыз жүреді деп ойлайды Фред. Хал Земейстер мен Баклер оның әйелі Мэриді ұстап алып, жұлдыз тасын талап етіп отырғанын айтады. Ол Байлердің зертханасынан тағы бір көшірмесі бар және оны Мэриді босату үшін саудалауға ниетті. Фред оның ойынша, жамандыққа қарсы жоспарға қосылуға келіседі. Олар Мэриді, Земейстерді, Баклерді, мысықты және жағажайдағы коттеджге барады. Земейстер тасқа салмақ салмайынша, олар жұлдыз тасының орнын білмейінше Мэридің тырнақтарын жұлып аламын деп мәлімдейді. Өмірге қайта келтірілген Пол Байлер, көптеген мүше алмастырудан кейін, артынан тапаншамен коттеджге кіреді. Төбелес кезінде Баклер Фредті кеудесіне атып, ол қараңғылыққа сіңіп кетеді. Фред ауруханада оянады. Ол тірі, өйткені оның жүрегі кері айналудың нәтижесінде денесінің оң жағында болған және жүрек әдетте орналасқан сол жағына атылған. Коттеджден барлығы жеңіл жарақаттармен аман қалды. Тед Надлер Фредтің ауруханалық бөлмесіне келіп, оған Біріккен Ұлттар Ұйымының АҚШ елшілігінде шетелдік мәдениет маманы лауазымын ұсынады. Фред ойлап көремін дейді. Надлер жұлдыз тасының тарихын түсіндіреді. Біріккен Ұлттар Ұйымы Байлерді синтетика және кристалдар бойынша сарапшы ретінде шақырып, қауіпсіздік үшін көшірме жасауды тапсырады. Шетелдіктерге британдық тәж зергерлік бұйымдарын беру Байлерді және оның фанатикалық ағылшын сүйгіш достарын ашуландырады. Байлер және оның серігі жұлдыз тасының нағыз көшірмесін жалғанға ауыстырады. Байлер Земейстер мен Баклерді тастарды ауыстыруға көмектесу үшін шақырады, бірақ олардың негізгі мақсаты – оларды құн төлеу үшін нағыз жұлдыз тасын алу. Фред таңертең шашына жағып жатқанда, түсінен қалған күлімдеуді еске алады. Тед Надлер мен Фред телепатпен кездесу үшін Нью-Йоркке сапарлайды. Фред қонақ бөлмесіне кіргенде, оны шетелдік телепатиялық талдаушының шаңқасы ұстап алып, жоғары көтереді. Ол Фредтің санасына жұлдыз тасы туралы ақпаратты алу үшін шабуылдық терапия қолданады. Ол жұлдыз тасының, Спейкустың Фредтің жарасы арқылы кіргенін және оның ішінде екенін білгенде таңғалады. Ренний машинасымен кері айналудың нәтижесінде Спейкус енді толыққанды жұмыс істей алады және Фредпен тікелей және оңай телепатиялық түрде байланыса алады, бірақ Фред енді кері болғандықтан бұл мүмкін емес. Ренний машинасына кері айналу үшін бара жатқанда, Спейкус белгісіз жау туралы ескертеді: «Біздің Снарк – Бужум». Ренний машинасы орналасқан ғимаратта шетелдік талдаушы доктор М'мрм'млрр Фредтің денесінен жұлдыз тасын алуды қадағалайды. Қабырғада Фред «үлкен тістер, жоғары иілген еріндермен» деген көрініс көреді. . Содан кейін жоғалып, жоғалып кетеді. . Жоқ». Фред қараңғы нысанды көріп, «Күлімдеу!» деп айғайлайды. Фред қара мысыққа маскировкаланған телепатиялық шетелдіктің кейіптерін шатырға және көрші ғимараттың арқалықтарына дейін қуалайды. Ол Фредке шабуыл жасайды және өліп құлайды. Төбелес кезінде Фред Земейстер мен Баклердің Вилловим деп аталатын шетелдік агентке жұмыс істейтінін түсінеді. Рагма Вилловимдердің галактикадағы ең көне, қуатты және бекінген мәдениеттердің бірі екенін түсіндіреді. Бірақ оларға қарсы келетін жас буынның ортақ саясатын қолдайтын одағы бар. Вилловимдер галактикалық коалицияның осы мәселелерде жаңа мүшелердің саясатына қарсы тұратын фракциясына жатады. Жаңа, дамымаған планеталардың билігін шектеудің бір жолы – л...