Кіріспе

Сент-Жулиен мемориалы, сондай-ақ "Шығырған сарбаз" деп те аталады, Бельгияның Лангемарк ауылында орналасқан канадалық соғыс ескерткіші және шағын естелік саябағы. Бұл ескерткіш Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Епрдің екінші шайқасында Канаданың бірінші дивизиясының қатысуын еске салады, оған Батыс майданында алғашқы у газдық шабуылдарына қарсы күрес кірген. Мемориалды Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері және сәулетші, лейтенант Фредерик Чапман Клемеша жобалаған, ол 1920 жылы Канаданың шайқас далаларындағы мемориалдар комиссиясы ұйымдастырған жобалау конкурсының нәтижесінде таңдалды.

Өмірбаян

Сент-Жулиен ауылы және Сент-Жулиен ағашы деп аталатын орманды жердің бөлігі Екінші Ипр шайқасына дейін Ипр тұғырының солтүстік-шығыс секторындағы айқын иілімде орналасқан болатын. Бұл аймақ британдық және француздық жауапкершілік аймақтарының қосылған жері еді. Канадалық бірінші дивизияға британдық шебінің ең солтүстік бөлігі берілді, ал олардың сол жағында 45-ші (Алжирлік) дивизия француз шебінің ең оңтүстік ұшын ұстады. Газ көбінесе француз колониялық әскерлерінің орналасқан позициялары арқылы тарады, олар алғашқы қаза болғандарды көргеннен кейін қатарларын бұзып, окоптарын тастап кетті, нәтижесінде одақтас әскерлерінің шебінде 8,000 ярд (7 км) үзіліс пайда болды. Китченерс Вуд, Маузер Ридж, Пилкем Ридж және Гравенстафел Риджіндегі шайқастарда канадалықтар 24 сәуірде күштермен алмастырылғанға дейін шепті ұстап тұрып, неміс шабуылының алдын алды. Олар 48 сағат бойы шепті ұстағанда, 6,035 канадалық – немесе шайқасқа кірген әр үш адамның бірі – жарақаттанды; олардың ішінде шамамен 2,000 (немесе әр тоғыз адамның бірі) қаза тапты.

Жерді және жобаны таңдау

Соғыс аяқталғаннан кейін Императорлық соғыс қабірлері комиссиясы Канадаға ескерткіштер орнату үшін сегіз учаске – Францияда бесеу, Бельгияда үшеуін берді. Әрбір учаске соғыстағы Канаданың маңызды қатысуын көрсететін болғандықтан, бастапқыда барлық шайқас алаңдары тең қарастырылып, бірдей ескерткіштермен безендіріледі деп шешілді. 1920 жылдың қараша айында Канада майдан ескерткіштері комиссиясы құрылды және сегіз еуропалық учаскеде қолданылатын ескерткіштің дизайнын іріктеу үшін конкурс өткізілетініне келісім берілді. 1922 жылдың қазан айында Торонтолық мүсінші және дизайнер Уолтер Сеймур Оллвардтың жұмысы конкурстың жеңімпазы деп таңдалды, ал Фредерик Чапман Клемешаның жұмысы екінші орынды иеленді. Комиссия Оллвардтың монументалды дизайнын Франциядағы Вими биіктігінде пайдалануға шешім қабылдады, себебі ол ең танымал жер еді. Алғашқыда Клемешаның «Шығыршық сарбаз» дизайны қалған учаскелерге таңдалыпты, бірақ кейін бірнеше себептерге байланысты Бельгиядағы Сен-Жулиенде ғана орнатылды. Пашендаль, Бельгиядағы 62-ші төбе және Франциядағы Ле Кеснель, Дюри, Курселет және Бурлон Вудтағы қалған алты учаскеге негізінен бірдей канадалық гранит блоктан жасалған ескерткіш орнатылды, олар тек қана ағылшын және француз тілдерінде сол шайқасты сипаттайтын қысқаша жазулармен ерекшеленді. Блоктар пішіні мен дизайны әртүрлі шағын паркте орналасқан және әдетте олар еске алатын шайқас алаңының маңызды нүктелерінде тұрғызылған. Сен-Жулиендегі ескерткішті 1923 жылдың 8 шілдесінде Конно герцогы, принц Артур ашты, ал құрмет көрсетуді Батыс майданындағы одақтас әскерлердің бұрынғы Бас қолбасшысы, француз маршалы Фердинанд Фош жасады. Өз сөзінде Фош былай деді: «Канадалықтар өз құрбандықтары үшін қымбат баға төледі және осы алғыс пен құрметтің ескерткіші орнатылған жердің бұрышы олардың қанымен жуылған. Олар осы жерде соғысқа қатысу тарихы жазылған "Даңқ кітабының" алғашқы беттерін жазды».

Құрылымы мен орналасуы

Ескерткіш Сен-Жулиен ауылының солтүстік шетінде, N313 тас жолы мен Зоннебекстрааттың қиылысында орналасқан. Соғыс жылдарында ескерткіш орналасқан жер Ванкувер бұрышы деп белгілі болған. Ескерткіштің биіктігі 11 метрді құрайды және ол шақырымдармен көрінеді. "Шығыршық солдат" жотасы төменгі дөңгелек тақташадан көтеріледі, ал жоғарғы бөлігінде канадалық солдаттың иілген басы мен иығы бейнеленген. Солдаттың қолы төмен қаратылған мылтығының салдағына қойылған, "қолдар кері" позында – ол жерлеу және естелік шараларында құрмет көрсету және қайғыны білдіру үшін қолданылатын әрекет. Жотаның және орталық террасаның айналасында артиллериялық оқтар пішіндес биік кедрлер мен жарылған оқтарға ұқсатып қиылған төмен кедрлер бар. Ескерткіштің бақтарын өсіретін топырақтың бір бөлігі 1915 жылғы шайқаста иық-иыққа тұрып күрескен канадалықтардың алуан түрлілігін көрсету үшін Канаданың әртүрлі аймақтарынан әкелген. Р.В.Г. Хьюганның жобалаған кенотафына Клемешаның Сен-Жулиен ескерткішінің көшірмесі енгізілді, ол 1926 жылы Канаданың Саскачеван провинциясы, Регина қаласының Виктория паркінде орнатылды.