Кіріспе

Адамға қажетті білім беру мерзімі Міндетті білім беру барлық адамдарға қажетті және үкімет жүктейтін білім беру кезеңін білдіреді. Бұл білім беруді тіркеуден өткен мектепте немесе басқа жерде алуы мүмкін. Мектепке бару міндеттілігі ата-аналардың балаларды мемлекеттік бекітілген мектепке жіберуін білдіреді. Бутан, Папуа-Жаңа Гвинея, Соломон аралдары және Ватикан қаласынан басқа барлық елдерде міндетті білім беру заңдары бар.

Мақсаты

XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында АҚШ-тағы мектептердің көпшілігі оқушыларға сабаққа үнемі қатысуды талап етпеді. Көптеген аймақтарда оқушылар жылына үш-төрт айдан артық мектепке бармайды. ХХ ғасырдың басында міндетті білім берудің мақсаты - қажетті және ұлтқа үлес қоса алатын дене шынықтыру дағдыларын меңгеру болды. Сонымен қатар, жасөспірімдерге этика құндылықтарын және әлеуметтік қарым-қатынас қабілеттерін дарытты, және бұл иммигранттарға жаңа елдің бейтаныс қоғамына кіруге мүмкіндік берді. Ол негізінен барлық азаматтардың білімін арттыру, отбасылық экономикалық себептер бойынша мектепке бармай қалған оқушылардың санын азайту және ауылдық және қалалық аумақтар арасындағы білім айырмашылығын теңестіру үшін қолданылады. Жалпы алғанда, білім алуға қолжетімділік деңгейі мен студенттердің біліктілігі арасындағы байланыс әлсіз. Білім беру сапасы мен білім алуға қолжетімділіктің арасындағы бұл байланыс білім беру саясатын жүзеге асыру қабілетінің төмендігіне немесе саясаткерлердің оқушылардың білім алуын қалай ынталандыруға болатыны туралы ақпараттың жоқтығына байланысты болуы мүмкін. Басқа жағдайларда үкіметтер білім беруді азаматтардың білімін және дағдыларын жақсартуға ешқандай қатысы жоқ себептермен ұсынуға әдейі ынталандырылуы мүмкін. Ал республикалық жүйеде білім алу әрбір азамат үшін қажет. Тарих бойына міндетті білім беру туралы заңдар әдетте білім берудің соңғы түріне айналды. Жалпы, Еуропа мен Латын Америкасындағы үкіметтер бастауыш білім беру саласына саясаттың өлшемі бойынша демократияға дейін 107 жыл бұрын араласа бастады. Оқуды міндетті ету туралы заңдар, орталық үкіметтердің бастауыш білім беруді реттеуге бағытталған соңғы шараларының бірі болғанымен, демократияға дейін 52 жыл бұрын және жалпы еркек сайлау құқығынан 36 жыл бұрын жүзеге асырылды. 2022 жылғы зерттеуге сәйкес демократияға жат мемлекеттер билікке мойынсұну мен құрмет көрсетуді үйрету үшін көпшілікке білім беруді жиі енгізді. Спартада 6-7 жастағы ұлдар үйден шығып, әскери мектепке жіберіледі. Мектепте оқыған уақытым өте қатал болды, сондықтан "жұртқа қатыгездікпен тәрбиелеу кезеңі" деп сипатталды. Спарталық еркектер 18 - 20 жастарында дене шынықтыру, әскери қабілет пен басшылық қабілеттеріне қатысты сынақтан өту керек еді. Студенттің сәтсіздікке ұшырауы азаматтығынан (perioidos) және саяси құқықтардан айыруды білдірді. Бұл ерлікке және азаматтыққа өту рәсімі болды, онда ол 60 жасқа дейін әскери қызметте және әскери қызметші ретінде оқытылуда болады, содан кейін әскери қызметші зейнеткерлікке шығып, отбасымен бірге өмір сүре алады. Ежелгі заманнан бері Яһудея аймағындағы әрбір ата-анадан балаларын, кем дегенде, бейресми түрде оқыту талап етілетін. Ғасырлар бойы қалалар мен ауылдар дамыған сайын, раввиндер деп аталатын ұстаздар тобы пайда болды. Талмудқа сәйкес (Баба Батра 21а трактаты), ол дана Ешуа бен Гамланы біздің заманымыздың 1-ші ғасырында ресми яһуди білім беру институтымен мақтаған, Бен Гамла әр қалада мектептер құрды және 6 жастан 8 жасқа дейін ресми білім беруді міндетті етті. 1428-1521 жылдар аралығында қазіргі Мексиканың орталық бөлігінде билік еткен ацтектердің Үштік одағы жалпыға бірдей міндетті білім беру жүйесін енгізген алғашқы мемлекет болып саналады, бірақ бұрынғы Науа мемлекеттерінде де болған болуы мүмкін.

Қазіргі заманның басында

Протестанттық реформация ерлер мен қыздарға міндетті білім беруді, алдымен қазіргі Германияның аймақтарында, кейін Еуропа мен АҚШ-та орнатты. Мартин Лютердің "Ан ди ратшерен аллер штедте деушен лендс" (Германияның барлық қалаларының кеңесшілеріне, 1524) атты еңбегінде барлық қауым мүшелері Киелі кітапты өздері оқи алуы үшін міндетті түрде білім беруді енгізу керектігі айтылған. Көп ұзамай Киелі Рим империясының оңтүстік-батысындағы протестанттық аймақтар да осылай істеді. 1559 жылы Вюртемберг герцогтігінде ұл балаларға міндетті білім беру жүйесі орнатылды. 1592 жылы Германияның Цвайбрюкен герцогтігі қыздар мен ұлдарға міндетті білім беруді енгізген әлемдегі алғашқы аумақ болды, содан кейін 1598 жылы Францияның бөлігі болған Киелі Рим империясының еркін қаласы Страсбургке көшті. Шотландияда 1616 жылы қабылданған "Мектеп құру туралы" заң бойынша әрбір приходқа барлық адамдар үшін мектеп құруға, ал оны ұстаздар төлеуге бұйрық берілді. Шотландия парламенті мұны 1633 жылғы Білім беру заңымен растады және қажетті қаржыны қамтамасыз ету үшін жергілікті жер салығын құрды. Алайда, шіркеу мүшелерінің көпшілік қолдауы салық төлеуден жалтаруға жол ашты, бұл 1646 жылғы Білім туралы заңның бастамасы болды. 1661 жылы 1633 жылғы жағдайға уақытша қайта оралды. Алайда 1696 жылы жаңа білім беру заңы әр еншіде міндетті түрде мектеп құруды, қажет болған жағдайда айыппұл салу, ұстап алу және тікелей мемлекеттік жүзеге асыру жүйесін қайта енгізді, бұл Шотландияны ұлттық міндетті білім беретін алғашқы ел етті. Құрама Штаттарда 1620 жылы Плимут колониясын құрған сепаратистік конгрегационалистер Лютер мен басқа да реформаторларға еліктеп, ата-аналарды балаларына оқу мен жазуды үйретуге мәжбүр етті. Массачусетс мектептері туралы заңдар, 1642 жылы, 1647 жылы және 1648 жылы Массачусетс шығанағы колониясында қабылданған үш заңнамалық акті, әдетте, АҚШ-та міндетті білім берудің алғашқы қадамдары ретінде қарастырылады. 1647 жылғы заң бойынша 50 отбасынан асатын әрбір қалада мұғалім, ал 100 отбасынан асатын әрбір қалада мектеп құру керек еді. Пюритандық білімге құлшыныс білім беру мекемелерінің ерте және тез өсуінде көрінді; мысалы, Гарвард колледжі 1636 жылы құрылды. 1763 жылы Пруссияда заманауи міндетті білім беру жүйесі енгізілді. Ол 1763 жылы Ұлы Фридрихтің Жарлығымен (General School Regulation) енгізілді. Австрия, Венгрия және Богемияның жерлерінде (Чехия жерлері) 1774 жылы император Мария Терезамен міндетті бастауыш білім беру енгізілді.

Соңғы замана

Пруссия үлгісіне негізделген міндетті оқу басқа елдерге де біртіндеп тарады. Оны Дания, Норвегия және Швеция, сондай-ақ Ресей империясының құрамында Финляндия, Эстония және Латвия, кейіннен Англия, Уэльс және Франция үкіметтері тез қабылдады. Халық санының өсуі мен міндетті білім берудің көбеюіне байланысты ЮНЕСКО 2006 жылы келесі 30 жылда адамзаттың барлық бұрынғы тарихына қарағанда көбірек адамдар ресми білім алады деп есептеді.

Франция

Франция міндетті білім беруді енгізуге баяу болды, бұл жолы зайырлы мемлекет пен Католик шіркеуі арасындағы қақтығыстарға байланысты [1] және нәтижесінде анти-клерикалды және католиктік саяси партиялар арасында. Шілде монархиясы кезінде үкімет өкілдері 1833 жылдың 28 маусымында Гизот заңына сәйкес бастауыш білім берудің түрлі ережелерін ұсынды. Гизот заңына сәйкес барлық коммуналар ұл балаларға білім беруді қамтамасыз етуі керек және мектептер діни және моральдық нұсқауларға бағытталған оқу бағдарламасын енгізуі керек. 1881 жылы қабылданған Жюль Ферри заңдарының бірінші топтамасы орталық үкіметтің білім берудегі рөлін Гизот заңдарының ережелерін асыра кеңейтті және бастауыш білімді қыздар мен ұлдарға тегін берді. 1882 жылы Жюль Ферри заңдарының екінші топтамасы қыздар мен ұлдар үшін 13 жасқа дейін міндетті білім беруді бекітті. 1936 жылы жасқа шектеу 14 жасқа дейін көтерілді. 1959 жылы бұл сан 16-ға дейін ұлғайтылды.

Америка Құрама Штаттары

1852 жылы Массачусетс АҚШ-тың жалпыға бірдей жалпы білім беру туралы заң қабылдаған алғашқы штаты болды. Атап айтқанда, Массачусетс штатының Бас соты әр қаладан грамматикалық мектеп құруды және оны жүргізуді талап етті. Балаларын мектепке жібермеген ата-аналарға айыппұл салынады, ал егер үкімет қызметкерлері ата-аналар "балаларын дұрыс тәрбиелеуге жарамсыз" деп шешсе, оларды ата-аналардан алып, басқаларға шәкірт етіп беру билігін алады. 1918 жылы Миссисипи штаты міндетті оқу ережесін қабылдаған соңғы штат болды. 1922 жылы Орегон сайлаушылары Орегонның міндетті білім беру туралы заңын қабылдауға тырысты, ол 8 пен 16 жас аралығындағы барлық балалардың мемлекеттік мектептерге баруын талап етеді, тек психикалық немесе физикалық жағынан жарамсыз балаларға, мемлекеттік мектептен белгілі бір өмірлік қашықтықтан асып кету немесе жеке нұсқау алу үшін округтің суперинтендантының жазбаша келісімін алу. Бұл заң халық дауысымен қабылданды, бірақ кейіннен Құрама Штаттар Жоғарғы Соты "Пирс және Сестренің Қоғамы" деген сотта конституциялық емес деп танылды, "бала мемлекеттің қарапайым жаратылысы емес" деп шешті. Бұл іс жеке мектептердің АҚШ-та бизнес жүргізу және білім беру құқығы бар ма, жоқ па деген дауды шешті.

Міндетті білім жоқ елдер

ескерту: Эмануэла Орландидің жоғалуынан кейін Ватикан қаласының дінге жатпайтын жай тұрғындарына азаматтық талаптары қатаңдатылды және ең төменгі жасы 25 болды.

Ел бойынша

Төмендегі кестеде әртүрлі елдерде міндетті білім берудің басталуы мен аяқталуы көрсетілген. Жалпыға бірдей міндетті білім берудің ең көп таралған жасы - 6 жас, бірақ ол 3 пен 8 жас аралығында өзгереді. Ел/Аймақ Жас диапазоны төмен Жас диапазоны жоғары Ескертулер 4 18 5 15/17 Жас шегі әр штатта әр түрлі. Толық жұмыс күнін немесе толық оқу күнін өткізген жағдайда босатылады. 6 15 Мектепке бару үшін міндетті білім алу үшін тоғыз жыл оқу керек. Мектепке барудың барлық күндерін аяқтағаннан кейін, 18 жасқа дейін орта мектепке бару немесе тағылымдамадан өту міндетті. 5 18 Бельгияда тек қана міндетті білім беру қолданылады. Мектеп міндетті емес. 615 4 16 2020 жылдан бастап міндетті білім беру балалардың бастауыш сыныпқа түсуіне дейін үш жыл мектепке дейінгі білім беруді қамтиды. Соңғы рет 2009 жылы өзгертілген. 57 16/18 31 желтоқсанға дейін бес жасқа толған балалар Британ Колумбиясы, Нью-Брансуик, Нова-Скотия және Юкон штаттарында мектепке баруды бастау керек. Альберта, Ньюфаундленд және Лабрадор, Солтүстік-Батыс территориялар, Онтарио, Принс-Эдвард аралы және Квебек штаттарында бала алты жасынан бастап мектепке баруы керек. Манитоба мен Саскачеван - ең төменгі міндетті оқу жасы жеті жаста болатын жалғыз провинциялар. Мектепке бару оқушы 16 жасқа толғанға дейін барлық провинцияларда міндетті, Манитоба, Онтарио және Нью-Брансуиктен басқа, мұнда оқушы 18 жасқа толғанға дейін міндетті. 6 15 6 15 4 17 5 15 Міндетті білім беру бастауыш сыныпқа дейінгі (мектепке дейінгі) білім берудің бір жылынан басталады. 5 15 Міндетті білім беру үшін балабақшада бір жыл, мектепте тоғыз жыл оқу қажет. Басталу жасы келісіледі ± 1 жыл. 6 16 6 14 және 4 16 Мектепке бару міндетті емес, бірақ толық күндізгі білім алу үшін талап етіледі (The Education Act 1996). 6/7 15/16 6 жастағы балалар 7 жасқа толғанда, сол жылдың 1 қазанына дейін қатыса алады. 18 Басталу жасы келісіледі ± 1 жыл. 2020 жылдың соңында заң 15 жастан 18 жасқа дейін өзгерді. 3 16 Тек міндетті білім беру 6 16 Мемлекеттер арасында аздап өзгереді. 5 15 Міндетті білім беру бастауыш сыныпқа дейінгі (мектепке дейінгі) білім берудің бір жылынан басталады. 6 11 Гаити Конституциясы білім беру тегін болуы керектігін талап етеді. Алайда, мемлекеттік мектептерде де жоғары ақы төленеді. Балалардың 80% жекеменшік мектептерге барады. Гонконг заңдарында 12 жыл бойы (бастауыш және орта) және 15 жыл бойы (балабақша, бастауыш және орта) тегін білім беру міндетті, жеке меншік мектептер мен субсидияланатын мектептерді қоспағанда. 2015 жылдан бастап балабақшаға бару 3 жастан бастап міндетті болып табылады, бірақ даму себептері бойынша ерекшеліктер жасалады. 18 Балалардың тегін және міндетті білім алу құқығы туралы заң 2009 жылдың тамызында 6 мен 14 жас аралығындағы балалар үшін тегін және міндетті білім беруді бекітті. Бұл жаңа 2020 жылғы Ұлттық білім беру саясаты аясында 3 мен 18 жас аралығындағы балаларға тегін және міндетті білім беруді қарастырды. 6 18 3 16 Міндетті білім беру балабақшадан 10-сыныпқа дейін жүргізіледі. Егер ата-аналар балаларына негізсіз мектепке баруды тыйым салса, оларға балаларды қараусыз қалдыру деген айып тағылуы мүмкін. Қатты қолданылмайды. 6 15 5 16 4 16 6 15 6 18 Мектепке бару орта білімді (preparatoria) аяқтау үшін қажет. 6 15 5 18 Студенттерге "бастапқы біліктілік" (MBO 2-деңгейлі, HAVO немесе VWO дәрежесі) алғаннан кейін ертерек шығуға рұқсат етіледі. 16 Балалар мектепте 5 жаста оқиды. 19 жасқа дейін тікелей шығындар жоқ. Жалпы он жыл (оқу, бірақ мұнда айтылғандай, мектепте оқымаған), мұнда бастауыш мектеп 1 - 7 жыл (сыныптарсыз), ал төменгі орта мектеп (сыныптармен) 8 - 10 жыл. 46 18 Бұл 616-дан балабақша мен жоғары мектептің міндетті қосылуымен өзгертілді. 6 18 Міндетті білім беру мектепке дейінгі (балабақша) білім берудің бір жылынан басталады, одан кейін балалар бастауыш білім алуға кіріседі. Польша заңдарында міндетті мектеп (obowiązek szkolny) және міндетті білім (obowiązek nauki) деп екі түрлі болып бөлінеді. 6 18 Португалияда тұратын балалар (егер олар 6 жастан асқан болса) мектепке міндетті түрде бару керек. Үйде оқытуға мектепте тіркелу және тек португал оқу бағдарламасына арналған тоқсандық емтихандар арқылы ғана болады.5618192020 жылдан бастап балабақшаның соңғы жылы, сондай-ақ орта мектептің соңғы екі жылы міндетті білім беруге қосылды, бұл жалпы міндетті білім беруді 14 жылға жеткізеді. (Румыниядағы білім беруді қараңыз) 6 17 15 жастан кейін оқушы ата-анасының және жергілікті биліктің рұқсатымен оқу орнын тастай алады. 5 16 Егер адам бес жасқа толған, ал он алтыға толмаған болса, онда ол мектеп жасы...

Сын

Жалпыға бірдей міндетті білім беру маңызды және пайдалы деп саналса да, кейбір адамдар оны ескірген және қазіргі заманда тиімді емес деп санайды және ол әрдайым өткір сынға ұшырайды. Мектепке баруды міндетті етуді сынға алғандар мұндай білім беру балалардың бостандығын бұзады деп айтады; ол саяси бақылау әдісі; балаларды мектептен тыс "нақты әлеммен" қалай жұмыс істеуге үйретуде тиімді емес; және балаларға кері әсер етуі мүмкін, бұл балалардың апатиясына, қорлауына, стресске және депрессияға әкеледі.