Кіріспе

1865 жылы Австрия мен Пруссия арасындағы шарт

Гастейн конвенциясы (Gasteiner Konvention), сондай-ақ Бадгаштейн конвенциясы деп те аталады, 1865 жылғы 14 тамызда Австрияның Бад-Гаштейн қаласында қол қойылған шарт. Ол Германия Конфедерациясының екі маңызды державасы – Пруссия мен Австрия арасындағы Шлезвиг, Холштейн және Саксен-Лауенбург «Эльба герцогтықтарын» басқару мәселелері бойынша келісімдерді бекітті.

Өмірбаян

Шлезвиг пен Холштейн герцогтіктері 1460 жылдан бері Дания билігі астында біріктірілген еді. Эдер өзенінің солтүстігіндегі Шлезвиг Данияның вассалдық иелігі болса, Холштейн герцогтігі ресми түрде Киелі Рим империясының меншігінде болды, оны Дания корольдері империялық вассал ретінде ұстады. 1815 жылы Дания королі Фредерик VI көршілес Саксен-Лауенбург герцогтігін де сатып алды. Олштейн мен Лауенбург 1815 жылдан бастап Германия Конфедерациясының мүше мемлекеттері болды. 1858 жылы Данияның ұлттық-либералдық кеңесінің төрағасы Карл Кристиан Холл Шлезвигті Дания Корольдығымен тығыз байланыстыру мақсатында «қараша конституциясын» әзірледі, бұл неміс наразылығын тудырды, ал 1863 жылы Германия Конфедерациясының әскерлері Холштейн мен Лауенбургті басып алды. Келесі Екінші Шлезвиг соғысында Дания жеңіліске ұшырады және 30 қазан күні қол қойылған Вена шарты бойынша Эльба герцогтіктерін жеңімпаз Пруссия мен Австрияға беруге мәжбүр болды. Соғыстан кейін екі держава бұрын Данияның Глюксбург үйінің иелігінде болған провинцияларды жеке одақта басқару мәселесіне тап болды. Пруссия осы территорияларды өз мемлекетінің құрамына провинциялар ретінде қосып алуға тырысты, бірақ австриялықтар күшті қарсылық көрсетті, олар Конфедерацияның құрамындағы автономды герцогтіктердің мәртебесін сақтап, оларды кондоминиум ретінде басқаруды қалады. Шиеленісті азайту үшін Пруссияның премьер-министрі Отто фон Бисмарк Австрияның Альп тауларындағы Бад-Гаштейн курорт қаласында Австрия елшісі Густав фон Бломемен кездесті.

Салдары

Бломе Бисмарктің келіссөз жүргізу шеберлігін дұрыс бағаламаған сияқты. Пруссия келісімнен пайда тапқанымен, министр-президент «жарықтарды біріктірудің» неміс мәселесін шешпегенін, сондай-ақ Австрия мен Пруссия арасындағы бәсекелестікті азайта алмағанын атап өтті. Бұған қоса, келісім Германия Конфедерациясының құқықтық негіздеріне қайшы келді, нәтижесінде Конфедерацияның кіші мемлекеттері наразылық білдірді және бұл, әсіресе, Австрия тарапының беделіне нұқсан келтірді. Еуропалық державалар күшті реакция көрсетті, француз императоры Наполеон III наразылық жариялады, ал британдықтар Солтүстік теңіздегі өздерінің мүдделеріне қауіп төнді деп санады. Бірақ Ресей Крым соғысынан кейін Австриямен болған антагонизмін ескере отырып, келісімді жақсы қабылдады. Гаштейн конвенциясы Германия мәселесін бейбіт жолмен шешуге жасалған барлық әрекеттердің аяқталуын білдірді. Көп ұзамай ол Бисмарктің Австрия империясымен соғыс тудыру және Австрияны Германия Конфедерациясынан шығару бойынша сәтті әрекеттерінің салдарынан күйреп кетті. Австрия үкіметі Шлезвиг-Гольштейн герцогы Фредерик VIII-нің билігін көтергені, Пруссияның наразылығын тудырды. 1866 жылдың 1 маусымында Австрия Федералдық Конвенттен Холштейннің мәртебесі туралы резолюция қабылдауды сұрады, бұл Пруссия тарапынан өзара келісімнің бұзылуы деп есептелді. Осы желеумен пруссиялық әскерлер тоғыз күннен кейін Холштейнге еніп, Аустрия-Пруссия соғысының, сондай-ақ Жеті апталық соғыстың басталуына себеп болды. 1866 жылғы Прага бейбіт шарты Данияның Шлезвиг пен Холштейнді Пруссияға беруін растады, екеуі де Пруссияға қосылды, бірақ солтүстік Шлезвигтің Дания билігіне қайта оралуын анықтау үшін референдум өткізілетіні уәделенді. Алайда, бұл шарт 1878 жылы Пруссия мен Австрияның бірлескен шешімімен күшін жойды. Оның орнына 1868 жылы Шлезвиг-Гольштейн провинциясы құрылды. Екі аймақ та Пруссия басқаратын Zollverein (Германияның кеден одағы) құрамына енуі керек еді, ал Австрия оның мүшесі емес еді.