Кіріспе
Перудің ұлттық би және музыка жанры – маринера биі. Бұл би Перудің жағалау аймақтарында пайда болған, орындаушылар қол орамалдарды қолданады. Маринера – испандық контраданса мен Анд замакуэкасының бірігіп кеткен нұсқасы, ол Перудің түрлі мәдениеттерінің араласуын көрсететін, сүйіспеншілікке жасалған ерекше би. Бұл би Оңтүстік Америкада кеңінен танымал және Перудың ең танымал дәстүрлі биі саналады. 1986 жылдан бері Трухильо қаласы маринераның ұлттық туған жері деп мойындалған. Маринера фестивалі – маринера биіне арналған мәдени шара, ол Трухильо қаласында өткізіледі, алайда 2023 жылдан бастап фестиваль Лима қаласында ұйымдастырылуда. Бұл бидің жыл сайынғы жарыстары 1960 жылдан бері жалғасып келеді. 2012 жылы Перу Конгресі 7 қазанды маринераға арналған ұлттық мерекелік күн деп белгіледі. Биге әдетте кахон, кларнет, гитара, барабан және бугель сияқты аспаптар сүйемелдейді.
the dance
Marinera is a partner dance that originated along the coastal regions of Peru, using handkerchiefs as props. The dance is a mix of Spanish contradanza and Andean zamacueca, and is a stylized reenactment of a courtship, showing a blend of the different cultures of Peru. The dance has gained recognition throughout South America and is known as the most prominent traditional dance of Peru. The city of Trujillo has been recognized as the national birthplace of the marinera since 1986. The Marinera Festival, a cultural event dedicated to marinera held in Trujillo, although as of 2023 the festival has been held in the city of Lima. These annual competitions of the dance have taken place since 1960. In 2012, the Congress of Peru observed nationally October 7 as a commemorative day for the marinera. The dance is traditionally accompanied by several instruments: cajón, clarinets, guitars, drums, and bugles.
Тарих
Бидің бастауларын испан, мавр, Анд және цыған ырғақтық ықпалдарына дейін із баруға болады. Бұл би Перуде колониялық дәуірден бері бейресми түрде орындалып келсе де, 1879 жылы Тынық мұхиты соғысы кезінде Перу Әскери-теңіз күштерінің, яғни Марина де Гера дель Перудің құрметіне "Маринера" деп ресми түрде танылды. Перулік тарихшы Ромуло Кунео Видальдың сөзіне сүйенсек, Замакуэка өзі Инка империясы кезінде демалыс биі болған. Осылайша, Перудің ежелгі тарихынан бастау алған бұл би, ежелгі перулік бидің бір түрі ғана. Колумбқа дейінгі дәуірге жататын хуакос деп аталатын ежелгі керамикалық бұйымдарда Замакуэка позында демалып жатқан адамдар бейнеленген. Музыкалық нотациямен жазылған алғашқы "Маринера" – 1894 жылы Роза Мерседес Айарза де Моралес жазған Абелардо Гамара Рондо мен Хосе Альварадоның "Ла Кончеперла" шығармасы.
Перу ұсынысы
Перу бұл бидің тек перулікке тән екенін мәлімдейді. Перу тарихшысы Ромуло Кунео Видальдың сөзіне қарағанда, замакуэка Инка империясы және Инкадан бұрынғы мәдениеттер дәуірінде демалыс биі болған, бұл Маринераның дәстүрлі бидің туындысы ретінде Перуде пайда болғанын көрсетеді, мысалы, кейбір ежелгі хауколарда адамдар замакуэка позында демалып отырған бейнеленген.
Испандық ұсыныстар
Еуропаның вице-корольдіктерінің балды билері көптеген Латын Америкалық билердің, соның ішінде Маринераның да пайда болуына себеп болған деп саналады. Испандық ұсыныс бойынша, "Фанданго" және "Кашуас" сияқты еуропалық балды билер Чилидің Сахуриана, Венесуэланың Самбо, Аргентинаның Сиэло Гаучо, Мексиканың Тасбе, Колумбияның Бамбуко, Эквадордың Амор Фино және Перудің Торо Мата билерінің туындауына әкелген.
Түрлері
Маринераның орналасқан жеріне қарай әртүрлі мектептері мен би стильдері бар. Перудің түкпір-түкпірінде Маринера би академиялары орналасқан, және жиі жарыстар өткізіледі. Ең маңызды жарыс – Ұлттық Маринера жарысы (Concurso Nacional de Marinera), ол қаңтар айында Трухильо қаласында өтетін Ұлттық Маринера фестивалінде (Festival Nacional de Marinera) ұйымдастырылады. Оның үш негізгі түрі – Маринера Лименьа, Маринера Нортенья және Маринера Серрана. Кейде Маринера серігімен бірге Перу пасосына мініп биленеді (ат билейді, ал шалан оны бағыттайды).
Marinera Limeña (Маринерла лименья)
Бұл маринера басқа нұсқалармен салыстырғанда әдемі әрі біршама баяу темпте орындалады. Биді әртүрлі эмоциялармен, көңіл күйлермен жеткізуге болады. Контрапунто маринерасы немесе "canto de jarana" әдетте үш маринерадан, Resbalosa (сырғақты) биінен және "фугалар" (қашқыштар) тізбегінен тұрады. Бүгінгі таңда, халыққа кең таралғандығының арқасында Marinera Limeña, Marinera Norteña-ның артынан қалып қойған сияқты. Дегенмен, биге әлі де қазан айындағы мерекелерде немесе Лиманың жылдық тойында билейтін шағын топтар табылады.
Marinera Norteña (Шығыс маринары)
Бұл би Marinera Limeña-ның ерекшеліктерін бойына сіңіріп, жақын арада бидің жаңа түріне айналды. Бидің өзі қарқынды және Limeña сияқты "әдемі" болмаса да, өте әсем болуы мүмкін. Би елдің солтүстік жағалауында туғанмен, бүкіл Перуде кең танымал болды. Осы танымалдығының арқасында маринера перуан вальсімен бірге Перудың ұлттық биі саналады. Marinera Norteña-да ер адамдар аяқ киім киеді, ал әйелдер толығымен жалаң аяқ билейді. Ұдайы жаттығулардың нәтижесінде әйелдер тіпті өте ыстық тротуарда және кедір-бүдыр, қатаң беттерде жалаң аяқпен билей алады, себебі олардың табандары шынығып, қатаяды, осыған олар қатты мақтанады. Биші би алаңына ең жақсы киіммен, бірақ жалаңаш аяқпен келуі керек, XIX ғасырдағы солтүстік ауылдарының қыздары сияқты. Кез келген бетте жалаң аяқпен билеуге мәжбүр болған кезде, кәсіби бишілер аяқ табандарында қалың қабықшалар пайда болуы үшін жеткілікті жаттығу жасауы керек. "Marinera Norteña ер адамдарға аяқ киім киюге мүмкіндік береді, бірақ әйелдер міндетті түрде жалаң аяқпен билеуі керек, осылайша аяқтарында қалың қабықшалар пайда болады, оларды мақтан тұтады". "Трухильода әйел бишілер жалаң аяқпен жүру дәстүрін бастады, кейбіреулері тіпті қабықшалы табандарына темекі сөндіруге бекінеді". Marinera Norteña-ның ашық ауадағы қойылымдары мақсатты түрде түскі уақытта, тротуар ең ыстық болғанда өткізіледі, себебі бұл жалаң аяқ билеуші әйелдерді жақсырақ билеуге және Chalán-ды жеңуге ынталандырады, сондай-ақ, қыздардың күлімсіреп, күйген табандарына қарамастан билегенін көруге жұртшылық таңғалады. Биде жоғары шеберлік пен үнемі репетициядан басқа, бишілерден зор физикалық күш пен құрбандықтар да талап етіледі, олар жаттығулар жасап, дұрыс тамақтануы керек. Аяқ табандарын нығайту үшін көптеген маринера бишілері көшеде жалаң аяқ жүріп жаттығады, күнделікті және бос уақытында әртүрлі орындарға барып, "жалаң аяқтылар" деп аталады. Ең батыл, тәжірибелі бишілер тіпті сынды шыныдан да жалаң аяқпен жүре алады және аяқ табандарының қалың қабықшасына темекі сөндіріп, оларды күшейтуге және басқаларға өздерінің қабілеттерін көрсетуге тырысады. Ал ерлер "zapateo" және бидің әртүрлі қадамдарын меңгергенше қарқынды жаттығулар жасайды. Marinera norteña бишісі әлеуметтік өмірден, отбасылық кездесулерден және демалыс уақытынан бас тартып, өзінің сүйікті ісіне уақыт бөледі. "Маринера киімі" деген жоқ. Биші әйелдер осы маринера стилі орындалатын қалалардың дәстүрлі киімдерін киюі керек. Бірақ әйелдердің жалаң аяқпен билеуі міндетті. Олардың сандал, кенептік аяқ киім, балеттік пуанты немесе кез келген аяқ киім киюіне рұқсат жоқ. Ерлер үшін "chalan" киімі, мақтадан жасалған пончо және кең шұбаты кию әдеттегі нәрсе. Кейбір жерлерде олар ақ киім киеді. Ерлер қара, жылтыр аяқ киім киеді.
Маринер Серана
Бұл маринера Перудің таулы аймақтары мен жоталарына тән. Ол көбінесе минор тонда болады және баяу темппен ерекшеленеді. Бұл маринера екі рет орындалады, содан кейін "fuga de huayno" келеді. Екінші бөлімі бірінші бөлімінен көбірек лирикалық.