Кіріспе
Мұхаммад Наби Мохаммади (1920–2002) – Ауғанстан саяси қайраткері және моджахедтердің жетекшісі. Ол Ислам революциясы қозғалысы (Harakat i Inqilab i Islami) саяси партиясы мен жарымәскери тобының негізін қалаушы және жетекшісі болды. 1993 жылдың қаңтарынан 1996 жылға дейін моджахедтер үкіметі тұсында Ауғанстан президенті қызметін атқарды.
Mohammad Nabi Mohammadi (; 1920–21 April 2002) was an Afghan politician and mujahideen leader who was the founder and leader of the Harakat i Inqilab i Islami (Islamic Revolution Movement) political party and paramilitary group. He served as President of Afghanistan under the mujahideen from January 1993 to 1996.
Өмірбаян
Мұхаммед Наби Мұхаммади 1920 жылы Ауғанстанның Логар провинциясының Бараки Барак ауданында дүниеге келген. Логарға көшіп келген оның әкесінің әкесі бастапқыда Орталық Газни провинциясынан шыққан. Наби парламенттегі ең әйгілі оқиғасы – Бабрак Кармалмен болған жанжал, оның салдарынан Кармал ауруханаға жатты. Ол сонымен қатар Ауғанстанның барлық радиостанцияларында таратылған парламент отырысында жасаған мазмұнды сөзімен де белгілі.
Ауғанстандағы толқулар
Дауд Хан 1973 жылы парламент сессиясы аяқталған кезде төңкеріс жасап билікке келді. Президент Дауд парламентті таратып жіберген соң, Наби Мұхаммед алдымен Логарда, кейін Хелмандта медреселерде сабақ беруге қайта оралды. Саур революциясы – 1978 жылғы 28 сәуірде Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясының (АХДП) коммунистік күштері Ауғанстан үкіметінен саяси билікті күштеп тартып алған оқиғаның атауы. Төңкерістен кейін көп ұзамай көрнекті ауған дін ғалымдары, тайпа басшылары мен реформаторлар тұтқындалып, жаппай қырғынға ұшырады. Оның інісі Мулла Жан тұтқындалғаннан кейін (кейіннен Тараки үкіметі оны өлтірді), Мухаммад Наби Мухаммади көршілес Пәкістанның Кветта қаласына қашып кетті. Ол онда көптеген діни қайраткерлерді жинап, Ауғанстан ішінде Кеңес окупациясына қарсы білікті саяси және әскери әрекеттер жасауға кірісті.
Ислам революциялық қозғалысы
Төңкеріс салдарынан ауғандық дін көшбасшыларының көп бөлігі Пакистанға қарай, шекарадан өтіп кетті. Олардың көпшілігі Пешаварда жиналып, бұрыннан құрылған екі ұйым – «Хезб-э Ислами» және «Жамиат-э Ислами Ауғанстан» басшылығымен байланыс орнатуға тырысты. Олар бұл ұйымдарды джихад жариялағандары және президент Даудты сынаған жариялымдарды құпия таратулары арқылы білген болатын. Жаңадан келген ғалымдар басшыларды бірігуге шақырды, бірақ Раббани мен Хекматияр екінің бірі екіншісінің партиясын бас одақ ретінде қабылдаудан бас тартты. Келісімге келгенде, «Харакат и Инқилаб и Ислами Афғанистан» (Афғанстанның Ислами революциялық қозғалысы) деп аталатын жаңа одақ құрылды. Әмір лауазымына бірнеше үміткер ұсынылып, қабылданбағаннан кейін, 1978 жылдың қыркүйек айының басында ғалымдар кеңесі Мұхаммед Наби Мұхаммедиді жаңа одақтың жетекшісі етіп тағайындады. Шамамен төрт айдан кейін инженер Гүлбұддин Хекматияр мен Бурхануддин Раббани «Харакат и Инқилаб и Исламиден» бөлініп, «Хизб-э Ислами» және «Жамиат-э Ислами» аттарымен өз партияларын құрды. Мұхаммед Наби «Харакат и Инқилаб и Ислами» басшылығын жүзеге асырды. Бұл партия Пәкістан үкіметі тарапынан ресми мойындалған жеті партияның бірі болды және АҚШ пен Араб елдерінен Пәкістан үкіметі арқылы қаржыландырылды. Мұхаммеди соғыс кезінде Ақ үйde президент Рональд Рейганмен кездескен ауған көшбасшыларының бірі болды. Рейган көтерілісшілердің басшыларын «бостандық үшін күрескендер» деп атады. Ұдайы күрес арқасында Ауған моджахедтері өздерінің мақсатына жетті, ал кеңес әскерлері 15 мың әскерін жоғалтқаннан кейін 1989 жылы Ауғанстаннан шығып кетті. 1992 жылы Мәскеуге жақын үкімет Кабулде құлап, моджахедтер билікті басып алды.
Төраға
Мұхаммед Наби Мохаммади моджахедтер үкіметінде Ауғанстан президенті болды. Бірақ, моджахедтер көтеріліске шығып, бір-біріне қарсы қару қолданғанда және Ауғанстанда азаматтық соғыс басталғанда, ол қызметінен кетіп, өзіне адал әскерлерге соғысқа қатысуға тыйым салды. Ол Пәкістанда болып, Гүлбұддин Хекматияр, Бурхануддин Раббани және Абдул Расул Саяф арасындағы соғысты тоқтатуға бар күшін салды. 1996 жылы Талибан Ауғанстанды басып алды. Талибан көшбасшыларының көп бөлігі Мұхаммед Наби Мохаммадидің шәкірттері болды. Мохаммади Талибанмен жақсы қарым-қатынас сақтап тұрды.
Өлім
Мұхаммед Наби Мохаммади 2002 жылдың 21 сәуірінде Пәкістан ауруханасында қайтыс болды. Ол туберкулез ауруынан зардап шегіп жүрген. Оның денесі Ауғанстанның Логар провинциясына жеткізіліп, Ауғанстан үкіметі салтанатты эскорт ұйымдастырды.