Кіріспе

Грег Стаффорд жасаған қиял әлемі Glorantha — Грег Стаффорд жасаған қиял әлемі.

Шолу

Ол алғаш рет 1975 жылы Chaosium компаниясының «Ақ аю және қызыл ай» тақта ойынында пайда болды, содан кейін RuneQuest және HeroQuest сияқты бірқатар тақта, ролелік және компьютерлік ойындарда, сондай-ақ бірнеше көркем әдебиеттерде және King of Dragon Pass компьютерлік стратегиялық ойынында қолданылды. Глорант әлемін мифологияны күрделі пайдалануы, Джозеф Кэмпбелл мен Мирча Элиаденің универсалистік көзқарастарының ықпалы, қылыш пен сиқыр этикасы, рольдік ойындар үшін ұзақ және ерекше тарихы, қауымдастықтың дамуы мен кеңеюі және ерте американдық фантастикалық ролелік ойындарда сирек кездесетін Толкиендік ықпалдың салыстырмалы түрде аздығы сипаттайды. Стаффорд 1966 жылы мифологияны тереңірек түсіну үшін Глоранта туралы алғашқы мақаласын жазды. Ол 1975 жылы Глорантада орын алған «Ақ аю және қызыл ай» ойынын шығару үшін Chaosium компаниясын құрды. Кейін Chaosium осы әлемдегі басқа да ойындарды шығарды, соның ішінде сыншылардың жоғары бағасын алған RuneQuest ойыны да бар. RuneQuest-тің әртүрлі басылымдары, повестьтік ролелік ойын HeroQuest (алғашқы басылымы Hero Wars деп жарияланды) және King of Dragon Pass видео ойыны да Глорантада орын алды, сондай-ақ көптеген жанкүйерлердің жобалары да осы әлемде жасалды. Стаффорд «Стаффорд кітапханасы» деген ұжымдық атпен жарияланған «Сартар патшасы» фантастикалық романында да Глорант әлемін зерттеді. Глорантада сиқыр күнделікті дұғалар мен амалдардан бастап әлемді құру мен сақтауға дейін әрекет етеді. Батырлар әлемде өздерінің жолын табады және білім мен күш алу үшін денелері мен жандарына қауіп тудыра отырып, метафизикалық әлемдерге баруы мүмкін. Соңғы материалдарда әлемді түсіндіру үшін теизм, шаманизм және мистика сияқты бәсекелес сиқырлық көзқарастар бар. Әрбір метафизикалық жүйеде жақтастары бәсекелесе алады, мысалы, қарсы құдайларға табынушылар бір-бірімен шайқасқанда. Әлем жазық, күмбез тәрізді аспаны бар және құдайлардың мифтік әрекеттері арқылы үлкен және кішкентай өзгерістерге ұшырады. Глорантаның «тарихи» әлемі шамалы құлдыраған, мифтік Құдайлар дәуірінде Хаосқа қарсы болған ғаламдық шайқастан толыққанды қалпына келмеген. Адамдар басым нәсіл, бірақ басқа да саналы тіршілік иелері де көптеп кездеседі. Олардың кейбіреулері, мысалы, мистикалық дракон-жапырақтары, Глорантаға тән. Эльфтер мен гномдар сияқты таныс емес адамдар да Толкиендік бейнелеулерінен ерекшеленеді.

Ерте дамуы (1960-шы жылдар 1970-ші жылдар)

Глорантаның шығу тегі мифологиямен, әңгіме айтумен, ойын-сауықпен және ежелгі қоғамдардың үйлесуімен жасалған тәжірибелерде жатыр. Ол өзінің замандасы Dungeons & Dragons-тан өзгеше, оның тамыры соғыс ойындарына салынған. Стаффордтың Глоранта туралы алғашқы ойлары 1966 жылға дейін барып жетеді, ол Белойт колледжінде оқып жүргенде, өзінің мифологиясын жасау арқылы мифологияны тереңірек түсіну үшін құрал ретінде пайда болды. Стаффорд Джозеф Кэмпбеллдің мифология туралы идеяларымен күшті ықпалға түсті, және Кэмпбеллдің еңбектерінің іздері Глорантаның көптеген аспектілерінде көрінеді; мысалы, "Құдайды зерттеушілер" әңгімесі Кэмпбеллдің біріктіруші миф идеясының салдарына жасалған тәжірибе ретінде қарастырылуы мүмкін, ал Принц Арграттың оқиғасы Кэмпбеллдің "Мың беті бар батыр" (1949) еңбегінің зерттелуі болып табылады. Кемпбеллдің мифтер өмірімізді қалай қалыптастыратыны туралы идеясы Глорантадағы өмірдің бейнесін, ойын әлемінің жариялану тарихы бойында терең түсіндіреді. Глорантада өткен алғашқы ойын – "Ақ аю және Қызыл ай" үстел ойыны болды. Ойын Арграт Драконтоут патшалығында Сартар және Ай империясы арасындағы үздірілмейтін соғыс туралы айтады. Оның ойын тақтасында Ажырау жолы деп аталатын аймақ бейнеленген, ал ереже кітабында соғысқан тараптар, олардың жерлері мен басшылары туралы мәліметтер келтірілген. Бұған қоса, ол Аждаһа жолы орналасқан үлкен әлемді көрсететін, Үлкен Ай империясы деп аталатын кең ауқымды картаны ұсынады. "Ақ аю және Қызыл ай" әлемнің атын ашпайды. 1978 жылы Chaosium баспасынан шыққан "Көшпелі құдайлар" екінші үстел ойыны, ол Пракс тайпаларының, аңдарға мініп, рухтарға табынған тайпалардың шабуылдары мен соғыстарына негізделген, ол Ажырау жолының шығысында орналасқан қарғысқа ұшыраған жер. Ол да әлемнің атын атамады. 1978 жылы, "Көшпелі құдайлар" жарық көргеннен кейін және "Руна Quest" басылымынан бұрын, Глоранта атауы алғаш рет басылымда пайда болды. Wyrm's Footnotes #4 журналында Глоранта туралы үш мақала және әлемнің картасы жарияланды.

Рөлдік ойындарда (1970-ші жылдардың соңы - 1990-шы жылдар)

Ролдік ойын RuneQuest-тің бірінші басылымы 1978 жылы жарық көрді. Онда әлем "Глоронта" деп аталды. Кейінірек бірнеше басылымдар жасалды; 1979 жылғы екінші басылым ("RuneQuest 2") Cults of Prax және Cults of Terror сияқты көптеген күрделі ойын көмекші құралдарын, сондай-ақ Griffin Mountain сияқты жақсартылған кампаниялық жинақтарды ұсынды. Cults of Prax сияқты материалдарды пайдалана отырып, ойыншылар өз кейіпкерлерін түрлі діндердің бірімен байланыстырып, оларды осы әлемнің саяси, мәдени және метафизикалық қақтығыстарының ішіне енгізді. Әр дін өзінің ерекше көзқарасын және мәдени тұрғысын ұсынды, олардың ешқайсысы да объективті түрде дұрыс емес деп есептелмейді. Бәсекелес мифтік тарихтар мен құндылық жүйелерін ұсыну дәстүрі қазіргі Глоронта материалдарында да жалғасуда. Cults of Terror зұлым құдайлар мен қарсыластарға, мысалы, вампирлер культі Вивамортқа, Ай және Хаос культтеріне табынуға арналған. 1993 жылы Стаффорд Глоронта мифологиясын кеңейткен алғашқы маңызды жұмысы – "Сартар патшасы" романын жариялады. 1984 жылы Avalon Hill баспасында жарық көрді. Бұл басылымның бастапқы орнатуы "Фантазиялық Еуропаның қараңғы дәуірі" деп белгіленген, бірақ ол Глоронтада өтпеді және ойнау үшін "Глоронта – Екінші дәуір" қосымшасы қажет болды. Робин Лоустың еңбегі Глоронта тарихының Екінші дәуірінде, "Құдайды зерттеуші" империясы мен "Жыланның досы" империясының аясында жазылған. Бұл басылымда Mongoose Глоронтада және жалпы фантастикалық әлемінде 17 қосымша мен оқиғаны шығарды. 2010 жылдың қаңтар айында Mongoose RuneQuest II екінші басылымы жарық көрді, бірақ Mongoose Publishing-тің Глоронта материалдарына лицензиясы 2011 жылдың мамырында тоқталды. RuneQuest II ойын жүйесі "Легенда" деп аталды және онда Глоронта материалдары жоқ. RuneQuest II авторлары "The Design Mechanism" атты жаңа компания құрды және "RuneQuest II" желісі үшін жасалған Глоронта қосымшаларының құқығы оларға берілді (PDF нұсқалары сатылымда болды). The Design Mechanism мен Moon Design Publications арасында тығыз байланыс бар, The Design Mechanism негізін қалаушылары екі компания үшін де материал жазды. Олардың RuneQuest ережелерінің жаңа басылымы, RuneQuest: Sixth Edition, Глоронта орнатуын қамтыған жоқ. 2018 жылы Chaosium RuneQuest Roleplaying in Glorantha-ны жариялады. Толығымен Глоронтада өтетін бұл басылым ойын ішіндегі уақытты 1625 жылға жеткізіп, қайтадан Dragon Pass-қа назар аударды. Оның екі қосымша жинағымен бірге, бұл аймақтың толық шолуын ұсынады. Тағы да Сартардың туған жеріндегі Apple Lane ауылы оқиғаның бастапқы орны ретінде пайдаланылады, бірақ ол 1625 жылға дейін жаңартылды. Тағы екі қосымша Dragon Pass-тың нақты аймақтарына арналған.

Глорантаның тіршілік иелері

Брауздар – хаос жаратылыстары. Олар кез келген жануармен жұптасып, нәсілді жалғастырады, сондықтан олардың денелері адам тәрізді, ал сыртқы белгілері ата-ана жануарларына ұқсайды – көбінесе бұғы, ешкі, антилопа, сиыр және қой. Әдетте, бала туғанда ана жануары өледі, бала анасының ішінде жетіліп, одан шығып кетеді. Олар Малияға, аурудың анасына, және Тедке, зорлаудың құдайы және Хаос анасына табынады. Скорпион адамдары – жауырындар, олар скорпион-адам кентаврларына ұқсайды. Олар ақымақ, қатыгез және зорлық-зомбылыққа толы матриархат қоғамдарында өмір сүреді. Олардың табиғаты хаотикалық. Қаздар немесе Дурульз – қанаттарының орнына қолдары бар, қазға ұқсайтын, қанатсыз адамдар (немесе қауырсыны мен тырнақталған аяқтары бар қарғысқа ұшыраған адамдар). Олардың тегі белгісіз, олар қарғысқа ұшыраған адамдар немесе қаздардан тараған болуы мүмкін. Олар өзендер бойында, көбінесе Сартарда қоныстанады және өліммен түсіндірілмейтін мистикалық байланысқа ие. Алдриами немесе Глорантан эльфтері – өсімдік адамдар. Олар табиғатқа, күнге және әсіресе өсімдіктердің құдайы Алдрияға табынады. Толкиен эльфтерінен өзгеше, олар бөтен, физикалық тұрғыдан өсімдіктерге ұқсайды және "етті адамдарға" (адамдарға) жағымсыз. Басқа көптеген фантастикалық эльфтер сияқты, олар да шебер садақшылар. Мосталилер – машина тәрізді ерлер. Олар бөтенге жат, догматик және оқшауланған. Олар Глорантада қолданылатын қоладан айырмашылығы бар, көптеген керемет сиқырлық қасиеттері бар темірді ойлап тапты. Uz, тролльдер – қараңғылық нәсілі, ірі, ақылды, таң қалдыратынша барлық жейтін, сонарға ұқсас дамыған сезімге ие (қара сезім). Олардың қоғамдары аналық басқаруда, олар басқаларымен қатар, қараңғылық құдайы Кигер Литорға, тролльдердің анасына және одан да қатыгез және зұлым Зорак Зоранға табынады. Аждаһалар – неотениялық аждаһар түрлерінен құралған сиқырлық нәсіл. Олар өзін-өзі жетілдіретін реинкарнация циклында. Олар бөтен, олардың ойлау жолы түсініксіз. Адам тілінде сөйлеу үшін олар ауыз хирургиясынан өтуі керек.

Мультимедиялық Glorantha

Глоранта көптеген әртүрлі медиа үшін фон болды, сондай-ақ Глоранта қауымдастығы жасаған көптеген мифтер мен көркем әдебиеттерге негіз болды, олар «Таэльс оф Ричинг Мун» сияқты журналдарда жарияланды. Әртүрлі лицензия иелері бірнеше жүз ойын миниатюраларын және шамамен оннан астам жұмсақ ойыншықтарды әр түрлі уақытта шығарды.