Иапигия тайпалары: Мессаптар, пеукеттер және даундар ежелгі Апулияда өмір сүрген. Мессап тілінде сөйлеген, бірақ әрқайсысының өзіндік мәдениеті болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Япиг тайпасы
Iapygian tribe
Мессапийлер – классикалық дәуірде Салентода қоныстанған япиг тайпасы. Тағы екі япиг тайпасы, пеукеттер мен даундар, тиісінше Апулияның орталық және солтүстік бөліктерінде өмір сүрді. Үш тайпаның барлығы Мессапий тілінде сөйлеген, бірақ б.з.д. VII ғасырға қарай әртүрлі археологиялық мәдениеттерді дамытқан. Мессапийлер Мессапия деп аталатын өзімен аттас аймақта өмір сүрді, ол оңтүстік-шығыстағы Лейкадан солтүстік-батыстағы Кайлия мен Эгнатияға дейін созылып, Саленто түбегінің көп бөлігін қамтыды. Бұл аймаққа қазіргі Лечче провинциясы және Бриндизи мен Таранто провинцияларының бір бөлігі кіреді. Б.з.д. III ғасырдан бастап грек және рим авторлары Саленто түбегіндегі жергілікті халықты әртүрліше ажыратты. Страбонның сөзіне сүйенсек, япигиандар, даундар, пеукеттер және мессапийлер деген атаулар гректерге ғана тән болған, ал Салентоны екіге бөлген жергілікті тұрғындар оларды қолданбаған. Түбектегі оңтүстік және Иония бөлігі Салентиноилердің аумағы болды, ол Отрантодан Лейкаға және Лейкадан Мандурияға дейін созылды. Адриатика теңізіндегі солтүстік бөлігі Калабройларға тиесілі болды және Отрантодан Эгнатияға дейін, оның ішкі аймақтарымен бірге созылды. 266 ж.б.з. Рим Республикасы Салентоны басып алғаннан кейін, япиг тайпалары арасындағы ерекшеліктер, олардың ежелгі римдік қоғамға ассимиляциялануына байланысты, жойылды. Страбон өз заманында, б.з.д. I ғасырдың соңында, көптеген адамдар Мессапия, Япигия, Калабрия және Салентина атауларын Саленто үшін жиі алмастырып қолданғанын айтады. Рим императоры Август Италияны аймақтарға бөлгенде және бүкіл Апулия аймағын Regio II Apulia et Calabria деп атағанда, түбектің Калабрия деген атауы ресми мәртебе алды. Археология әлі де гректердің тайпаларды үш бөлікке бөлгенін археологиялық деректерге сүйене отырып сақтап келеді.
The Messapians were an Iapygian tribe who inhabited Salento in classical antiquity. Two other Iapygian tribes, the Peucetians and the Daunians, inhabited central and northern Apulia respectively. All three tribes spoke the Messapian language, but had developed separate archaeological cultures by the seventh century BC. The Messapians lived in the eponymous region Messapia, which extended from Leuca in the southeast to Kailia and Egnatia in the northwest, covering most of the Salento peninsula. This region includes the Province of Lecce and parts of the provinces of Brindisi and Taranto today. Starting in the third century BC, Greek and Roman writers distinguished the indigenous population of the Salento peninsula differently. According to Strabo, the names Iapygians, Daunians, Peucetians and Messapians were exclusively Greek and not used by the natives, who divided the Salento in two parts. The southern and Ionian part of the peninsula was the territory of the Salentinoi, ranging from Otranto to Leuca and from Leuca to Manduria. The northern part on the Adriatic belonged to the Kalabroi and extended from Otranto to Egnatia with its hinterland. After the conquest of the Salento by the Roman Republic in 266 BC the distinction between the Iapygian tribes blurred as they were assimilated into ancient Roman society. Strabo makes it clear that in his time, the end of the first century BC, most people used the names Messapia, Iapygia, Calabria and Salentina interchangeably for the Salento. The name Calabria for the entire peninsula was made official when the Roman emperor Augustus divided Italy in regions and gave the whole region of Apulia the name Regio II Apulia et Calabria. Archaeology still follows the original Greek tripartite division of tribes based on the archaeological evidence.
Атауы
Мессапии (Μεσσάπιοι) және Мессапия атаулары көбінесе "(арадағы) сулар жері" деп түсіндіріледі, "Месс" – прото-үнді-еуропалық *medhyo сөзінен, "орта" мағынасында (мысалы, албан тіліндегі mes – "орта"), ал "apia" – прото-үнді-еуропалық *ap сөзінен, "су" мағынасында (мысалы, тағы бір топоним – Салапия, "тұзды су"). Страбон жазғандай, бұл атау (экзоним) тарантиндік гректер япиг тайпаларын біртұтас атаумен атау үшін қолданған, ал олар өздерін калабри (Καλαβροί) және салентини (Σαλεντίνοι) (эндонимдер) деп атаған және өз жерлерін Япигия деп атаған. Италиядағы Мессапия экзонимі ежелгі Грекия аймақтарындағы басқа топонимдермен сәйкес келеді (мысалы, Мессапио). Мессапик тайпасының аты – Калаброй/Калабри Балқандағы Дардания тайпасының Галаброй/Галабримен байланысты.
The names Messapii (Μεσσάπιοι) and Messapia are usually interpreted as "(the place) Amid waters", Mess from Proto Indo European *medhyo , "middle" (cf. Albanian mes , "middle") (cf. Ancient Greek μέσος méssos "middle"), and apia from Proto Indo European *ap , "water" (cf. another toponym, Salapia, "salt water"). As Strabo writes, this is the name (exonym) which the Tarentine Greeks used to refer collectively to the Iapygian communities which referred to themselves as Calabri (Καλαβροί) and Salentini (Σαλεντίνοι) (endonyms) and to their land as Iapygia. The exonym Messapia in Italy corresponds to other toponyms in areas of ancient Greece (e. g. Messapio). The Messapic tribal name Kalabroi/Calabri has been connected to the Dardanian Galabroi/Galabri in the Balkans.
Шығу тегі
Мессапийлердің тегі әлі де даулы. Ең қабылданған теория бойынша, олар Иллириядан келген, Апулияға қоныс аударған иллириялық тайпалардың бірі және Япигтерден ерекшеленетін кіші тайпа ретінде қалыптасқан. Япигтер Салентодан солтүстікке қарай тараған сияқты. Гнатияның Италиялықтардан бұрынғы қонысы қола дәуірінде, б.з.б. 15 ғасырда негіделген. Оны Япигтер басып алып, Апулияның кең аумақтарын иеленді. Мессапийлер Япигтерден өзгешелендіріліп, ерекше мәдениет қалыптастырды. Рудия алғаш рет б.з.б. 9-шы ғасырдың соңында немесе 8-ші ғасырдың басында қоныстанды. Б.з.б. 6-шы ғасырдың аяғында ол маңызды елді мекенге айналды. Мессапийлердің билігінде гүлденді, бірақ Римге жеңілгеннен кейін құлдырап, шағын ауылға айналды. Жақын орналасқан Лупиа (Лекче) оның есебінен дамыды. Мессапийлерде орталықтандырылған үкімет болған жоқ. Олардың қалалары тәуелсіз қала-мемлекеттер ретінде құрылды. Олар Ұлы Грекияның грек қалаларымен сауда байланыстарында болды.
The origin of the Messapii is debated. The most credited theory is that they came from Illyria as one of the Illyrian tribes who settled in Apulia and that they emerged as a sub tribe distinct from the rest of the Iapyges. It seems that the Iapyges spread northwards from the Salento. The pre Italic settlement of Gnatia was founded in the fifteenth century BC during the Bronze Age. It was captured and settled by the Iapyges, as they occupied large tracts of territory in Apulia. The Messapii developed a distinct identity from the Iapyges. Rudiae was first settled from the late ninth or early eighth centuries BC. In the late sixth century BC, it developed into a much more important settlement. It flourished under the Messapii, but after their defeat by Rome it dwindled and became a small village. The nearby Lupiae (Lecce) flourished at its expense. The Messapi did not have a centralised form of government. Their towns were independent city states. They had trade relationships with the Greek cities of Magna Graecia.
Тараспен қақтығыс
473 ж.б.д. грек қаласы Тарантум (Мессапиямен шекарада орналасқан) және оның одақтасы Регион, Мессапиялықтар мен Певцетиялықтардың бірнеше қалаларын жаулауға тырысты. Бірақ, япиг тайпалары өздерінің ат әскерінің басымдығының арқасында оларды жеңді. Тарантумға қарсы соғыс 467 ж.б.д. дейін жалғасты. Екінші Пелопоннес соғысы кезінде (Афина мен Спарта арасында) Месапийлер Афинаның одақтастары болды. Олар Сицилиядағы Сиракуза қаласына шабуыл жасау үшін жіберілген Афинаның үлкен әскерлеріне садақшылармен көмектесті (б.з.д. 415–413 жылдар). Бұл жорыс апатқа ұшырап, барлық әскер құрылыс жойылды. 356 ж.б.д. Месапийлер мен Луканийлер арасындағы одақ Гераклея және Матапонт қалаларын басып алуға әкелді. 342 ж.б.д. Тарантум Спартаның Архидамус III-нен көмек сұрады. Архидамус 338 ж.б.д. Месапийлердің Мандурия қаласының қасындағы шайқаста қаза тапты. 333 ж.б.д. Тарантум Эпирдің Александр I-ін Луканийлермен соғыста көмектесу үшін шақырды. Александр Месапийлерді жеңді. Ол 330 ж.б.д. Луканийлерге қарсы шайқаста қаза тапты. Александр I-нің жорығынан кейін Месапийлер адалдығын өзгертті. Олар Тарантуммен және Спартаның Клеониммен одақтасты, олар 303–302 ж.б.д. аймақта Луканға қарсы Тарантумға көмектесу үшін жорық жасады.
In 473 BC, the Greek city of Tarentum (which was on the border with Messapia) and its ally, Rhegion, tried to seize some of the towns of the Messapii and Peucetii. However, the Iapyge tribes defeated them thanks to the superiority of their cavalry. The war against Tarentum continued until 467 BC. During the Second Peloponnesian War between Athens and Sparta, the Mesapii were allies of Athens. They provided archers for Athens' massive expeditionary force sent to attack Syracuse in Sicily (415–13 BC). The expedition was a disaster and the entire force was destroyed. In 356 BC, an alliance between Messapii and Lucani led to the conquest of Heraclea and Matapontus. In 342 BC, Tarentum called for the aid of Archidamus III of Sparta. Archidamus died in battle under the walls of the Messapian city of Manduria in 338 BC. In 333 BC, Tarentum called Alexander I of Epirus to help them in their war with their Lucani. Alexander defeated the Messapii. He died in a battle against the Lucani in 330 BC. After the campaign of Alexander I, the Messapii switched allegiance. They allied with Tarentum and Cleonymus of Sparta, who campaigned in the region in 303–02 BC to help Tarentum against, again, the Lucani.
Рим республикасының жаулап алуы
Екінші Самниттік соғыс кезінде (б.з.д. 327–304 ж.) Рим мен Самниттер арасында Мессапий, Япиге және Певцетийлер Самниттердің жағына шықты. Дауни тайпасының бір бөлігі Римге, ал қалғаны Самниттерге қосылды. Б.з.д. 318 жылы Канусиум қаласы римдіктерге өткен. Певцетий тайпасының шекаралық қаласы Сильвий Самниттердің бақылауында болды, бірақ б.з.д. 306 жылы Рим оны жаулап алды. Пирр соғыстары кезінде (б.з.д. 280–275 ж.) Мессапийлер Тарантум және Грекияның Епир патшасы Пиррге жақтасты, ол бұл қалаға римдіктермен болған қақтығысында көмектесу үшін Тарентумға келді. Ежелгі тарихшылардың сөзіне қарағанда, оның мақсаты Италияны жаулап алу еді. Пирр римдіктерге қарсы шайқасты және Сицилияға жорық жасады. Ол Сицилиядан бас тартып, римдіктерден жеңіліп, Италиядан кетіп қалды. Дионисий Галикарнасский Мессапийлердің Аскулум шайқасында Пирр үшін күрескенін айтқан. Б.з.д. 272 жылы римдіктер Тарантумды басып алды. Б.з.д. 267 жылы Рим Мессапийлерді және Брундизийді жаулап алды. Бұл қала Римнің Жерорта теңізінің шығысына қарай сауда жасау үшін маңызды портына айналды. Содан кейін Мессапийлер туралы тарихи жазбаларда сирек кездеседі. Олар римдік мәдениетіне сіңіп кетті. Екінші Пуникалық соғыста (б.з.д. 218–201 ж.) Ганнибалдың Италияға шабуыл жасауы кезінде Мессапийлер римдіктерге адал болды. Ханнибалдың римдіктер мен олардың италиялық одақтастарын талқандаған Канна шайқасы көршілес Певцетий тайпасының жерінде болды. Римдіктердің аман қалғандары жақын маңдағы Канузиумда құрметпен қарсы алынды. Соғыстың соңғы кезеңдері Апулияның солтүстік бөлігіндегі Монте Гаргано тауында, Дауни тайпасының жерінде өтті.
During the Second Samnite War (327–304 BC) between Rome and the Samnites, the Messapii, Iapyges and Peucetii sided with the Samnites. Some of the cities of the Dauni sided with Rome and some of them sided with the Samnites. The city of Canusium went over to the Romans in 318 BC. Silvium, a Peucetii frontier town, was under Samnite control, but it was captured by Rome in 306 BC. During the Pyrrhic Wars (280–275 BC), the Messapii sided with Tarentum and Pyrrhus the king of Epirus, in Greece, who landed at Tarentum, ostensibly to help this city in her conflict with the Romans. According to ancient historians, his aim was to conquer Italy. Pyrrhus fought battles against the Romans and a campaign in Sicily. He had to give up the latter and was defeated by the Romans and left Italy. The Messapii were mentioned by Dionysius of Halicarnassus as fighting for Pyrrhus in the Battle of Asculum. In 272 BC, the Romans captured Tarentum. In 267 BC, Rome conquered the Messapii and Brundisium. This city became Rome's port for sailing to the eastern Mediterranean. Subsequently, the Messapii were rarely mentioned in the historical record. They became Romanised. During Hannibal's invasion of Italy in the Second Punic War (218–201 BC), the Messapii remained loyal to the Romans. The Battle of Cannae, where Hannibal routed the forces of the Romans and their Italic allies, was fought in the heart of the neighbouring Peucetii territory. The Roman survivors were welcomed into nearby Canusium. Part of the final stages of the war were fought out at Monte Gargano, in the northernmost part of Apulia, in the territory of the Dauni.
Тіл және жазу
Мессапия тілі көбінесе иллирия тілдеріне ұқсас деп есептеледі, бірақ бұл көбінесе болжамға негіделген топтау ретінде талқыланған, себебі иллирия тілдерінің өзі жеткілікті дәрежеде куәландырылмаған. Албания диалектілері Апулиядағы топонимдердің және албан тілдік деректерінен тыс этимологиялық түбін табу қиын болған кейбір қалалардың болуына байланысты, Мессапия тілімен байланысты болып қала береді. Дегенмен, мессапик тілі тәуелсіз үнді-еуропалық тіл ретінде қарастырылуы керек. Бұл тіл Римнің аймақты басып алуынан кейін жойылды, ол б.з.д. 4 ғасырдың соңында басталды. Ол грек әліпбиінде жазылған және б.з.д. 6-1 ғасырларға жататын шамамен 300 жазуда сақталған.
The Messapian language is generally considered similar to the Illyrian languages, although this has been debated as a mostly speculative grouping, as Illyrian languages are themselves poorly attested. Albanian dialects are still a relatable group with Messapian, due to toponyms in Apulia, some of towns that have no etymological forms outside Albanian linguistic sources. However, Messapic is to be considered as an independent Indo European language. The language became extinct following the Roman conquest of the region, which began during the late 4th century BC. It has been preserved in about 300 inscriptions written in the Greek alphabet and dating from the 6th to the 1st century BC.