Кіріспе

13-ші музыка жинағы Латын тілінде жазылған Magnus Liber немесе Magnus liber organi (ағылшынша аударма: Organum Ұлы Кітабы) - ортағасырлық музыка репертуары. Бұл органумдар жинағы бүгінгі күні үш негізгі қолжазба түрінде сақталған. Бұл репертуарды Париждегі Нотр-Дам мектебінің композиторлары XII ғасырдың аяғы мен XIII ғасырдың басында қолданған, бірақ ғалымдар Леониннің репертуардағы органның көп бөлігін қосқандығы туралы келіседі. Бұл үлкен репертуар Иоганн де Гарландияның "magnum volumen" және ағылшын музыка теоретигі Аноним IV-тің "Magnus liber organi de graduali et antiphonario pro servitio divino" деген сөздеріне сілтемеден белгілі. Қазіргі таңда ол тек Anonymous IV-тің сипаттамасында аталған композицияларды қамтитын кейінгі қолжазбалардан ғана белгілі. Магнус Либер полифонияның ең алғашқы жинақтарының бірі болып саналады.

Қолжазбалар сақталды

Магнус Либер орги, ең алдымен, Парижде пайда болған және бүгінгі күні бірнеше қолжазбалар мен фрагменттерден ғана белгілі, және кем дегенде он жеті жоғалған нұсқа туралы мәліметтер бар. Wolfenbüttel 677 [W1] (Wolfenbüttel Cod. Гелф. 628 Helmst.) Сент-Эндрюс, Шотландия 1250 жылы "Нотр-Дамның жоғалған қолжазбаларының дәлелі, олардың иелерінің есімдері де бар, шынымен де мол", Хусманн сонымен қатар үш қолжазбадағы репертуарды салыстыру "үш дереккөзге ортақ көптеген шығармалар бар" екенін көрсетеді және "ең ақылға қонымды көзқарас - бұл үш дереккөзге ортақ шығармаларды түпнұсқалық орган ретінде, демек, шынайы Магнус Либер органы ретінде қарастыру". Liber-дің музыкасын қазіргі заманда Уильям Уэйт (1954), Ханс Тишлер (1989) және Эдвард Роснер (19932009) жариялады.

Репертуардың стильдері мен жанрлары

Нотр-Дам соборының ертедегі музыкасы Батыс мәдениетінің ауыспалы кезеңін білдіреді. Бұл өзгерістердің уақыты собордың құрылымын қалыптастырған сәулет өнерінің жаңашылдығымен тұспа-тұс келді (құрылыс 1163 жылы басталды). Бірнеше қолжазбалар жыл бойы күн сайын соборда қолданылатын литургиялық әннің полифоникалық өркендеуін көрсетеді. Дауысты үйлесімді түрде біріктіру идеясы жаңалық емес, бірақ мұндай шығармаларды ұтымды құрастыруға мүмкіндік беретін қалыптасқан және кодталған музыкалық теория әдістері жоқ еді. Магнус Либер - батыс музыкасының дамуындағы қадам, ол жай ән мен он үшінші және он төртінші ғасырлардың күрделі полифониясы арасында (Махаут пен Арс Нованы қараңыз). Магнус Либердің музыкасы сәулеттің пайда болатын готика стилімен байланысты көрсетеді; әшекейлі соборлар қасиетті монументтерді орналастыру үшін салынғандай, орган да қасиетті деп саналатын Грегориан әнін өркендету үшін жазылды. Нотр-Дамдағы жаңалықтар музыкалық ноталар жүйесінен тұрады, онда ұзын және қысқа музыкалық ноталар үлгілері бар. Бұл жүйе менсуралық музыка деп аталады, өйткені ол музыкада "өлшенген уақыттың" басталуын көрсетеді, сонда би биіктерін ұзындығын қарапайым әнде және кейінірек мотет жанрында ұйымдастырады. Магнус Либердің органында бір дауыс Грегориан әнінің ноталарын өте ұзын етіп жырлады, оны тенор (латынша "ұстауға") деп атады, бірақ vox principalis деп те аталды. Vox organalis (немесе vinnola vox, "Vining voice") деп аталатын үш дауысты тенордың үстінде, жылдам өлең жолдарымен қозғалып, бірге тоқылған, бұл стиль florid organum деп те аталады. Бір жолды музыкадан (монофония) бірнеше жолды бірдей салмақпен (полифония) дамыту орган жазуы арқылы көрсетіледі. Баяу қозғалатын "тенор" саптарын сақтау әдет-ғұрыптары зайырлы музыкаға дейін жалғасты, ал кейбір жағдайларда бастапқы әннің сөздері сақталды. Магнус Либердегі ең көп таралған жанрлардың бірі - клаузула, бұл "дисканттық стильде тенор ырғақты үлгілерді, сондай-ақ жоғарғы бөлігін пайдаланатын бөлімдер". Бұл полифониялық бөлімдер ұзын органага ауыстырылды. Қазіргі қолжазбалар қазіргі редакторлар үшін бірқатар нотациялық қиындықтар туғызады, өйткені олар тек монофоникалық әнді қосу керек полифоникалық бөлімдерді қамтиды.