Кіріспе

Уильям Дэниелл (1769–1837) – ағылшын пейзаж және теңіз суретшісі, сонымен қатар гравюра шебері, акватинт техникасындағы еңбектерімен танымал. Ол өзінің ағасы Томас Дэниеллмен бірге Үндістанға кеңінен саяхат жасады, олар бірлесіп сол кезеңнің ең көрнекті суреттелген еңбектерінің бірі – «Шығыс көріністері» атты туындыны жасады. Кейін ол Ұлыбританияның жағалауы бойынша саяхаттап, «Ұлыбритания айналасындағы саяхат» атты, сондай-ақ масштабты кітап үшін акварель суреттер салды. Оның туындылары Корольдік академияда және Британ институтында көрмеленді, ал 1822 жылы ол Корольдік академик атағын алды.

Ерте өмір

Уильям Дэниелл Суррей графтығының Кингстон-на-Темза қаласында дүниеге келген. Оның әкесі кірпіш қалаушы және жақын жердегі Чертсидегі "Кеуен" атты пабтың иесі болған. 1779 жылы әкесінің ерте қайтыс болуынан кейін, Уильям пейзаж суретшісі, оның ағасы Томас Дэниеллмен (1749–1840) бірге тұруға жіберілді, бұл оның болашағын түбегейлі өзгертіп жіберді. 1784 жылы Уильям ағасын Үндістанға ертіп барды, ол онда бірқатар гравюралар сериясімен жұмыс істеді, ал Уильям суреттер мен эскиздерді дайындауда оның ассистенты болды. Уильямның інісі Сэмюэлл Дэниелл ағасынан тәуелсіз болды және топографиялық суретші ретінде танылды; ол 1801 жылы Оңтүстік Африкаға барды, ал Англияға оралғаннан кейін акватинталар жинағын жариялады – "Африка пейзаждары мен жануарлары" (1804–5). 1806 жылдан бастап ол Цейлонде тұрды.

Үндістан

Дэниел ағасымен бірге Үндістанға барған кезде он алты жаста еді. 1786 жылдың 17 шілдесінде, Калькуттаға келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Томас Дэниелл «Калькутта хроникасы» газетінде қаланың он екі көрінісін жариялайтыны туралы хабарлама берді. Калькутта жылдам дамып жатқандықтан және оның еуропалық тұрғындары қаланың жаңа ғимараттарының суреттерін сатып алуға ынталы болуы мүмкін болғандықтан, бұл перспективалы идеяға ұқсады. Олар екеуі, Уильям да, тәжірибесіз гравюрашылар болғандықтан, үнді қолөнершілерінің көмегіне жүгінуге тура келді, бірақ акватинта техникасымен орындалған жинақ… Дэниеллдер Фарингтонмен жақын дос болды. Джон Гарви оның күнделігін зерттеп, Уильямның жеке өмірі мен көркемдік еңбегіне қатысты айырықша мәліметтерді анықтады. Күнделіктер – Уильям Дэниелдің өмірі туралы біздегі жалғыз жазба дерек көзі. 1794 жылы Уильям мен оның ағасы Фицрой скверіндегі Хауленд көшесінің 37-ші үйіне көшті. Олардың басты мақсаты – Үндістанға арналған суреттерін жариялау еді. Таңдалған көріністер акватинтаға айналдырылды, бұл Уильямның осы нәзік өнерде қажырлы еңбекпен жинаған біліктілігін қажет етті. Фарингтон күнделігінде Уильям Дэниелдің Англияға оралғаннан кейін жеті жыл бойы таңғы сағат алтыдан түнгі жарыққа дейін акватинта техникасын жетілдіру үшін жұмыс істегенін жазды.

Қаржылық табыстар

Дэниеллдердің Үндістан туралы "Шығыс пейзажы" атты маңызды еңбегі 1795–1808 жылдар аралығында алты бөлімге бөлініп жарық көрді. Ол 144 түрлі-түсті акватинт және алты түссіз мұқабадан тұрды. Толық жиынтықтың құны 210 фунт стерлинг болды. Бұл басылым көркемдік және қаржылық тұрғыдан да сәтті аяқталды. Ост-Инд компаниясына 30 жиынтық сатылды, содан кейін тағы 18 данаға тапсырыс қабылданды. Томас Саттон өзінің "Даниеллер: суретшілер мен саяхатшылар" (1954) атты кітабында Калькутта айлық журналынан Дэниеллдердің еңбегіне арналған мақтау сөздерін келтіреді: "Осы суреттердің орындалуы шынымен шеберлікпен жасалған; бейнелеулердің дәлдігіне сенудің толық негізі бар; ал осы бай және әсем шығыс пейзажының әсері әсерлі. Оны қарап тұрғанда, адам Үндістан аспанының жылуын сезіне алады, су қозғалып тұрғандай көрінеді, ал жануарлар, ағаштар мен өсімдіктер табиғатты зерттеуші үшін үлгі болып табылады." Үнді көріністерінің әртүрлі нұсқалары жарияланды, ал Томас, Сэмюэлл және Уильям Дэниеллдің барлық көркем туындыларының толық тізімін Саттонның кітабынан табуға болады. "Шығыс пейзажы" Джеймс Стюарт пен Николас Реветтің "Афина ескерткіштері" (1762), Барон Денонның "Төменгі және Жоғарғы Египетке саяхат" (1802) және Роберт Вудтың "Палмира қираған жерлері" (1753) мен "Балбек қираған жерлері" (1757) сияқты құрметке ие болған туындылардың қатарында өз орнын тапты. Ол Үндістан субконтинентінің жаңа бейнесін ұсынды, ол декоративтік өнерге де, британдық сәулет өнеріне де әсер етті. Ең бастысы, ол Ұлыбританияда романтикалық және көркем Үндістан туралы кең таралған көзқарас қалыптастырды, ол кейбір жағдайларда бүгінге дейін сақталып келеді. 1804 жылдан кейін Дэниелл Джордж Дэнстің Регенттік Лондонның өнер мекемелерінің мүшелерінің қарындашпен салған портреттерінен 72 гравировка жасады, олар 1804 жылдан бастап он жыл бойы "Портреттер жинағы" ретінде жарияланды. Олардың көптеген даналары қазір Ұлттық портрет галереясында сақтаулы. Дэниелл Риздің "Циклопедиясына" суреттер салған, бірақ олар әлі анықталған жоқ.

Ұлыбританияны аралау

1813 жылы Дэниел өзінің ең маңызды көркем жұмысын – «Ұлыбританияны аралау сапары» жобасын бастауға шешім қабылдады. Оның жоспары – бүкіл жағалауды аралап, қызықты орындардың көріністерін бейнелеу еді. Жобаның маңызды бөлігі – пейзаждар мен халықтың тұрмыс жағдайын сипаттайтын, үздіксіз баяндама беру болды. Дэниел Англия, Уэльс және Шотландияда саяхаттағандықтан, қайда бару керектігін және сурет салу үшін қандай тақырыптар табуға болатынын жақсы білді. Алғашқы ниет – теңіз арқылы жағалау айналып сапар жасау еді, бірақ жоба барысында мұның іске аспайтыны және сапардың көп бөлігін жолмен жүруге тура келетіні анық болды. Сапар 1813-1823 жылдар аралығында алты бөлікке бөлініп аяқталды. 1813 жылдың жазында Дэниел мен оның серігі Ричард Эйтон, мақаланы жазуға міндетті болған, Лэндс-Эндтен Холихедке дейінгі жағалауды аралап шықты. Келесі жылы тамызда олар Холихедтен Кирккдбрайтқа барды. Ричард Эйтон сапардың қалған бөлігіне Дэниелге ілесе алмады, соның салдарынан Дэниел пейзаждарды суретке түсірумен және мәтін жазумен айналысты. Дэниелдің әдісі – қызықты көрінетін көріністерді қаламмен сызып, түстер мен текстураның егжей-тегжейін қоса жазу болды. Суреттерде адамдар мен пейзаждар бейнеленген. Суретті қағаздан мысқа акватинт түрінде көшіруге үлкен көркемдік шеберлік пен ептілік қажет болды. Бұл өте нәзік процесс. Сегіз томдық толық жиынтық 60 фунт стерлингке бағаланды. Соңғы жиынтықта 308 баспа сурет болды. Гарвидің кітабы Дэниелдің саяхатының бір бөлігін, Эйгг, Рум, Скай және Расай Гебрид аралдарын аралап, оның акватинт басуларына енген көріністерді анықтайды. 1813-1825 жылдар аралығында «Сапарға» баспаларды дайындаумен қатар, Дэниел басқа жобалармен де айналысты, оның ішінде Академия көрмелері үшін суреттер жасады. Көрмеге қойылған көптеген жұмыстар шотланд пейзаждарының майлы суреттері болды. Дэниелдің «Ұлыбританияны аралау сапары» үшін жасаған суреттері мен акватинттерінің көркемдік сапасы өте жоғары деп есептелді. Ол акватинт техникасындағы атмосфералық эффектілерді жеткізе білді, бұл өте әсерлі болды. Бұл әсіресе кемелер мен теңіз көріністерін бейнелеуде көрінді, өйткені ол оны көптеген ерте суреттерінде және баспаларында көрсеткен. 1822 жылдың ақпан айында көп жылдық еңбектен кейін Дэниел, ақыры, R.A. болып сайланды. Соңғы дауыс беруде Джон Констебл мен Дэниелдің арасында талқылау өтті, нәтижесі 11-17 болып тіркелді. Уильям көптеген теңіз суреттерін жасады. Олардың бірі – «Кенттің өртелуі» суреті, 100 жылдан астам уақыт бойы жоғалып кеткеннен кейін қайта табылды. Бұл – «Кент» кемесінің апатқа ұшырауы мен оның 650 экипажы мен жолаушысының 550-ге жуығын құтқару оқиғасының суреті. Оның кемелерге байланысты суреттері, мысалы, Блэкуэллдегі Шығыс Үндістан докын құс көзімен көрсету (Лондонның Ұлттық теңіз мұражайы), шайқас көріністерімен толықтырылды. 1825 жылы ол Британ институтында көрсетілген Трафалгар шайқасын бейнелейтін суреттері үшін 100 фунт стерлинг сыйлығын жеңіп алды. Дэниел өлер алдында панорама суретіне көшті, 1832 жылы Мадрастың суретімен бастады, соның ішінде индустардың жабайы пілдерді қолға түсіру әдісін бейнеледі. Дэниелдің соңғы маңызды көркем жұмысы 1827-1830 жылдар аралығында жасалды. Осы кезеңде ол Виндзор маңындағы пейзаждарға қызығушылық танытты. 1827, 1828 және 1830 жылдары ол Виндзор замкі мен оның айналасының және Вирджиния Уотер суының екі майлы суретінің бес майлы суретін Корольдік академия көрмелеріне ұсынды. Бұл суреттер оның ең жақсы майлы суреттерінің бірі саналды, Саттонның айтуынша, Виндзордағы Ұзын жолға арналған суреті оның майлы суреттердегі шедеврі деп танылды. Дэниел Виндзор мен Вирджиния су көріністерінің 12 акватинт жиынтығын жасады. Саттон бұл серия туралы былай деп жазады: «Бұл он екі баспа сурет – жасалған ең жақсы акватинттер, олар мүмкін болатын ең биік деңгейде тұрды: акватинт одан әрі дамымады, және басқалар оларды басып өтуге тырысқанмен, ешқайсысы да сәтті болмады». Баспалар Дэниелдің әдеттегі әдісімен жасалған, ол өз суреттерінен өзі жазып, өзі басып шығарды және Фицрой скверіндегі Расселл-плейс, 14-те жариялады. Бұл кезде ол салыстырмалы түрде бай адам болған, сондықтан оның сүйіспеншілікпен және мұқият түрде тақталарды бояуына, олардың нәзік сұлулығын танып, уақыт пен қаржылық қиындықтарсыз жұмыс істегенін көзге елестетуге болады. Осы акватинттерге қарап, көп саяхат жасаған адамның философиясымен Дэниел өзінің баспаларын «дағытқан» салқын сұр және жасыл түстерде өз жерінің сұлулығы жатқанын түсінген шығар, бұл Шығыстың экзотикалық жұмбағынан немесе Хиндистанның ерекше архитектурасынан гөрі ұзаққа созылады. Дэниел өліміне дейін, 16 тамыз 1837 жылы Брекнок Террасасында, Камден Таунда (қазіргі 135 Сент-Панкрас Уэй) жұмыс істеді. Үйдің қабырғасында естелік тақта орнатылған. Ол сол жылы Корольдік академияның жазғы көрмесіне бес сурет ұсынды. «Ұлыбританияны аралау сапары» тарихындағы соңғы жайт – 1962 жылы Дэниелдің 308 акватинттің 306 мыс тақтасының табылуы, олардың орналасқан жері 100 жылдан астам уақыт бойы белгісіз болды. Қазір олар Тейт галереясына тиесілі. 19 ғасырдың топографиялық кітаптарының арасында Дэниелдің «Ұлыбританияны аралау сапары» үшін жасалған мыс тақталар сақталғаны – оның еңбегі мен акватинт процесінің нәзіктігін шеберлікпен қолдануының ескерткіші болып табылады.

Жинақтар

Дэниелл келесі коллекцияларда ұсынылған, оның ішінде: Лондонның Ұлттық портрет галереясы; Лондонның Корольдік өнер академиясы; Лондонның Ұлттық теңіз мұражайы; Лондонның Куртольд өнер институты; Йель британдық өнер орталығы; Сан-Францисконың Көркемсурет мұражайлары; Уэльстің ұлттық мұражайлары мен галереялары, Кардифф; АҚШ-тың Индианаполис өнер мұражайы; Ұлыбританияның Фалмут өнер галереясы; Техас штатының Далас өнер мұражайы; Уотфорд мұражайы, Уотфорд, Ұлыбритания; Үндістанның Ұлттық мұражайы, Нью-Дели.