Кіріспе

1940 жылғы британдық фильм, Торрольд Дикинсон режиссерлік жұмысы

«Газ жарығы» (АҚШ-та «Angel Street» деп шығарылды) — 1940 жылғы британдық психологиялық триллер фильмі, режиссері Торрольд Дикинсон, басты рөлдерде Антон Уолбрук және Диана Уайниард, сонымен қатар Фрэнк Петингел де ойнаған. Бұл фильм негіз болған түпнұсқа пьеса – Патрик Гамильтонның «Газ жарығы» (1938) – 1944 жылғы MGM қайта түсіріліміне қарағанда жақын. Пьеса Бродвейде «Angel Street» деген атпен қойылған, сондықтан MGM қайта түсірілімі АҚШ-та шыққанда американдық қойылыммен бірдей атауға ие болды.

Сюжет

Лондонның Пимлико қаласында Алиса Барлоу (Мари Райт) белгісіз ер адамның қолынан қаза табады, содан кейін ол үйін тонап, бір нәрсені асыққандықпен іздегендей жиһаздарын қиратады. Үй көп жыл бойы бос тұрады, содан кейін жаңа үйленген Пол мен Белла Маллендер көшіп келеді. Белла (Диана Уайнард) ұсақ-түйек заттарды жоғалтып алатынын байқайды, ал Пол (Антон Уолбрук) көп ұзамай оны ақыл-есінен айырылып бара жатқанына сендіреді. Б. Г. Раф (Фрэнк Петингелл), бастапқы қылмысқа қатысқан бұрынғы детектив, оның Алиса Барлоудың өліміне қатысы бар деген күдікке ие болады. Пол жабық жоғарғы қабаттарды іздеу үшін газ шамдарын жағады, бұл үйдің қалған шамдарының сәл әлсіреуіне себеп болады. Белла шамдардың әлсіреуі туралы айтқанда, ол оған бұл оның ойшауы екенін айтады. Белла дауыстар еститініне сенімді, бірақ Пол көрші үйден жоғарғы қабатқа кіріп жатқанын білмейді. Жарықтың өзгеруі – Белланың алдануының үлкен бөлігі, соның ішінде ол берген брошкасын жоғалтқаны үшін оны кінәлайды, бірақ ол брошканы жасырып, құлыпталған үстеліне салады. Раф Полдың Белланы ақылсыз деп танып, емханаға жатқызуды жоспарлап отырғанын біледі, осылайша ол Нэнсимен, олардың адал қызметшісімен бірге өмір сүре алады, және Белланың жеңгесі Винсент Уллсвотерді одан құтылуға көмектесу үшін шақырады. Пол Нэнсимен музыкалық қойылымға баруға кеткеннен кейін, Раф үйге келіп, Беллаға Полдің іс жүзінде ізделіп отырған Луис Бауэр екенін айтады. Ол үйге өзінің тәтесін өлтіргеннен кейін таба алмаған рубиндерді іздеу үшін оралған. Сонымен қатар, Бауэрдің Австралиядағы басқа әйелмен жасаған некесі Белламен жасаған некесін жарамсыз етеді. Раф Пауылдың үстелін Бауэр екенін дәлелдеу үшін ашуға тырысады, бірақ Бауэр үйге оралғанға дейін Белла газ шамдарының жыпылықтағанын көреді. Раф оны олардың білетін нәрселерімен қарсы қояды, ал Бауэр күліп, ішінде ешқандай дәлел жоқ деп сенетін үстелдің шумағын ашады. Ішінде Белланың жоғалған брошкасы бар, ол брошканың құпия бөлімі бар екенін және онда рубиндер жасырылғанын айтады. Брошканы ашқанда, ішінде Алиса Барлоудың әріптері көрінеді. Белла Рафқа рубиндерді камин үстіндегі вазаға жасырғанын айтады. Қоршауға түскен Бауэр екеуіне де орындықпен шабуыл жасайды, бірақ Раф оны есінен айырады. Бауэр Белланы оны босатуға көндіруге тырысады, бірақ ол оны полиция алып кеткенге дейін пышақ тігіп, айыптайды.

Қабылдау

Rotten Tomatoes алты кәсіби шолу негізінде 100% балл жинады. Леонард Малтин фильмге 4 жұлдыздың 3,5 жұлдызын берді: «Электрленген атмосфера, тамаша актерлік ойын, қысқа да нұсқаулы түрде берілген қырқысқандық және жамандықтың қалыпты жағдайдың астында жасырынып жатуы». Time Out сыншысы: «Соңғы MGM нұсқасымен салыстырғанда осы фильмде сән-салтанат жоқ, бірақ өзінің шағын масштабында ол әлдеқайда жақсы. Ауада тұман сияқты жасырын қауіп сезіледі, атмосфера электрлі, ал Уайнард деменциямен күрескенде қатты қиындыққа тап болады». Пьеса мен фильмнің табысынан күш алып, MGM қайта түсіру құқығын сатып алды, бірақ Дикинсонның нұсқасының барлық қолданыстағы көшірмелері жойылсын деп талап етті, тіпті негативті де жоюға тырысты, осылайша Чарльз Бойер, Ингрид Бергман және Джозеф Коттен ойнаған 1944 жылғы қайта түсірілген фильмдерімен бәсекелеспеу үшін. «Ақыр соңында олар мүліксіз болды, енді британдық фильмді BFI қалпына келтіріп, Ұлыбританияда Blu-ray форматында таза көшірмесімен шығарды». 2017 жылдан бері фильмді YouTube платформасында қарауға болады.

Пьесаның атауын атау

Өзін-өзі дамыту және танымал психология авторлары кейде фильмнің атауын (осылай-ақ "етістікке айналдыру" деп те аталады) және оны етістік ("газлайтинг") ретінде қолданады. Газлайтинг, осы контексте, адамды немесе адамдар тобын, пьесадағы басты кейіпкер манипуляцияланған сияқты, манипуляциялауды білдіреді.