Кіріспе

Рене Декарттың ақыл-дене дуализмін сипаттау – философиялық сын. "Машинадағы рух" термині бастапқыда денемен қатар және одан бөлек болатын сананың тұжырымдамасын сипаттау және сынға алу үшін қолданылған. Соңғы уақыттарда бұл терминнің қолданылуы кеңейді, оның ішінде адам санасының интеллектуалдық бөлігі эмоциялардың ықпалына түсетіні, сондай-ақ көркем әдебиетте компьютерде пайда болатын сана туралы ұғымдар бар. Бұл термин британдық философ Гилберт Райлдің Рене Декарттың ақыл-дене дуализмін сипаттауынан туындаған. Райл бұл фразаны "Ақыл тұжырымдамасы" (1949) еңбегінде Декарт және басқалардың саналық және физикалық белсенділік бір мезгілде, бірақ жеке-жеке жүреді деген көзқарасын көрсету үшін енгізді.

Гилберт Райл

Гилберт Райл (1900-1976) – Оксфордта дәріс оқыған философ, ой-сана философиясына және "күнделікті тіл философиясына" маңызды үлес қосты. Оның ең маңызды еңбектері: «Философиялық аргументтер» (1945), «Ой-сана тұжырымдамасы» (1949), «Дилеммалар» (1954), «Платонның прогресі» (1966) және «Ойлау туралы» (1979). Райлдің «Ой-сана тұжырымдамасы» (1949) еңбегінде ой-сананың денеден бөлек екендігі туралы ұғым сынға алынып, бұл идея «машинадағы рух» деп аталады. Райлдың пікірінше, классикалық ой-сана теориясы немесе «картезиандық рационализм» негізгі категориялық қателік жасайды (Райлдың өзі тапқан жаңа логикалық жаңылыс), себебі ол «ой-сана» мен «дене» арақатынасын бірдей логикалық категорияға жататын терминдер ретінде талдауға тырысады. Логикалық категориялардың осы шатасуы ой-сана мен материя арақатынасының басқа теорияларында да байқалуы мүмкін. Мысалы, ой-сананың идеалистік теориясы физикалық шындықты психикалық шындықпен бірдей деңгейге түсіруге тырысу арқылы негізгі категориялық қателік жасайды, ал ой-сананың материалистік теориясы психикалық шындықты физикалық шындықпен бірдей деңгейге түсіруге тырысу арқылы негізгі категориялық қателік жасайды.

"Декарт мифы"

"Декарт мифы" атты эссесінде Райлдің философиялық аргументтері ақыл-дене дуализмінің қате негіздері туралы оның түсінігін жазып көрсетеді. Ол, дуалист сияқты, ақыл мен денені субстанция ретінде қарастыру – категориялық қателікке ұшырау екенін айтады: Райл ақыл-дене дуализмі туралы "ресми ілімнің" екі логикалық типті немесе санатты үйлесімді деп жаңылыстыратынын көрсету арқылы оның жалған екенін дәлелдеуге тырысады: "Ол ақыл-ой өмірінің фактілерін бір логикалық типке/санатқа жатқандай етіп көрсетеді, бірақ шындығында олар басқа бір типке/санатқа жатады. Сондықтан бұл догма – философтардың тудырған мифі."