Кіріспе

Америкалық швед институты (ASI) – АҚШ-тың Миннесота штатындағы Миннеаполис қаласында орналасқан музей және мәдени орталық. Бұл ұйым Швецияның және швед-американдықтардың АҚШ мәдениеті мен тарихындағы тарихи рөлін сақтау мен зерттеуге арналған. Мұражай кешеніне 1908 жылы салынған Swan Turnblad сарайы және 2012 жылы аяқталған Нельсон мәдени орталығы кіреді. Бүгінде ASI – мәдениет, көші-қон, қоршаған орта және өнер тақырыптары бойынша тәжірибе алмасу үшін, Швециямен тығыз байланысы бар барлық адамдар жиналатын орын. Музей Швеция мен Солтүстік елдерінен келген көрмелерді, жастар мен отбасыларға арналған бағдарламаларды ұсынады және соңғы жылдары сахналық өнер саласын дамытты. Музейдегі FIKA рестораны 2013 жылы Star Tribune газетімен «Миннесота штатындағы ең жақсы түскі ас» деп танылды, оның себебі – жаңа скандинавиялық асханасы.

Тарих

Америкалық швед институты 20 ғасырдың басында швед иммигранттары Сван мен Кристина Тернблад үшін салынған сарайда орналасқан. Сван Тернблад 1868 жылы сегіз жасында отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді. Оның ата-анасы Швецияның Смоланд аймағындағы аштықтан зардап шеккен шаруашылықтан кетуге шешім қабылдады. Отбасы Миннесотаның оңтүстігіндегі Васа деген швед қауымына қоныстанды, онда бұрын қоныстанған туыстарымен қосылды. Сван Тернблад отбасылық шаруашылық дәстүрін жалғастыруға құштар болмады. 1879 жылы Тернблад Вазадан Миннеаполиске кетіп, американдық табысқа жетудің классикалық мысалын көрсетті. Миннеаполиске келгеннен кейін Тернблад бірнеше швед тіліндегі газеттерде наборшы болып жұмыс істеді. Оның баспа ісіне деген қызығушылығы швед тіліндегі Svenska Amerikanska Posten газетінің баспагері болуына әкелді. Он жыл ішінде ол газеттің жалғыз иесі болды. Оның басшылығымен апталық газеттің таралымы 40 000-нан асты, бұл бастапқыда 1400 деп хабарланған көрсеткіштен едәуір жоғары. Бұл басылым Тернбладтың байлығының негізгі көзі болды. Газеттің сәттілігі Тернбладтың белсенді басқару стилімен, сондай-ақ оны қолдаған көптеген швед иммигранттарымен байланысты болды. Ол ең жақсы баспа жабдықтарын пайдаланып, техникалық жағынан дамыған газет жасады. Ол Америкадағы алғашқы швед баспагері болды, ол газетін линотип машинасымен жинады. 1903 жылы Svenska Amerikanska Posten түсті иллюстрациялар жасауға мүмкіндік беретін дуплексті ротациондық түсті баспа машинасына қолданып, швед тіліндегі алғашқы газет болды. Миннеаполисте Сван Кристина Нильссонмен танысып, үйленді. Ол да, Тернблад сияқты, отбасымен бірге Швециядан Америкаға келген. Оның отбасы 1876 жылы Кристина 15 жаста болғанда Миннесота штатының Уортингтон қаласына қоныстанды. Америкадағы алғашқы жұмысы үшін жалақы алмады, бірақ жұмыс тәжірибесі мен ағылшын тілін үйренуге мүмкіндік алды. Кейін ол бір жыл бойы официант болып жұмыс істеді. 1882 жылы Кристина Миннеаполиске көшіп келді, онда ол жас газетшімен «Жақсы ғибраткерлер» қоғамының жиналысында кездесті. Олар 1883 жылы үйленді және олардың жалғыз баласы Лилиан Зенобия бір жылдан кейін дүниеге келді. 20 ғасырдың басында Тернбладтар сарай салмаққа кірісті. Олардың Еуропаға жасаған көптеген саяхаттары сарайдың сәнді архитектуралық стиліне және интерьерінің әсем дизайнына әсер етті. Парк-авенюдегі жер 1903 жылы сатып алынды және жоспарларын Минеаполис архитектуралық фирмасы Кристофер А. Боем мен Виктор Корделла жасады. Құрылысқа бес жылға жуық уақыт кетті. Тернбладтар құрылыс кезінде бұл мүлікке ипотека алмады. Шоттар мерзімінде төленді және құрылыс бағасы туралы ешқандай жазба қалмаған. Музей 1929 жылы құрылғанда «Минеаполис Трибьюн» газеті «шығын шамамен 1 миллион долларға жуық болған деп есептеледі, бірақ бұл туралы құрылысшы ештеңе айтпайды» деп хабарлады. Жеке тұрғын үйден музейге айналу 1929 жылы отбасы үйді және газетті швед өнері, әдебиеті және ғылымының американдық институтын құруға (кейіннен Американдық швед институты деп өзгертілді) сыйға тартқанда болды. Тернблад үйді швед-американдық институт етуді ұзақ уақыттан бері жоспарлап отырғанын айтты. Ол: «Біздің сияқты шағын отбасы, үлкен әлеуметтік амбициялары жоқ отбасы, осындай үлкен үйге не үшін керек болды деп көп адам ойлаған шығар. Бәлкім, енді біледі» деді. Сарай тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Ол архитектура, өнер және білім саласындағы жергілікті маңызы үшін тізімге алынды. Сарайдың екінші қабаты 1995 жылы жақсырақ жағдайға келтірілді, зақымдалған гипстің ою-өрнектерін қайта жасау және зақымдалмаған бөліктерімен сәйкес ғимаратын бояу және алтын жалату жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмыс мұраны сақтау сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы ASI Миннеаполистің HGA Architects фирмасы жобалаған қосымшаны ашты. Қосымшаға жаңа көрме залдары, қолөнер шеберханасы, шынымен қоршалған қабылдау бөлмесі, сыйлық дүкені, мейрамхана (FIKA) және концерттер, лекциялар және қоғамдық жиналыстар сияқты іс-шараларға арналған кеңістік кіреді. Қосымшаны Швеция королі Карл XVI Густав және королева Сильвия ашты.

Жыл сайынғы Рождестволық көрме

1950 жылдары ASI әр түрлі скандинавия елдерінде Рождество қалай тойланатынын көрсететін көрмелер ұйымдастырды. Бұл жыл сайынғы дәстүрлі көрмеге айналды, онда сарайдың әр бөлмесі әртүрлі елдерді – Швецияны, Норвегияны, Финляндияны, Исландияны және Данияны – бейнелейтіндей етіп безендіріледі. Соңғы жылдары мұражай көрмеге "қонақ елдерді" қосып, 2014 жылы Мексиканың Navidad бөлмесін, ал 2015 жылы Ресейдің Рождество бөлмесін қосты.