Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Биологиялық процесс
Biological process
Шартты дәмді жек көру – жануардың жағымсыз тітіркендіргіштермен жұптасқан тағамның дәміне қарсылық сезімін дамытуы. Гарсия эффектісі басқа тітіркендіргіштерге қарағанда құсытуты тудыратын тітіркендіргіштерге қарсылықтың күшере түсетінін түсіндіреді. Бұл организмге зиян келтірместен бұрын улы заттардан (мысалы, улы жидектерден) аулақ болуға мүмкіндік беретін бейімделу қасиеті немесе тіршілік ету механизмі болып саналады. Бұл жағымсыз сезім болашақта сол затты (немесе оған ұқсас дәмді) тұтынуды азайтады, осылайша уланудан сақтайды. 1950 жылдары доктор Джон Гарсияның сәулелендірілген егеуқұйрықтарды қолдана отырып, шартты дәмді жек көру туралы зерттеулері жүргізілді, соның салдарынан бұл құбылыс кейде Гарсия эффектісі деп аталады. Шартты дәмді жек көру, ауру тікелей тұтынылған заттан тумаған жағдайда да пайда болуы мүмкін, яғни ауру мен тағамның ішуі бір мезгілде болған жағдай. Мысалы, текила мен апельсин шырынының қоспасын ішкен соң қатты ауырған адам, ішкен алкогольдің салдарынан ауырса да, апельсин шырынының дәміне қарсылық сезімін дамытуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шартты дәмді жек көру кейде Селигман мен Хагердің атынан "соус-биарнаиз синдромы" деп аталады.
Conditioned taste aversion occurs when an animal acquires an aversion to the taste of a food that was paired with aversive stimuli. The Garcia effect explains that the aversion develops more strongly for stimuli that cause nausea than other stimuli. This is considered an adaptive trait or survival mechanism that enables the organism to avoid poisonous substances (e. g., poisonous berries) before they cause harm. The aversion reduces consuming the same substance (or something that tastes similar) in the future, thus avoiding poisoning. Studies on conditioned taste aversion that involved irradiating rats were conducted in the 1950s by Dr. John Garcia, leading to it sometimes being called the Garcia effect. Conditioned taste aversion can occur when sickness is merely coincidental to, and not caused by, the substance consumed. For example, a person who becomes very sick after consuming tequila and orange juice cocktails may then become averse to the taste of orange juice, even though the sickness was caused by the over consumption of alcohol. Under these circumstances, conditioned taste aversion is sometimes known as the "sauce bearnaise syndrome", a term coined by Seligman and Hager.
Гарсияның кабинеті
1950 жылдардың ортасы мен соңында радиацияның түрлі мінез-құлықтарға тигізетін әсерін зерттеген кезде доктор Гарсия радиацияға ұшырамас бұрын ішкен заттарға егеуқырлық пайда болатынын байқады. Мұны тексеру үшін Гарсия үш топқа қант қосылған суды берді, одан кейін бір топқа радиация жасалмады, екінші топқа жеңіл, үшінші топқа күшті радиация жасалды. Кейін тышқандарға тәтті су мен қарапайым судың арасынан таңдау жасау мүмкіндігі берілгенде, радиацияға ұшыраған тышқандар тәтті суды ұшырамағандарға қарағанда әлдеқайда аз ішті. Бұл нәтиже таң қалдырды, себебі егеуқырлық тек бір рет қайталағанда және стимулдар арасында ұзақ үзіліс болғанда да пайда болуы мүмкін еді. Сол кездегі көптеген зерттеулер оқу үшін бірнеше рет қайталау және қысқа уақыт аралығында оқу қажет екенін көрсетті. Көптеген ғалымдар Гарсияның зерттеулеріне күмәнмен қарады, өйткені олар бұрынғы зерттеулердің көптеген нәтижелерімен келіспеді: кез келген бейтарап стимулды жағымсыз немесе жағымды стимулмен жұптастыру арқылы жағымсыз немесе жағымды сезімге айналдыруға болады. Дегенмен, Гарсияның нәтижелері нақты болды және әртүрлі жағдайларда қайталанды. Қызықты экспериментте дененің құсып беру сезімімен дәмді салыстырғанда, жарық пен дыбыспен ("жарық дыбысты су") жұптастырылған жағдайлар қарастырылды. Дәмді стимулға күшті егеуқырлық пайда болды, бірақ жарық пен дыбысқа егеуқырлық байқалмады. Бұл кондиционирлеуде қолданылатын нақты стимулдың маңызды екенін көрсетті: кейбір стимулдардың жұптасуы басқаларына қарағанда күшті егеуқырлық тудырады. Дәмді егеуқырлық түрге тән болуы мүмкін, бұл да бұрынғы зерттеулерге қарсы келді.
While studying the effects of radiation on various behaviors in the mid to late 1950s, Dr. Garcia noticed that rats developed an aversion to substances consumed prior to being irradiated. To examine this, Garcia put together a study in which three groups of rats were given sweetened water followed by either no radiation, mild radiation, or strong radiation. When rats were subsequently given a choice between sweetened water and regular tap water, rats who had been exposed to radiation drank much less sweetened water than those who had not. This finding was surprising in that the aversion could occur after just a single trial and with a long delay between the stimuli. Most research at the time found that learning required multiple trials and shorter latencies. Many scientists were skeptical of Garcia's findings because they did not follow a broad array of previous results: that any neutral stimulus could be made aversive or reinforcing by pairing it with aversive or reinforcing stimuli. However, Garcia's results were clear, and replicated in different settings. A compelling experiment compared pairing of nausea with taste, versus pairing with light and sound stimuli ("bright noisy water"). Strong aversions developed to the taste stimuli but not to the light and sound. This demonstrated that the particular stimulus used in conditioning can matter: some stimulus pairings generate stronger aversion than others. Conditioned taste aversion can also be species specific, which was also a challenge to previous results.