1975 жылғы TIR конвенциясы: Халықаралық тауар тасымалын жеңілдету туралы келісім

Кіріспе

1975 жылғы көпжақты шарт

Тауарларды TIR карнеттерімен халықаралық тасымалдау туралы конвенция (TIR конвенциясы) – халықаралық автомобиль тасымалының әкімшілік рәсімдерін жеңілдету және үйлестіру мақсатында 1975 жылдың 14 қарашасында Женева қаласында жасалған көпжақты шарт. (TIR – "Transports Internationaux Routiers" немесе "Халықаралық автомобиль тасымалы" деген сөздердің аббревиатурасы.) 1975 жылғы конвенция 1959 жылғы TIR конвенциясын алмастырды, ал ол бұрынғы 1949 жылғы бірқатар еуропалық елдер арасындағы TIR келісімін алмастырған болатын. Конвенциялар Біріккен Ұлттар Ұйымының Еуропа экономикалық комиссиясының (БҰҰ ЭЭК) қамқорлығымен қабылданды. 2020 жылдың желтоқсанына қарай конвенцияға 77 тарап бар, оның ішінде 76 мемлекет және Еуропалық Одақ кіреді. TIR конвенциясы тауарларды ең қолайлы жағдайда тасымалдауға мүмкіндік беретін халықаралық кедендік транзит жүйесін орнатады:
мөрленген көліктерде немесе контейнерлерде;
бір елдегі жөнелту кеден офисінен екінші елдегі тағайындалған кеден офисіне;
аралық шекаралардағы ұзақ және уақытты талап ететін тексерулерді қажет етпей;
сонымен бірге кеден органдарына қажетті қауіпсіздік пен кепілдіктерді қамтамасыз етеді. TIR жүйесі автомобильдік кедендік транзитпен ғана шектелмейді, сонымен қатар басқа да көлік түрлерімен (мысалы, теміржол, ішкі су жолдары және тіпті теңіз көлігі) үйлестірілуі мүмкін, егер жалпы тасымалдаудың кемінде бір бөлігі автомобильмен жүзеге асырылса. Бүгінгі күнгі деректер бойынша, 33 000-нан астам халықаралық тасымалдаушы (олардың тиісті ұлттық құзыретті органдары) жылына шамамен 1,5 миллион TIR карнетін пайдалана отырып, TIR жүйесіне қол жеткізуге рұқсат алды. Әлемдік сауданың күтілетін өсуі, географиялық аумақтың одан әрі кеңеюі және электрондық TIR жүйесінің (сонымен аталған "eTIR жүйесі") енгізілуіне байланысты, TIR жүйесінің жалғыз ғана толыққанды жаһандық кедендік транзит жүйесі болып қала беретіні күтілуде. TIR конвенциясын қолданатын көлік құралдарындағы ірі көк және ақ түсті TIR тақташаларының арқасында "TIR" сөзі итальян, поляк, португал, румын және түрік сияқты көптеген тілдерге жаңа сөз ретінде еніп, үлкен жүк көлігінің жалпылама атауына айналды. Сауд Арабиясы конвенцияға 2018 жылдың 17 мамырында қосылды, ал конвенция Сауд Арабиясы үшін 2018 жылдың 17 қарашасында күшіне енді. Египет 2020 жылдың 16 желтоқсанында конвенцияға қосылды және ол 2021 жылдың 16 маусымында Египет үшін күшіне енді. Сауд Арабиясы мен Египеттің қосылуымен TIR конвенциясына қатысушы елдердің саны жетпіс жетіге жетті.

The Convention on International Transport of Goods Under Cover of TIR Carnets (TIR Convention) is a multilateral treaty that was concluded at Geneva on 14 November 1975 to simplify and harmonise the administrative formalities of international road transport. (TIR stands for "Transports Internationaux Routiers" or "International Road Transports".) The 1975 convention replaced the TIR Convention of 1959, which itself replaced the 1949 TIR Agreement between a number of European countries. The conventions were adopted under the auspices of the United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). As of December 2020, there are 77 parties to the Convention, including 76 states and the European Union. The TIR Convention establishes an international customs transit system with maximum facility to move goods:
in sealed vehicles or containers;
from a customs office of departure in one country to a customs office of destination in another country;
without requiring extensive and time consuming border checks at intermediate borders;
while, at the same time, providing customs authorities with the required security and guarantees. The TIR system not only covers customs transit by road, but a combination is possible with other modes of transport (e. g., rail, inland waterway, and even maritime transport), as long as at least one part of the total transport is made by road. To date, more than 33,000 international transport operators had been authorised (by their respective competent national authorities) to access the TIR system, using around 1.5 million TIR carnets per year. In light of the expected increase in world trade, further enlargement of its geographical scope and the forthcoming introduction of an electronic TIR system (so called "eTIR system"), it is expected that the TIR system will remain the only truly global customs transit system. Due to the large blue and white TIR plates carried by vehicles using the TIR convention, the word "TIR" entered many languages, such as Italian, Polish, Portuguese, Romanian or Turkish, as a neologism, becoming the default generic name of a large lorry. Saudi Arabia acceded to the convention on 17 May 2018, and the convention entered into force for Saudi Arabia on 17 November 2018. Egypt acceded to the convention on 16 December 2020, and entered into force in Egypt on 16 June 2021. With the accession of Saudi Arabia and Egypt, the TIR Convention had seventy seven Contracting Parties.

TIR рәсімдері

TIR рәсімін пайдаланатын жүк тасымалдаушылар алдымен халықаралық деңгейде үйлестірілген кедендік құжатты, TIR кәрнеті деп аталатын құжатты алуы тиіс. TIR кәрнеттерін ұлттық автокөлік тасымалдаушылар қауымдастығы выдает. Бұл кедендік құжат халықаралық жарамды және тауарды, оның жөнелтушісін және баратын жерін сипаттаумен қатар қаржылық кепілдік болып табылады. Жүк машинасы шекаралық кеден бекетіне келгенде, сол уақытта тауарларға импорттық баж салығы мен салық төлеуге міндетті емес. Керісінше, төлемдер тоқтатылады. Егер көлік құралы елден тауар жеткізбей транзиттен өтсе, салық төленбейді. Егер ол барлық тауарлармен бірге елден шықпаса, салықтар импорттаушыға қойылады және қаржылық кепілдік импорттаушының салық төлеу міндеттемесін қамтамасыз етеді. TIR транзиті кепілдікпен жүзеге асырылады, яғни жүк машинасы мөрленген болуы керек және кәрнеттің болуы шарт. Қауіпсіздік төлем жүйесін Халықаралық автомобиль тасымалы одағы (IRU) басқарады. TIR рәсімі көбінесе Еуроодаққа кірмейтін Шығыс Еуропа елдерімен (мысалы, Ресей және Украина), Түркиямен және Таяу Шығыстың кейбір аймақтарымен қолданылады. Еуропалық бірыңғай нарық құрылғаннан кейін, TIR рәсімі Еуроодақ ішіндегі тауар тасымалы үшін қажетсіз болды. Brexit нәтижесінде TIR кәрнеттері Ұлыбритания мен басқа еуропалық елдер арасындағы тауар айналымына немесе тауарлардың Еуроодақ ішінде транзитіне, мысалы, Ирландия мен Еуропаның материгі арасындағы мәселені шешуге көмектесуі мүмкін.