Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шлиссельбург бекінісі немесе Орешек бекінісі (Крепость Орешек) – Ресейдегі Санкт-Петербург қаласының жанында, Ладога көліндегі Ореховый аралында (қазір Шлиссельбург деп аталады) салынған бекіністердің бірі. Алғашқы бекініс 1323 жылы салынған. Бұл бекініс Ресей мен Швеция арасындағы көптеген қақтығыстар ошағы болды және екі империяның қолынан бірнеше рет өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол ауыр зақымдарға ұшырады. Бүгінде ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Санкт-Петербургтің тарихи орталығы мен байланысты ескерткіштер тобының құрамына кіреді.
The Shlisselburg Fortress or Oreshek Fortress (Крепость Орешек) is one of a series of fortifications built in Oreshek (now known as Shlisselburg) on Orekhovy Island in Lake Ladoga, near the modern city of Saint Petersburg in Russia. The first fortress was built in 1323. It was the scene of many conflicts between Russia and Sweden and changed hands between the two empires. During World War II, it was heavily damaged. Today it is part of the UNESCO World Heritage site Historic Centre of Saint Petersburg and Related Groups of Monuments.
Шығу тегі
Орешек немесе Орехов деп аталатын ағаш қамалды 1323 жылы Новгород Республикасы атынан Мәскеудің Ұлы князі Юрий (Новгород князі ретінде) салған. Бұл қамал Новгородқа және Балтық теңізіне апаратын солтүстік жолдарды қорғады. Қамал Ореховый аралында орналасқан, оның атауы швед тілінде (Nötö), сондай-ақ фин тілінде (Pähkinäsaari, "Жаңғақ аралы") және орыс тілінде жаңғақтармен байланысты. Бірқатар қақтығыстардан кейін 1323 жылдың 12 тамызында Швеция мен Ұлы князь Юрий және Новгород Республикасы арасында Орешекте бейбіт келісім шарты жасалды. Бұл – қазіргі Финляндия арқылы өтетін шығыс және батыс христиандығының шекарасы туралы алғашқы келісім. Қамалдағы Әулие Иоанн шіркеуінің солтүстігіндегі заманауи тас ескерткіш осы келісімді еске салады. 1333 жылы новгородтықтар литвалық князь Наримантаны өздерінің солтүстік-батыс аймағын басқаруға шақырды. Наримантас өз ұлы Александр Наримунтовичті Орешек автономиялық княздығын басқаруға тағайындады. 1348 жылы Швецияның Магнус IV аймақтағы крест жорығы кезінде (1348-1352 жж.) қамалға шабуыл жасап, қысқа мерзімге басып алды. Новгородтықтар 1351 жылы қамалды қайта басып алған кезде ол көбінесе қираған еді. Қамал 1352 жылы Новгород архиепископы Василий Калика (1330-1352) тарапынан таспен қайта салынды. Новгородтың бірінші жылнамасына сәйкес, қаланың қамалды қайта құруға және қорғауға көмектесу туралы бірнеше орыс және литвалық княздардың өтініштерін елемегеннен кейін, Новгород оны жіберген. 1352 жылғы қабырғалардың қалдықтары 1969 жылы қазба жұмыстары кезінде табылған және қазіргі бекіністің орталығында, Әулие Иоанн шіркеуінің солтүстігінде көрініп тұр.
A wooden fortress named Oreshek (Орешек) or Orekhov (Орехов) was built by Grand Prince Yury of Moscow (in his capacity as Prince of Novgorod) on behalf of the Novgorod Republic in 1323. It guarded the northern approaches to Novgorod and access to the Baltic Sea. The fortress is situated on Orekhovy Island whose name refers to nuts in Swedish (Nötö) as well as in Finnish (Pähkinäsaari, "Nut Island") and Russian. After a series of conflicts, a peace treaty was signed at Oreshek on August 12, 1323 between Sweden and Grand Prince Yury and the Novgorod Republic. This was the first agreement on the border between Eastern and Western Christianity running through present day Finland. A modern stone monument to the north of the Church of St. John in the fortress commemorates the treaty. In 1333, the Novgorodians invited Lithuanian prince Narimantas to govern their north western domain. Narimantas appointed his son, Alexander Narimuntovich to rule the autonomous principality of Oreshek. In 1348, Magnus IV of Sweden attacked and briefly took the fortress during his crusade in the region in 1348–1352. It was largely ruined by the time the Novgorodians retook the fortress in 1351. The fortress was rebuilt in stone in 1352, by Archbishop Vasily Kalika of Novgorod (1330–1352), who, according to the Novgorod First Chronicle, was sent by the Novgorodians after several Russian and Lithuanian princes ignored the city's pleas to help them rebuild and defend the fort. The remnants of the walls of 1352 were excavated in 1969, and can be seen just north of the Church of St. John in the center of the present fortress.
Кеңейту
1478 жылы Новгород республикасы Мәскеу мемлекетіне қосылды, олар бірден Швециямен шекарасын нығайтуға кірісті. Бар болған шағын цитадель бұзылып, орнына жеті мұнарасы бар жаңа тас бекініс салынды, ол дерлік бүкіл аралды алып жатты. Ескі Новгородтың жертөлесі сыртқы қабырғалардың ішінде үш мұнарасы бар жаңа цитадель салу үшін пайдаланылды. Қабырғалардың жалпы ұзындығы шамамен 740 метрді құрады. Олардың биіктігі 12 метрге дейін, ал негіздегі ені 4,5 метрге дейін жетті; мұнаралардың биіктігі 14–16 метр, ал негіздегі диаметрі 16 метрге дейін жетті. Бұл оны сол кездегі ең мықты орыс бекінісіне айналдырды. Тұрғындар құрлыққа көшуге мәжбүр болды, көптегендері қауіпсіздік үшін Неваның оңтүстік жағалауын таңдады. 1656 жылғы маусымда патша Алексей Михайловичтің Ингрия жорығы барысында бекініс воевода Петр Потемкиннің қоршауына түсті, бұл Нотеборг шайқасы деп аталды және 1656 жылғы қарашаға дейін нәтижесіз жалғасты.
In 1478, the Novgorod Republic was absorbed by the Muscovy who immediately started to strengthen their border with Sweden. The existing small citadel was demolished and a new stone fortress with seven towers was constructed, which occupied almost the complete island. The old Novgorodian basement was used to construct a new citadel with three towers inside the outer walls. The total length of the walls was about 740 meters. Their height up to 12 meters, and the width at the basement 4.5 meters; The towers were 14–16 meters high and 16 meters in diameter at the basement. This made it the strongest Russian fortress of that period. The residents were forced to resettle on the mainland and most preferred the Southern bank of Neva for safety reasons. During the Ingrian campaign of tsar Alexei Mikhailovich in June 1656, the fortress came under a siege by voevoda Pyotr Potemkin, known as the Battle of Nöteborg, which lasted until November 1656 with no success.
Ұлы Солтүстік соғыс
1702 жылы Ұлы Солтүстік соғысы барысында бекініс Петр I басқаратын ресейлік әскерлермен амфибиялық шабуылда алынды: 440 швед сарбазы он күн бойы бекіністі қорғады, содан кейін капитуляциялады. Ауыр артиллериялық оқтан соң және бекініс ішінде 13 сағатқа созылған шайқастан кейін швед командирі құрметті шарттармен бас беруге келісті. Шведтер бекіністен туларымен, мылтықтарымен және төрт зеңбірекпен шықты. Ресейлік күштер 12 500 адамнан тұратын, ал жоғалғандардың саны 1500 болды, шведтер 360 адамнан зардап шекті. Петр бекініске Шлиссельбург деген ат берді, бұл атаудың кириллицаға транслитерациясы. «Кілт бекінісі» деген мағына беретін неміс тіліндегі атау, Петрдің бұл бекіністі «Ингрияның кілті» деп санауымен байланысты.
In 1702, during the Great Northern War, the fortress was taken by the Russians under Peter the Great in an amphibious assault: 440 Swedish soldiers defended the fort for ten days before surrendering. After heavy artillery fire and 13 hours of fighting inside the fortress, the Swedish commandant finally agreed to capitulate on honorable conditions. The Swedes left the fortress with their flags, rifles and four cannons. The Russian forces numbered 12,500 men and sustained a total of 1,500 casualties, compared to 360 for the Swedes. Peter renamed the fortress to Shlisselburg, a transliteration into the Cyrillic alphabet of Schlüsselburg. The name, meaning "Key fortress" in German, which refers to Peter's perception of the fortress as the "key to Ingria".
Саяси түрме
Императорлық дәуірде қамал әскери маңызын жоғалтып, жаман атпен белгілі саяси түрмеге айналды. Алғашқы екі тұтқын – Ұлы Петрдің қарындасы Мария Алексеевна Романова және оның бірінші әйелі Евдокия Лопухина болды. Шлиссельбург бекінісіндегі ең танымал тұтқын – бала кезінде таққа отырған Иван VI еді, ол 1764 жылы күзетшілердің қолынан өлтіргенге дейін онда қамауда өмір сүрді. Оның өлімінен кейін 1775 жылға дейін қамалға ешкім жабдықталған жоқ. 1800-1870 жылдар аралығында қамалда барлығы 52 саяси тұтқын болды, олардың ішінде Вильгельм Кухелбекер және Михаил Бакунин де бар, көбісі қысқа мерзімге қамалған, алайда поляк көтерілісшісі Валериан Лукасинский 38 жыл бойы жалғыз бөлмеде қамауда отырды.
During Imperial times the fortress lost its military role and was used as a notorious political prison. The first two prisoners were Peter the Great's sister, Maria Alexeyevna Romanova, and his first wife Yevdokiya Lopukhina. The best known prisoner in the Shlisselburg Fortress was Ivan VI, who had inherited the throne as an infant, was interned there until he was murdered by his guards in 1764. After his murder, no more prisoners were sent to the fortress until 1775. In 1800 1870, the fortress held a probable total of 52 political prisoners, including Wilhelm Küchelbecker, and Mikhail Bakunin, most for short periods, though the Polish rebel, Walerian Łukasiński was in solitary confinement there for 38 years.
20 ғасыр
1928 жылы қамал Қазан төңкерісі мұражайының бөлімшесіне айналды, бірақ 1939 жылы, соғыс басталар алдында, ол жабылып, экспонаттар Ленинградқа көшірілді. Шлиссельбургті неміс әскерлері басып алғанға дейін (8 қыркүйек 1941 ж.), 350 Қызыл Армия сарбазынан тұратын гарнизон Ореховец аралындағы бекініске жіберілді, олардың міндеті – майданға жабдықтар мен оқ-дәрі жеткізу болды. Гарнизон тасталған қаланы 500 күн бойы ұстап, немістердің сол жерге қонуына жол бермеді және Ленинградтан материкке дейінгі соңғы транзит жолын кесіп тастады. Азық-түлік пен жабдықтар Неваның солтүстік жағалауынан жеткізілді, ол советтік бақылауда қалды. Немістердің ауыр артиллериялық атысы бекіністің ішіндегі барлық ғимараттарды, сондай-ақ сыртқы мұнаралар мен қабырғалардың бір бөлігін қиратты, бірақ көптеген әрекеттерге қарамастан, бекініс басып алынбады. «Искра» операциясы (18 қаңтар 1943 ж.) кезінде бекініс қоршауы бұзылды. Соғыс қамалдың толыққанды қирауына әкелді. Алғашқыда он мұнара болған қамалдан қазір тек алтауы ғана сақталған (бесуі орыс, біреуі швед). Қалдықтағы шіркеудің қалдықтары қамалдың қорғаушыларына арналған ескерткіш ретінде пайдаланылды. 1968-1975 жылдар аралығында қамал аумағында археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп, 1352 жылы салынған ежелгі Новгород қаласының тас қамалынан және басқа да археологиялық жәдігерлерден іздер табылды. 2003 жылдан бері қамал жыл сайынғы рок-концерттерге алаң болып келеді. Мұражайда Ресей империясының саяси тұтқындарына арналған экспозиция және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің артиллериялық қаруларының шағын коллекциясы бар. Қабырғалар мен мұнараларды қайта жаңарту жұмыстары баяу жүріп жатыр, бірақ тоқтатылмаған. Қамал ішінде алғашқы орыс-швед бейбіт шартының (1323 жыл) есіне арналған тас ескерткіш орнатылған. Туристер мамырдан қазанға дейін Шлиссельбург қаласы арқылы немесе Неваның солтүстік жағалауынан, «Петрокрепость» теміржол стансасы арқылы, әр 10-15 минут сайын жүретін тұрақты паромдармен аралға жете алады.
In 1928, the fortress was turned into a branch of the Museum of the October Revolution, but in 1939, shortly before the war, it was closed and the exhibits were moved to Leningrad. Shortly before Shlisselburg was occupied by the German troops (8 September 1941), a garrison of 350 Red Army soldiers was sent to the fortress on Orekhovets island to bring supplies and munition to the frontline. The garrison held the abandoned castle for 500 days preventing the Germans from landing there and cutting the last transit route from Leningrad to the mainland. Food and supplies were brought from the northern bank of the Neva which remained under Soviet control. Heavy artillery fire by the Germans destroyed all the buildings inside the fortress and part of the outer towers and walls, but despite numerous attempts the fortress was not captured. During Operation Iskra (18 January 1943) the siege of the fortress was lifted. The war completely devastated the fortress. Out of the original ten towers, the fortress retains only six (five Russian and one Swedish). The remains of a church inside the fortress were transformed into a memorial to the fortress's defenders. An archaeological site was established in the fortress during 1968 1975 that excavated what remained from the ancient Novgorodian stone fort dated 1352 and other artifacts. The fortress has been the site of an annual rock concert since 2003. There is also a museum of political prisoners of the Russian Empire and a small collection of World War II artillery. Renovation of the walls and towers is slow, although still underway. A stone monument in memory of the first Russo Swedish peace treaty (1323) was placed inside the fortress. Tourists can reach the island from May to October via Shlisselburg or from the Northern bank of Neva, via Petrokrepost' railway station with regular ferries that run every 10–15 minutes.