Станислав Косиор: Советтік саяхатшы және қуғынның құрбаны
Stanisław Kosior
Станислав Косиор (1889-1939) – кеңестік саясаткер, Украина КП-ның бірінші хатшысы, КСРО-ның төрағамының орынбасары. Үлкен тазарту кезінде қаза болды. Тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес саясаткері (1889–1939)
Soviet politician (1889–1939)
Станислав Викентьевич Косиор (Станислав Викентьевич Косиор; 18 қараша 1889 – 26 ақпан 1939), кейде Коссиор деп те жазылады, Украина Коммунистік партиясының бірінші хатшысы, КСРО вице-премьері және КСРО Коммунистік партиясының (КПСС) Политбюро мүшесі болған кеңес саясаткері. Ол және оның әйелі Ұлы тазалау кезінде атылды.
Stanisław Vikentyevich Kosior (Станислав Викентьевич Косиор; 18 November 1889 – 26 February 1939), sometimes spelled Kossior, was a Soviet politician who was First Secretary of the Communist Party of Ukraine, Deputy Premier of the Soviet Union and member of the Politburo of the Communist Party of the Soviet Union (CPSU). He and his wife were both executed during the Great Purge.
Ерте мансап
Станислав Косьор 1889 жылы Ресей империясының Подляхия аймағындағы Сидлце губерниясының Венгроу қаласында қарапайым фабрика жұмысшыларының поляк отбасында дүниеге келді. Кедейлікке байланысты ол шығысқа қарай, Юзовкаға (қазіргі Донецк) көшіп, болат зауытында жұмыс істеді. 1907 жылы Ресейдің Социал-демократиялық жұмысшы партиясына қосылып, партияның жергілікті бөлімшесінің басшысы болды. Сол жылы тұтқындалып, жұмысынан босатылды, ал келесі жылы полицияның қызметіне байланысты аймақтан кетуге мәжбүр болды. 1909 жылы байланыстары арқылы Сулин зауытына қайта орналасты, бірақ көп ұзамай қайта тұтқындалып, Павловск шахтасына жер аударылды. 1913 жылы Мәскеуге, содан кейін Киевке және Харьковқа ауыстырылды, онда жергілікті коммунистік ұяларды ұйымдастырды. 1915 жылы Окрана, орыс құпия полициясы, оны тұтқындап, Сібірге жер аударды. Ақпан революциясынан кейін Косьор Петроградқа көшіп, большевиктердің жергілікті бөлімшесіне және Нарва қалалық комитетіне жетекшілік етті. Қазан революциясынан кейін Косьор Германия бақылауындағы Обер-Ост және Украина аймақтарына көшіп, большевиктердің ісі үшін жұмыс істеді. Брест-Литовск келісімінен кейін ол Ресейге оралды, 1920 жылы РКП(б) хатшысы болды. 1922 жылдың наурызынан 1925 жылдың желтоқсанына дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Сібір ұйымының басшысы болды. 1926 жылдың қаңтарында РКП(б) Орталық Комитетінің хатшысы болып тағайындалды және Бас хатшы Иосиф Сталинмен бірге жұмыс істеді.
Stanisław Kosior was born in 1889 in Węgrów in the Siedlce Governorate of the Russian Empire, in the region of Podlachia, to a Polish family of humble factory workers. Because of poverty, he migrated east to Yuzovka (modern Donetsk), where he worked at a steel mill. In 1907 he joined the Russian Social Democratic Labour Party and quickly became the head of the party's local branch. He was arrested and sacked from his job later that year, and the following year felt obliged to leave the area due to police activity. He used connections to get re appointed at the Sulin factory in 1909 but was soon arrested again and deported to the Pavlovsk mine. In 1913 he was transferred to Moscow and then to Kyiv and Kharkiv, where he organized local Communist cells. In 1915 he was arrested by the Okhrana, the Russian secret police, and exiled to Siberia. After the February Revolution Kosior moved to Petrograd, where he headed the local branch of the Bolsheviks and the Narva municipal committee. After the October Revolution Kosior moved to the German controlled areas of the Ober Ost and Ukraine, where he worked for the Bolshevik cause. After the Treaty of Brest Litovsk, he moved back to Russia, where in 1920, he became Secretary of the CPSU. He was head of the Siberian branch of the Communist Party of the Soviet Union from March 1922 to December 1925. In January 1926, he was appointed a Secretary of the Central Committee of the CPSU, working alongside the General Secretary, Joseph Stalin.
Голодомор
1928 жылғы шілдеде Косьор Украина КСР Коммунистік партиясының Бас хатшысы болып тағайындалды. Оның қайта оралуы Сталиннің шаруаларды колхоздарға күштеп итеру туралы шешімімен бірге болды, бұл саясатты Косьор қолдады. 1929 жылғы қарашада Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитеті алдында сөйлеген сөзінде ол ауыл шаруашылығындағы прогрестің жалғыз жолы – ұжымдастыру екенін айтты. 1930 жылғы ақпанда ол Украинаның «көктемгі егіс науқаны аясында толығымен ұжымдастырылатынын» жариялады. 1930 жылғы шілдеде ол Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Саяси бюросына көтерілді. 1931 жылғы егін жинаудан кейін Косьор ұжымдастырудың Украинадағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің күрт төмендеуіне әкеп соқтыратынын білді. Тамыз айында Мәскеуге барған кезде Сталиннің орынбасары Лазар Кагановичке 170 миллион пуд (шамамен үш миллион тонна) астық жетіспейтінін ескертті, бірақ Каганович проблеманы украин шаруаларының жаппай ұрлықтарына байланыстырады және Косьорды осы пікірді қабылдауға мәжбүр етті. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің (1926 жылдан бері мүшесі болған) пленумында сөйлеген сөзінде ол квоталардың тым жоғары екендігіне шағымданған шаруаларды тыңдаған орта буын шенеуніктер мен партия мүшелерін кінәлады. «Олар күреспеді, колхозшыларды сыныптық жауға қарсы нан үшін күреске ұйымдастырмады, көбінесе шаруалардың көңіл-күйіне бой алды», деді ол. Сталиннің бұйрығымен Косьор 1932 жылғы 15 қаңтарда «Астық жинау туралы» декретке қол қойды, ол Харьковтағы орталық үкіметтің аймақтардағы астықты тәркілеуді тікелей басқаруға құқығын арттырды. «Украина ауылдарында аштық болғанына қарамастан» ол бұл шараны қолданғаны Киев апелляциялық сотының 2010 жылғы қаулысында Косьордың геноцидке қатысқандығын анықтаған бірнеше фактінің бірі болды. Сот сондай-ақ, 1 ақпанда ол Влас Чубармен бірге «Тұқым туралы» декретке қол қойып, жергілікті комитеттерге Украинаның колхоздарына тұқымдық көмек көрсетуден бас тартуға нұсқау бергенін; 17 наурызда ол «Тұқымдық қорлар туралы» декретке қол қойды, ол астықты тәркілеуге қарсылық көрсеткен шаруаларға қарсы репрессияны күшейтті; және 29 наурызда ол «Полесье туралы» декретке қол қойды, оған сәйкес Украинаның Полесье аймағынан 5000 шаруа отбасысы жер аударылды. «Осы жағдайдың ең жаман жағы – Косьордың үнсіздігі», деді ол Кагановичке, басқа украин коммунистік лидерлері көмек сұрағанда. Косьордың маусым айында Мәскеудегі Саяси бюроға берген ресми көмек сұрауы толығымен қабылданбады, ал Каганович оның «қателіктерінің» басқа аймақтық партия басшыларына өз жұмысын қалай дұрыс атқару керектігінің мысалы болатынын ескертті. Бұл Косьордың Мәскеудің талаптары мен ауылдағы дағдарыс арасында келісім табуға тырысуы Сталиннің оған деген ықыласын қоздырғандықтан болды. Ол Кагановичке Косьордың «маневр жасап», «сынық дипломатиямен» айналысып, «қылмыстық түрде бейжай» екенін айтты. Ол Косьорды жұмыстан босатып, оның орнына Кагановичті жіберуді ойлады. Алайда Косьор мен оның орынбасары Павел Постышев Украинаның астық квотасын төмендетуге келіскен Сталинмен кездесті. Бұл олардың келіспеушіліктерін шешкендей болды. Қараша айында Косьор ауылдағы проблемалардың себебін украин ұлтшылдарына жабалап айыптады. 1935 жылы ол «ауыл шаруашылығы саласындағы ерекше жетістіктері үшін» Ленин орденімен марапатталды.
In July 1928, Kosior was appointed General Secretary of the Ukrainian SSR Communist Party. His return coincided with Stalin's decision to drive the peasants onto collective farms, a policy Kosior supported. Speaking to the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union, in November 1929, he argued that collectivisation was the only way to make progress in agriculture. In February 1930, he declared that Ukraine would be "completely collectivised in the course of the spring sowing campaign." In July 1930, he was elevated to the Politburo of the Communist Party of the Soviet Union. After the harvest in 1931, Kosior knew that collectivisation was causing a catastrophic fall in agricultural output in Ukraine – visiting Moscow in August, he warned Stalin's deputy, Lazar Kaganovich, that there would be a shortfall of 170 million poods (nearly three million tons) of grain, but Kaganovich blamed the problem on mass theft by Ukrainian peasants and forced Kosior to follow this opinion. Addressing a plenum of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union (of which he had been a member since 1926) he blamed the failure on middle ranking officials and party members who listened to the complaints of peasants that the quotas were too high. "Not only did they not fight; not only did they fail to organise the collective farm masses in the struggle for bread against the class enemy, they often followed along with this peasant mood", he said. On Stalin's orders, Kosior pushed through a decree "On grain procurements" on 15 January 1932, which increased the power of the central government in Kharkiv to direct the confiscation of grain in the regions. The fact that he imposed this measure, "in spite of starvation in Ukrainian villages", was the first several examples cited by the Kyiv Court of Appeal in its 2010 resolution that judged Kosior to have been complicit in genocide. The court also recorded that on 1 February, he and Vlas Chubar co signed a decree "On Seed", directing local committees to deny any seed aid to Ukraine's collective farms; on 17 March he signed a decree "On seed reserves", which led to increased repression of peasants who were resisting the confiscation of grain; and on 29 March, he pushed through a decree "On Polissia", under which 5,000 peasant families were deported from the Polissia region of Ukraine. "The worst aspect of this situation is Kosior's silence," he told Kaganovich, when other leading Ukrainian communists pleaded for help. When Kosior submitted a formal request for relief to the Politburo in Moscow, in June, it was turned down flat, and Kaganovich warned him his "mistakes" would be held as an example to other regional party leaders of how not to do their job. This was because Kosior's attempt to find an accommodation between Moscow's demands and the crisis in the countryside had turned Stalin against him. He told Kaganovich that Kosior was "manoeuvring" and engaging in "rotten diplomacy" and being "criminally frivolous." He considered sacking Kosior and sending Kaganovich in his place. However, Kosior and his deputy, Pavel Postyshev, met Stalin, who agreed to reduce Ukraine's grain quota. That seemed to settle their differences. In November, Kosior delivered a speech blaming the trouble in the countryside on Ukrainian nationalists. In 1935 he was awarded the Order of Lenin "for remarkable success in the field of agriculture".
Ұлы тазалау
Ұлы тазалаудың басында Косьор Сталинді адал қолдады. Ол 1936 жылы тамызда Мәскеудегі алғашқы сот процесінде сотталушылар өздерін өлтіруге сөз байластырғанын мойындауға мәжбүр болған сегіз совет басшысының бірі болды. Тазалаудың басында өлім жазасына кесілетін адамдардың бес тізіміне оның қолы қойылған. 1936 жылы желтоқсанда КОКП Орталық Комитетінің пленумында ол коллективтеудің жетекші қарсыласы болған Николай Бухаринге жеке шабуыл жасап, оны жалғаншы деп атады. Келесі пленумда ол Бухарин мен Алексей Рыковты тұтқындауға шақырды, бірақ оларды өлім жазасына кесуге қарсы дауыс берді. 1938 жылдың қаңтарында ол Мәскеуге қайта шақырылды және оның орнына Никита Хрущев тағайындалды. Сталин оған Косьордың «жақсы жұмыс істемейтінін» айтты. Хрущев өзінің естеліктерінде Косиорды «жақсы мінезді, жағымды және ақылды адам» деп сипаттағандықтан, ол ауысуға қарсылық білдіргенін жазды, бірақ Сталин оны қабылдамады. Косьор Советтік Бақылау басқармасының басшысы және КСРО Премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. Косьор 1938 жылдың 3 мамырында тұтқындалып, партиядағы барлық лауазымдарынан айырылды. Хрущев 1956 жылғы 20-шы партия съезіндегі «Жасырын докладында» Косьордың ісін НКВД-да жұмыс істейтін, әсіресе жаман азаптаушы Борис Родос жүзеге асырғанын, оған мойындауға мәжбүрлеуге бұйрық берілгенін айтты. Тергеу кезінде Косьор қатыгездікпен азаптауларға төтеп берді, оның ішінде 14 сағат бойы сұраққа тартылды, бірақ оның он алты жасар қызы бөлмеге әкеліп, оның көз алдында зорлық-зомбылыққа ұшырағанда, ол сынды. Ол сынғаннан кейін, оны Сталиннің кеңсесіне шақырып, Бүкілукраиндық Орталық Атқару Комитетінің төрағасы (де-юре мемлекет басшысы) және Совет Одағы Орталық Атқару Комитетінің тең төрағасы Григорий Петровскиймен кездестірді, ол Косьордың кінәлі екеніне сенуден бас тартты. Петровский кездесуді кейін былайша сипаттады:
Kosior loyally supported Stalin at the start of the Great Purge. He was one of eight Soviet leaders whom the defendants at the first of the Moscow Show Trials, in August 1936, were forced to confess that they plotted to assassinate. Five of the lists of people to be executed early in the purge were cosigned by him. At a plenum of the Central Committee of the CPSU in December 1936, he delivered a personal attack on Nikolai Bukharin, who had been the leading opponent of collectivisation, calling him a liar. At the next plenum, he called for Bukharin and Alexei Rykov to be arrested but voted against executing them. In January 1938 he was recalled to Moscow, and replaced by Nikita Khrushchev, who was told by Stalin that Kosior "wasn't doing a good job". Khrushchev wrote in his memoirs that he objected to the transfer, partly because he liked Kosior, whom he described as "a fairly mild mannered person, pleasant and intelligent", but Stalin overruled him. Kosior was appointed head of the Soviet Control Office and deputy prime minister of the USSR. Kosior was arrested, and stripped of all Party posts, on 3 May 1938. During Khrushchev's "Secret Speech" to the 20th Party Congress in 1956, he disclosed that Kosior's case was handled by Boris Rodos, a particularly notorious torturer employed by the NKVD, who was ordered to force a confession out of him. Under interrogation, Kosior withstood brutal tortures, including being interrogated for 14 hours at a time, but cracked when his sixteen year old daughter was brought into the room and raped in front of him." After he had been broken, he was called to Stalin's office, to confront Grigory Petrovsky, the Chairman of the All Ukrainian Central Executive Committee (de jure head of state) and the co Chairman of the Central Executive Committee of the Soviet Union, who refused to believe that Kosior was guilty. As Petrovsky described the meeting later:
Олар Косьорды креслоға отырғызды. Ол мұңайып отырды, көп нәрседен өткені анық еді. «Сөйле!» деді. «Не десем болады?» – деп жауап берді Косьор. «Мен поляк шпионы екенімді білесіз ғой». Содан кейін Сталин жеңіске жетіп: «Міне, Петровский, сен Косьордың шпион болғанына сенбедің. Енді оның халық жауы екеніне сенесің бе?»
They sat Kosior in a chair. He sat there depressed; it was obvious he had been through a lot. "Well talk!" "What can I say?" Kosior replied. "You know I'm a Polish spy." Then Stalin remarked triumphantly: "There, you see, Petrovsky, and you didn't believe Kosior became a spy. Now do you believe he's an enemy of the people? "|
Косьор 1939 жылдың 26 ақпанында өлім жазасына кесіліп, сол күні генерал Василий Блохин оны атып тастады. Сталиннің қайтысынан кейін Косьор 1956 жылдың 14 наурызында совет үкіметі тарапынан ақталуға ие болды.
Kosior was sentenced to death on 26 February 1939 by shooting and shot the same day by General Vasili Blokhin. After Stalin's death, Kosior was rehabilitated by the Soviet government on 14 March 1956.
Отбасы
Козиор төрт бауырдың бірі еді. Ең үлкені Владислав Козиор, ал кіші інісі Иосиф Козиор да белсенді коммунистер болған. Владислав тазарту кезінде атылып өлтірілді, ал Иосиф 1937 жылы аурудан қайтыс болды. Козиордың әйелі Елизавета 1938 жылдың 3 наурызында контрреволюционердің әйелі деп айыпталып, 1938 жылдың 3 тамызында атылды. Олардың қызы Тамара (1922–1938), әкесінің көз алдында зорталғаннан кейін, пойыздың алдына секіріп, өз-өзіне қол жұмсады.
Kosior was one of four brothers. The oldest, Vladislav Kosior, and one of his younger brothers, Iosif Kosior, were also active communists. Vladislav was executed during the purges and Joseph died of an illness in 1937. Kosior's wife, Elizaveta, was arrested on 3 March 1938, accused of being the wife of a counter revolutionary, and shot on 3 August 1938. Their daughter, Tamara (1922–1938), who was raped in front of her father, committed suicide by throwing herself in front of a train.