Кіріспе

Ушак кілемдері, Ушак кілемдері немесе Оушак кілемдері (Uşak Halısı) – Түркия кілемдерінің белгілі бір стильдік тобы, олар Түркияның Ушак қаласының атымен аталады. Ушак – Батыс Анатолиядағы ірі қалалардың бірі және Осман империясының алғашқы кезеңдерінен бастап 20 ғасырдың басына дейін кілем тоқудың маңызды орталығы болған (бірақ бұл өрнектер басқа аймақтарда да тоқылған).

Еуропалық нарықта

Еуропалық нарықтарда "жұлдызды" типке дейінгі түрік кілемдерінің ертерек түрлері қазір көбінесе "Лото кілемдері" және "Холбейн кілемдері" деп аталады. Бұл терминдер Лоренцо Лотто мен Ханс Холбейн кішісінің картиналарындағы олардың аса егжей-тегжейлі бейнеленуіне сілтеме жасайды, онда олар көбінесе фонды жарықтандыру және мәртебе көрсету мақсатымен қолданылады. Ушак аймағы бүгінгі күнге дейін қолмен кілем тоқудың маңызды орталығы болып табылады.

АҚШ нарығында

АҚШ нарығында көптеген түрік кілем компаниялары бар. Олар Түркияда кілемдер мен кілемшелерді өндіріп, оларды ірі сауда желілері мен онлайн арналар арқылы АҚШ нарығына жеткізеді. Көбінесе кілемдер машинамен тоқылады, бірақ олар дәстүрлі Ушак өрнегімен жасалған.

Нарықтағы танымалдылықтың тарихы

17 ғасырдан кейін Ушақтар (Овшақтар) Ошақ кілем тоқудың дамуы жақсы белгілі емес. 17 ғасырдың соңында Еуропалық тұтынушылар негізінен Аубуссон, Савоннери және Акминстер кілемдерін сатып алуға бейім болғандықтан, Шығыс кілем нарығы төмендеді. Еуропа нарығының әлсіреуі Овшақ өндірісінің азаюына себеп болды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында жасалған кілемдер Түркия территориясындағы Шығыс Еуропадағы жоғары топ үшін өндірілді. 19-шы ғасырдың соңында Еуропа нарығы парсы кілемдеріне қайта қызығушылық танытқанда, Ушақ (Овшақ) халқының дәстүрлі Овшақ шеберлігін сақтап қалған жеткілікті тоқымашылары болмады. Мануфактуралар дәстүрлі техникаларын сақтап қалған көршілес ауылдар мен шеберлерге жүгінуге мәжбүр болды. Ушақ кілемдері, әсіресе Лото кілемдері деп аталатындары, Ренессанс кезеңінің суреттеріндегі Шығыс кілемдерінің кейінгі түрлерінің бірі болып табылады, себебі олар Еуропаға әкелініп, соборлар, шіркеулер және байлар мен қуатты адамдардың үйлерін безендірді.

Дизайн

Ушақ (Ошақ) кілемдері – ең жақсы Шығыс кілемдерінің бірі, сондықтан 15-ші және 16-шы ғасырлардағы көптеген шедеврлер Ошаққа жатқызылған. Жұлдызды және медальонды кілемдер Ошақта пайда болған. Ошақ кілемдері жұмсақ, жарқыраған жүнмен өңделуімен танымал. Бояулар көбінесе: корица, терракота түстері, алтын, көк, жасыл, ақ сүйек, шафран және сұр түстерді қамтиды. 19-шы ғасырдың соңында Шығыс кілемдерін өндіру қайта жанданды, осы кезде Ошақ тоқу өнеркәсібінің маңызды орталығы ретінде қайта көзге түсті. Жаңа Ошақ индустриясы дизайнда екі маңызды өзгеріске ұшырады: парсы дәстүріндегі гүлдік өрнектер дизайнға енгізілді және еуропалық стандарттарға сәйкес бөлме өлшемді, сәнді кілемдер тоқылды. 19-шы ғасырдың соңындағы тоқымашылар Ошақтан тыс жерлердегі ауылдардан келген және рулық техникаларды қолданды. Бұл техникалардың ең бастысы – ірі түйіндерді (кейде шаршы дюймге 30 түйінден кем) пайдалану және толық жүн негізді қолдану болды. Рулық стиль ескі Ушақ/Смира дизайнымен бірікті. Екі стильдің қосылуы 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы Ошақ кілемдері деп аталатын жаңа стильді құрады. Жаңа сәндік Ошақ кілемдері, коммерциялық түрде тоқылған, негізгі түс ретінде жұмсақ қызыл түсті қолданды, ал ашық көк түстің көмегімен даладағы кең гүлдік мотивтерді көрнекті етті. Жүннің жоғары сапасы (Ошақ кілемдері осымен әрқашан танымал болған) түстердің жарқырауына көмектесті.

Стамбул мешіттері мен Ушак кілемдері

Шамамен 40 жыл бұрын антропологтар Стамбулдың ірі мешіттерінің (мысалы, Сұлтан Ахмет мешіті) кілемдерін зерттеді. Олар едендердің жүздеген кілеммен (кейде бірнеше қабаттап) жабылғанын, олардың көбісінің Ошақ аймағынан екенін анықтады.