Төлемқағабастық қабілеттілік және өсиетнама жасау құқығы
Testamentary capacity
Құқықтық қабілеттілік: өсиетнама жасау және өзгерту шарттары. Ес санасының сақталуы, ақыл-естің толықтығы – жарамды өсиетнаманың негізгі талаптары. Өсиетке шағымдану шарттары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құжатты жасау немесе өзгерту қабілеті – бұл заң жүзінде сақталған, адамның қолдануға жарамды өсиетнама жасауға немесе өзгертуге қабілеттілігін сипаттайтын заңдық термин. Бұл ұғымды «ақыл-есінің саулығы мен жадысы» немесе «өсиет етуге қабілетті ақыл-есі мен жадысы» деп те атайды.
Ability to make or alter valid wills
In the common law tradition, testamentary capacity is the legal term of art used to describe a person's legal and mental ability to make or alter a valid will. This concept has also been called sound mind and memory or disposing mind and memory.
Қуаттылықты болжау
Ересектер өсиет қалдыру қабілетіне ие деп есептеледі. Өсиетке қатысты сот даулары көбінесе мұра қалдырушының қарттық, деменция, ақылсыздық немесе басқа да ақыл-естің бұзылуы салдарынан өсиет жасауға қабілетсіз болған деген айыптаулар төңірегінде өтеді. Ақиқатында, бұл қағида қолданыстағы заңға сәйкес жасалған өсиетке дау айтушылар мұра қалдырушының өсиет жасаған кезде өз әрекеттерінің салдарына хабардар болмағанын дәлелдеуін талап етеді. Белгілі бір адамдар, мысалы, кәмелетке толмағандар, жалпы құқық бойынша өсиет жасауға қабілетсіз деп саналады; алайда, әскери қызметтегі кәмелетке толмағандарға көптеген мемлекеттерде заңмен өсиет жасау құқығы беріледі. Дегенмен, Оңтүстік Африкада мұра қалдыру қабілеті 16 жасқа толғанда пайда болады.
Adults are presumed to have the ability to make a will. Litigation about testamentary capacity typically revolves around charges that the testator, by virtue of senility, dementia, insanity, or other unsoundness of mind, lacked the mental capacity to make a will. In essence, the doctrine requires those who would challenge a validly executed will to demonstrate that the testator did not know the consequence of their conduct when they executed the will. Certain people, such as minors, are usually deemed to be conclusively incapable of making a will by the common law; however, minors who serve in the military are conceded the right to make a will by statute in many jurisdictions. In South Africa, however, one acquires testamentary capacity at the age of 16 years.
Өсиет қалдыру қабілеті туралы дәлелдеме
Өсиеттің күшін жоқ деп талас білдірушілер, әдетте, марқұмның ақыл-есінің дұрыс болмауынан зардап шеккенін, оның нәтижесінде отбасы мүшелерін есінде ұстай алмағанын немесе олар туралы негізсіз ойларға берілгенін дәлелдеуі керек. "Өлген адамның заңдары" кейде марқұммен жасалған мәмілелерге қатысты айғақтарды шектеуі мүмкін. Өсиеттік қабілеті күмәнді адамдардың адвокаттары көбінесе өсиетті бейнежазбаға түсіруді ұйымдастырады. Бейнежазбада олар мұрагерден оның мүлігі және отбасы туралы сұрақтар қояды, сондай-ақ өсиеттің мазмұнын қарап шығады. Өсиеттік қабілет мәселесі көбінесе марқұмнан кейін, мүрагер өсиеттің заңдылығына қарсылық білдірген кезде көтеріледі. Сондықтан, мұрагермен тікелей әңгімелесу мүмкіндігі болмаған жағдайда, сот-психиатр немесе сот-психологы өсиеттің жазылуының, электрондық хаттардың немесе хаттардың, медициналық құжаттардың және басқа да жазбалардың бейнежазбасын қарап, мұрагердің қабілетін бағалай алады. Сот-медициналық сарапшы мұрагердің өсиеттік қабілетін анықтаумен қатар, орынсыз ықпалдың белгілерін, әсіресе орынсыз ықпалға осалдығын байқауы мүмкін. Тіпті мұрагердің қарттық, есте сақтау қабілетінің жоғалтылуы, денсаулығының нашарлауы немесе ақыл-есінің бұзылуы салдарынан өсиеттік қабілеті болмаған деп табылса да, сот кейде мұрагердің өсиетті жасаған кезде "уақытша ақыл-есінің оянуы" немесе "ақыл-есінің сәті" болғанын шешеді. Мұндай шешім, әйтпесе өсиеттің күшін жоғарлатудан бас тартатын өсиеттің күшін растайды. Өсиетке талас ашудың алдын алудың бір жолы – куәгерлердің өсиеттің заңгердің қадағалауымен дайындалғанын растайтын ант беруі немесе мәлімдеме жасауы бар "өздігінен дәлелденген өсиет" болуы.
Those who contest a will for lack of testamentary capacity must typically show that the decedent suffered from mental unsoundness that left them unable to remember family members or caused them to hold insane delusions about them. Dead Man's Statutes sometimes restrict evidence which can be admitted concerning transactions with the decedent. Lawyers for people whose testamentary capacity might be called into question often arrange for a will execution to be video taped. On video, they ask the testator about his property and about his family, and go over the contents of the testator's will. The testamentary capacity matter is most frequently raised posthumously, when an aggrieved heir contests the will entered into probate. For this reason, in the absence of the ability to interview the testator directly, a forensic psychiatrist or forensic psychologist may evaluate a testator’s capacity by reviewing videotape of the drafting of the will, emails or letters, medical records, and other records. Along with resolving an examinee's testamentary capacity, a forensic specialist may observe for signs of undue influence, particularly susceptibility to undue influence. Even when a testator is found to have lacked testamentary capacity due to senility, loss of memory due to the aging process, infirmity or insanity, courts will sometimes rule that the testator had a "temporary period of lucidity" or a "lucid moment" at the time of the execution of the testamentary instrument. Such finding will validate a will that would otherwise be denied probate. A way to forestall a will contest would be to have a self proving will, in which an affidavit of the witnesses to the will specifically swear or affirm that the will was prepared under the supervision of an attorney.
Англия мен Уэльстегі өсиетке қабілеттілік
Егер өсиет ақылға қонымды, кәсіби түрде жасалған, формасы жағынан қалыпты болып көрінетін және қабілеті күмәнсіз адам жасаған болса, онда өсиет жарамды деп есептеледі. Бұл болжамға қарсылық білдіруші адамның өсиет жасау қабілетіне күмән тудыратынын көрсетуі мүмкін. Осы кезде, өсиетті орындау қабілетін дәлелдеу міндеті өсиетті ұсынушыға ауысады, оның өсиет жасалған кезде мұндай қабілеті болғанын көрсетуі керек. Қазіргі қолданылатын тест Банкстер v Гудфеллоу (1870) ісінен алынған. Бұл іс Джон Бэнкстің өсиетінің жарамдылығына қатысты. Қазіргі заманғы терминдермен айтқанда, оны параноидтық шизофрениямен ауыратын адам деп сипаттауға болады. Ол өзін жындар және қайтыс болған жергілікті бақша сатушы қудалап жатыр деген ойдан шыға алмады (кейде олар оған көрінетін). Оның өсиеті ақылдан адасқандықтан, өсиет жасай алмайтынына күмән келтірілді. 1869 жылы Камберленд көктемгі сот отырысында сот алдындағы сотталудан кейін, өсиет жарамды деп танылды. Апелляциялық сотта бұл шешім төрт апелляциялық судьядан тұратын алқа тобы бірауыздан бекітті. Өсиет оның қабылдауларымен ықпалдасқан жоқ және рационалды деп танылды, өйткені ол оның жалғыз жақын туысының пайдасына жасалған (онымен бірге тұрған). Сот шешімінде Кокберн CJ жарамды өсиет жасау қабілетінің тестін белгіледі, ол бүгінгі таңға дейін көптеген ағылшын тілді юрисдикцияларда қолданылады. Ол қазір төрт ерекше элементтен тұрады деп есептеледі: (1) өсиет жасау әрекетінің мәнісін және оның салдарларын түсіну, (2) иелігіндегі мүліктің көлемін түсіну, (3) отбасылық және достық қарыздарды түсіну, олар орындалуы керек, және жеке элемент ретінде (4) ешқандай психикалық бұзылу немесе қабылдау оның өсиетіне басқа жағдайда орын алмас еді. Бұған қоса, бастапқы мәтінде [1], [2] және [3] элементтері нақты түсінуді талап етпейді, бірақ оларды түсінуге қабілетті болу жеткілікті. Бұл судьялар жасаған ортақ құқық тестісі болғандықтан, судьялар қазіргі заманғы жағдайларды ескере отырып, оны өзгертуге құқылы. Қазіргі заманғы психиатриялық білім, сынақты одан әрі дамытуға мүмкіндік берді, яғни мұрагердің шешім қабылдау қабілетін жүзеге асыру қабілетін қосу арқылы. Бұл тест нақты адамның және оның нақты мүлкінің қабілетіне бағытталған. Нәтиже әрқашан нақты мән-жайларға байланысты. Егер мұрагердің жағдайы мен мүлкі қарапайым болса, қажетті қабілеттің деңгейі күрделі жағдайлар мен мүліктері бар мұрагерге қарағанда төмен болады. Сонымен қатар, бұл тест адамның өсиет жасау қабілетін анықтау үшін жасалған. Сондықтан бұл тест басқа операцияларға қолданылмайды, тек өмір бойындағы маңызды сыйлықтар жасау қабілетіне ғана қолданылады. Осы саладағы ең маңызды ағылшын шешімі – Re Beaney (өлген). Банкстер v Гудфеллоу ісіндегі тест ұзақ уақыт бойы қолданылып келеді, өйткені бұл медициналық анықтама емес, адамның өсиет жасау үшін түсінуге қабілетті болуы керек екенін көрсететін қарапайым түсінік. Бұл тест әлі де соттар тарапынан қолданылады. Медициналық сараптама, құнды дәлел бола тұра, сот оны қабылдаған жағдайда ғана қабілеттілікті анықтай алады. Өсиетті жасаушының жұмысын қанағаттанарлық деңгейде орындаған жағдайда, оның пікірі сот үшін өте құнды. Өсиетті жасаушы, клиенттің қабілетін бағалау үшін тиісті ескертулерді жазып алу үшін, қабілеттілікті тексерудің заңды әдісін және оның салдарларын білуі керек. Бұл, сондай-ақ өсиет жасаушыларға қарсы шалақылық талаптарының көбеюі, өсиет жасаушының не істеу керектігін мұқият түсінудің маңызды екенін көрсетеді.
Where a will is rational, professionally drawn, seemingly regular in form and is made by a person whose capacity is not in doubt, there is a presumption that the will is valid. This presumption can be rebutted by a challenger to the will showing that there is a real doubt about capacity. At this point the burden of proving capacity moves to the propounder of the will to then show that there was testamentary capacity at the time the will was executed. The current test comes from the decision in Banks v Goodfellow (1870). This case concerned the validity of the will of John Banks. In modern terms he would most likely be described as a paranoid schizophrenic. He suffered from delusions that he was being persecuted by devils (they were sometimes visible to him) and also by a deceased local grocer. His will was challenged on the basis that he was insane and therefore unable to make a will. The will was found to be valid after trial by jury, before Brett J, at Cumberland Spring Assizes in 1869. On appeal, this judgment was confirmed unanimously by a panel of four appeal judges in Queen's Bench. The will was found to be valid, not influenced by his delusions, and deemed rational, being in favour of his only close relative (who also lived with him). In his judgment, Cockburn CJ set out a test of the capacity to make a valid will, which is still applied in many Anglophone jurisdictions today. It is now considered as being composed of four distinct elements: (1) understanding the nature of the act of making a will and its effect, (2) understanding the extent of the property that is to be disposed of, (3) understanding the claims of family or friendship to which ought to be given effect and as a separate element, (4) that no mental disorder or delusion shall influence his will in way that would not have occurred otherwise. In addition, in the original wording, [1], [2] and [3] are all approached as not requiring actual understanding, but instead being capable of understanding. As this is a common law test created by judges, it is capable of being modified by judges, as they see fit in the light of modern circumstances. Modern psychiatric knowledge has allowed the test to be developed by having a further element added and that is for the testator to be capable of exercising his decision making powers. This test is focussed on the ability of the particular individual and his particular estate. The outcome is always unique to the particular facts. Where the circumstances and assets of a testator are simple or straightforward the level of capacity required will be lower than that for the testator with complex circumstances and assets. Additionally, this test is expressly designed for the capability of a person to make a will. It is not, therefore, a test that has an application to any other transactions, save one – the capacity to make substantial lifetime gifts. The leading English decision in this area is Re Beaney (deceased). The test in Banks v Goodfellow has proved to be long lasting as it was not a definition in medical terms, but a plain English definition of what a person should be capable of understanding in order to make a will. The test is still applied by a court. A medical opinion, while being potentially valuable evidence, is not determinative of capacity unless accepted as such by the court. The evidence of the will draftsman has considerable value to the court, if he has carried out his work to an acceptable standard. The will draftsman is required to have knowledge of the legal test of capacity and what its implications are, in order to record his relevant observations of the testator and form an opinion of his client's capacity. This, coupled with much greater prominence of negligence claims against will draftsmen, means that a careful understanding of what the draftsman should be doing becomes vital.