1904 ж. Мароккода грек-американдық Ион Пердикарис пен ұлының ұрлануы. Төлем талаптары, келіссөздер, теңіз күштерінің қолданылуы және «күш көрсету дипломатиясы».
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1904 жылғы ұрлау
1904 kidnapping
Пердикарис оқиғасы, сондай-ақ Пердикарис инциденті деп те аталады, 1904 жылдың 18 мамырында Марокконың Танжер қаласында грек-американдық Ион Ханфорд Пердикарис (1840–1925) пен оның келіншегі, британдық азамат Кромвелл Варлиді Ахмет әл Раисуни және оның қарақшыларының ұрлап кеткеніне қатысты. Бірнеше таулы тайпалардың басшысы Раисуни Марокко сұлтаны Абд әл-Азизден 70 000 доллар көлемінде құн төлеуді, қауіпсіз өтуді және Марокконың ең бай екі ауданын басқару құқығын талап етті. Ұзақ келіссөздер барысында ол алты ауданды басқаруға деген талабын күшейтті. Оқиғаның тарихи маңызы ұрлықтың өзінде емес, Танжердегі теңіз күштерін шоғырландыруда және бұл канонерлік дипломатия саясаты үшін нені білдіргенінде жатыр. 1840 жылы Грецияда американдық елші мен оның әйеліне дүниеге келген Пердикарис негізінен АҚШ-тың Нью-Джерси штатында өсті және американдық азамат болды. Ол 1870 жылдан бері Танжерде тұрып келген. Президент Теодор Рузвельт Мароккода оның құқығын қорғауға міндетті деп ойлады. Соңында ол жеті соғыс кемесі мен бірнеше теңіз жаяу әскерлерін Танжерге жіберіп, сұлтанды Раисунидің талаптарына келісуге көндірді. Батыс Еуропа елдері де күш көрсетті, Ұлыбритания, Франция және Испания Мароккодағы тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін кемелерін жіберді. 1904 жылғы маусымда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Хей республикалық ұлттық конвентке былай деді: "Бұл үкімет Пердикаристі тірі немесе Раисуниді өлген күйі қалайды". Рузвельттің осы оқиғадағы күш көрсетуі 1904 жылғы президент сайлауында қайта сайлануына көмектескеніне сендіреді. Босатылғаннан кейін Пердикарис отбасымен бірге Англияға көшіп, Тунбридж-Уэллс қаласына қоныстанды.
The Perdicaris affair, also known as the Perdicaris incident, refers to the kidnapping of Greek American Ion Hanford Perdicaris (1840–1925) and his stepson, Cromwell Varley, a British subject, by Ahmed al Raisuni and his bandits on 18 May 1904 in Tangier, Morocco. Raisuni, leader of several hill tribes, demanded a ransom of $70,000, safe conduct, and control of two of Morocco's wealthiest districts from the Sultan of Morocco Abd al Aziz. During lengthy negotiations, he increased his demands to control of six districts. The historical importance of the affair lay not in the kidnapping itself but in the concentration of naval power in Tangier and what it meant for the politics of gunboat diplomacy. Born in Greece in 1840 to the American ambassador and his wife, Perdicaris grew up mostly in New Jersey in the United States and was an American citizen. He had been living in Tangier since the 1870s. President Theodore Roosevelt felt obliged to react on his behalf in Morocco. Ultimately, he dispatched seven warships and several Marine companies to Tangier to convince the Sultan to accede to Raisuni's demands. Western European nations also reacted with force, with the United Kingdom, France, and Spain sending ships to prevent rioting in Morocco. John Hay, the American Secretary of State, issued a statement to the Republican National Convention in June 1904 that "This government wants Perdicaris alive or Raisuni dead." Roosevelt's display of force in this incident is credited with helping the incumbent president win re election later in 1904. After being released, Perdicaris moved with his family to England, settling in Tunbridge Wells.
Өмірбаян
Ион Пердикаристің әкесі Грегори Пердикарис 1826 жылы жас грек ретінде Америка Құрама Штаттарында оқу үшін Американың Шетелдік миссиялар жөніндегі комиссарлар кеңесімен қамқорлыққа алынды. Пердикарис Америка Құрама Штаттарының азаматы болып, Оңтүстік Каролинадағы бай отбасының қызына үйленді. 1837 жылы ол Грекияға оралып, американдық елші болып қызмет етті. 1840 жылы оның ұлы Ион Пердикарис Грекияның Афина қаласында, әкесі елші болып қызмет етіп жүрген кезде дүниеге келді. 1846 жылы отбасы АҚШ-қа оралды, онда әкесі бір кезде Гарвард университетінде грек тілінен профессор болды. Отбасы Трентон қаласына, Нью-Джерси штатына қоныстанды, және Грегори Пердикарис Трентон газ компаниясын ұйымдастырушылардың бірі ретінде байлыққа ие болды. Көп жылдар бойы Ион бос уақытын әртүрлі қызығушылықтарға арнады. Ол 1860 жылы Гарвард университетіне қабылданды, бірақ екінші курстың соңында оқуын тастап, біраз уақыт Париждегі Әдемі өнерлер мектебінде оқыды. 1862 жылы Америка Азамат соғысы кезінде Оңтүстік Каролинадағы отбасының мүлкі Америка Конфедерациясының үкіметімен тәркілену қаупіне тап болды. Афинада тұратын кіші Пердикарис, мүлкін тәркілеуден немесе Конфедерация армиясына шақырылудан қашу үшін грек азаматы ретінде "тіркелді". Соғыс аяқталғаннан кейін Пердикарис әкесімен бірге Трентонда тұрды. 1868 жылы Англияға көшіп кетер алдында "The Galaxy" журналында бірнеше мақала жариялады. Сол жерде ол электр және оған байланысты инженерлік салаларды оқыды, сондай-ақ Эленмен тұрмысқа шықты. 1884 жыл шамасында жұбайлар Танжерге көшіп келді, Эленнің алғашқы некесінен болған екі ұлы мен екі қызы да олармен бірге болды. Олардың барлығы британдық азаматтар еді. Пердикарис 1877 жылы "Айдония", яки "Бұлбұлдар мекені" деп аталатын жазғы үй сатып алды, себебі ол экзотикалық жануарлардың үлкен коллекциясын жинаған. Пердикаристің күресі нәтижесінде бұл оқиға АҚШ-та кеңінен танымал болды, және Мэтьюз 1887 жылдың наурыз айында лауазымынан алынды. Ахмет әл-Раисуни Танжер маңындағы үш Джебала тайпасының басшысы болды. Оған 1901 жылы Македониядағы Мисс Стоун оқиғасының сәтті аяқталуы әсер етті, онда миссионерлер тобы кепілге алынып, сыйақы төленгеннен кейін босатылды. 1903 жылы оның бес адамы үкімет тарапынан ұсталғаннан кейін, ол Мароккодағы "The Times" газетінің тілшісі Уолтер Харристі, өз адамын босату шартымен кепілге алды. Осы сәттіліктен кейін Раисуни Ион Пердикаристің ұрлануын жоспарлады.
Ion Perdicaris's father, Gregory Perdicaris, was sponsored in 1826 as a young Greek to study in the United States by the American Board of Commissioners for Foreign Missions. Perdicaris became a naturalized citizen of the United States and married the daughter of a wealthy family in South Carolina. In 1837, he returned to Greece, serving as the American ambassador. In 1840, his son Ion Perdicaris was born in Athens, Greece, while his father was serving as ambassador. The family returned to the United States in 1846, where the father at one time was a professor of Greek at Harvard University. The family settled in Trenton, New Jersey, where Gregory Perdicaris became wealthy as one of the organizers of the Trenton Gas Company. For many years, Ion lived the life of a dilettante. He entered the Harvard University class of 1860 but left at the end of his sophomore year and studied at the Ecole des Beaux Arts in Paris for a time. In 1862, because of the American Civil War, the family's estate in South Carolina was in danger of confiscation by the government of the Confederate States of America. The younger Perdicaris, who was living in Athens, "registered" as a Greek subject in order to avoid confiscation or being drafted into the Confederate States Army. After the war ended, Perdicaris lived in Trenton with his father. He published some articles in The Galaxy in 1868, before moving to England. There he studied electricity and related engineering. and Ellen married Perdicaris the same year. The couple moved to Tangier around 1884, with Ellen's two sons and two daughters from her first marriage. She and her family were all British subjects. Perdicaris purchased a summer house there in 1877 known as Aidonia, or the "Place of Nightingales", as he collected a menagerie of exotic animals. Through Perdicaris' crusading, the incident made national headlines in the United States, and Mathews was removed from his position in March 1887. Ahmed al Raisuni was a leader of three Jebala tribes near Tangier. He was influenced by the success of the 1901 Miss Stone Affair in Macedonia, when a group of missionaries were successfully held hostage for a ransom. In 1903, after five of his men were captured by the government, he held Walter Harris, a correspondent of The Times in Morocco, as hostage in exchange for the release of his men. After that success Raisuni targeted Ion Perdicaris for kidnapping.
Ұшып кету
Иоан Пердикарис, оның әйелі және Кромвель Варли 16 мамырда Танжердегі үйінен Айдонияға, жазғы үйіне көшіп келді. 1904 жылғы 18 мамырдың кешінде Пердикарис пен Варлиді Ахмет әл-Раисуни және қарақшылар тобы (саны тоғыздан жүз елуге дейін) жазғы үйінен ұрлап әкетті. Олар телефон желілерін кесіп, Пердикаристің бірнеше қызметшісін жаралы қалдырып, Элленді үйде қалдырды. Вашингтоннан арнайы бұйрықсыз оларды қолдануға тыйым салынды, себебі теңізшілердің кез келген әрекеті тұтқындардың өліміне алып келуі мүмкін деп есептелді. АҚШ оларды Марокконың кеден үйлерін басып алу үшін пайдалануды жоспарлады, егер Марокко үкіметі АҚШ-тың талаптарын орындамаса, онда бұл елдің кірісінің көп бөлігін қамтамасыз ететін кедендік түсімдерді алуға ниеттенді. Үкіметтен Пердикаристі босатуға және егер Пердикарис қаза болса, Раисуниге шабуыл жасауға қажетті жеңілдіктер беру талап етілді. Мароккоға барған теңізшілердің саны төрт адамнан тұратын шағын отряд болды, олар тек жеке қару ұстаған. Олар консулдық пен Пердикарис әйелді қорғауға жіберілді. 8 маусымда Бельгия елшілігін қорғау үшін тағы екі АҚШ теңізшісі аттанды. Мароккодағы британдық министрдің өтініші бойынша 7 маусымда Гибралтардан кеме шықты. Келіссөздердің тоқтап қалғаны туралы хабарлама келді. Әрекет ету қажеттігін сезінген Хей Республикалық Ұлттық Конвентке мәлімдеме жасады, оны Джозеф Гурни Кэннон оқыды: «Біз Пердикаристі тірі немесе Раисуниді өлген күйде көруді қалаймыз». Конвенттің қазіргі президент Рузвельтті Республикалық партиядан кандидат ретінде ұсынуы анық болғанымен, Хейдің мәлімдемесі Конвентте қызу пікірталас тудырды. Канзас штатының бір делегаты: «Рузвельт пен Хей не істеп жатқанын біледі. Халық батылдықты жақсы көреді. Біз олардың барлық әрекеттерін қолдаймыз» деді. Рузвельт номинациядан кейін 1904 жылдың күзінде сайлауда жеңіске жетті. Пердикарис 24 маусымда үйіне оралды. Джеффри Д. Саймон сияқты кейбір 21 ғасыр тарихшылары Пердикарис тұтқынға алынғанда Стокгольм синдромының белгілерін көрсеткенін болжады. Марокко сұлтаны 70 000 доллар көлемінде құн төлеуге және АҚШ-тың шығындарын өтеу үшін тағы 4 000 доллар төлеуге міндетті болды. «Нью-Йорк Таймс» газеті Франция елде тәртіп орнатуы керек деген мақалалар жариялады. Франция келесі онжылдықтарда Марокко ішкі істеріне бірнеше рет араласты.
Ion Perdicaris, his wife, and Cromwell Varley had moved to his summer home, Aidonia, from his house in Tangier on 16 May. Late on 18 May 1904, Perdicaris and Varley were abducted from their summer home by Ahmed al Raisuni and a group of bandits (estimates of their number range from nine to one hundred and fifty). His men cut the telephone lines, knocked out several of Perdicaris's servants, and left Ellen at the house. They were not to be used without express orders from Washington, as it was thought that any action by the Marines would lead to the deaths of the prisoners. The United States planned to use them only to seize the custom houses of Morocco, which supplied much of the nation's revenue, if the Moroccan government did not fulfill the demands of the United States. It insisted the government make the concessions necessary to persuade Raisuni to release Perdicaris, and to attack Raisuni if Perdicaris were killed. The only Marines to land in Morocco were a small detachment of four men, carrying only sidearms. They were ordered to protect the Consulate and Mrs. Perdicaris. Two other U. S. Marines were dispatched on 8 June to protect the Belgian legation. In response to the request of the British minister in Morocco, left Gibraltar on 7 June. Though a settlement had already been reached, a cable from Gummeré accused the Sultan of holding up negotiations. Seeing the need to act, Hay issued a statement to the Republican National Convention, which was read by Joseph Gurney Cannon: "We want Perdicaris alive or Raisuni dead." While it was clear that the convention would nominate the incumbent Roosevelt as the Republican candidate, Hay's statement electrified the Convention. One Kansas delegate exclaimed, "Roosevelt and Hay know what they're doing. Our people like courage. We'll stand for anything those men do." After being nominated, Roosevelt easily won election in the fall of 1904. Perdicaris was home by 24 June, Several twenty first century historians, such as Jeffrey D. Simon, suggested that Perdicaris displayed Stockholm syndrome in identifying with his captor. The Sultan of Morocco was required to pay the $70,000 ransom, and a further $4,000 to the United States to cover its expenses. Newspapers including The New York Times published editorials suggesting that France had to 'impose order' in the country. France intervened several times in Morocco's affairs in ensuing decades.
Салдары
Пердикарис отбасымен оқиғадан кейін көп ұзамай Англияға көшіп, ақырында Тунбридж Уэллске қоныстанды. Раисуни Пердикаристі құтқарудан алған ақшаны өзінің сарайын салуға жұмсады, оны "Көз жасы үйі" деп атады. Оқиғаның мән-жайлары (әсіресе Пердикаристің АҚШ азаматтығы күмәнді болғандығы) 1933 жылға дейін құпия сақталды, сол кезде тарихшы Тайлер Деннет Джон Хейдің өмірбаянында осы дағдарысқа тоқталды. 1975 жылы Томас Х. Эцолд осы оқиғаны "Америка тарихындағы ең әйгілі қорғау ісі" деп сипаттады.
Perdicaris and his family moved to England shortly after the incident, eventually settling in Tunbridge Wells. Raisuni used the money he gained from ransoming Perdicaris to build his palace, nick named the "House of Tears". The details of the incident (especially the fact that Perdicaris's U. S. citizenship was in doubt) were kept secret until 1933, when historian Tyler Dennett mentioned the crisis in his biography of John Hay. In 1975, Thomas H. Etzold described the kidnapping as "the most famous protection case in American history."
Танымал мәдениет
"Момустың тұтқындары" атты американдық автор О. Генридің қысқа әңгімесі Иоан Пердикаристің қашқындалуынан шабыттанды. Әңгімеде "Бурдик Харрис" кейіпкері, грек азаматы, оның орнында тұрады. ("Bur dick Harris" - "Per dic aris" сөзімен ойын, егер автор қалағандай айтылса, есімдер рифмаланады). Бұл әзілді әңгіме оқиға болғаннан кейін жақын арада жазылды. Ион Пердикаристің қашқындалу оқиғасы 1975 жылғы "Жел мен арыстан" фильмінде Шон Коннери Раисуни рөлінде, ал Брайан Кит Рузвельт рөлінде бейнеленді. Дегенмен, оқиғаға көбірек әдемілік қосу үшін, 64 жастағы сақалды тұтқынның орнына Кэндис Берген ойнаған тартымды жас "Эден Педекарис" енгізілді. Фильмде АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің Мароккоға шабуыл жасағаны және Германия империясының әскерлерімен (ол кезде Мароккода болмаған) шайқасқандығы дұрыс емес көрсетілді, бірақ ол Раисунидің тұлғасын және оның тұтқындармен өзара әрекеттесуін көрсетуге мүмкіндік берді.
"Hostages to Momus", a short story by the American author O. Henry, was inspired by the kidnapping of Ion Perdicaris. In the story, the character "Burdick Harris," a Greek citizen, stands for him. ("Bur dick Harris" is a play on "Per dic aris", as the names rhyme, if pronounced as the author intended). The humorous story was written shortly after the incident. The story of Ion Perdicaris's kidnapping was loosely adapted to film in the 1975 motion picture The Wind and the Lion, with Sean Connery in the role of Raisuni and Brian Keith as Roosevelt. However, to add some glamour to the tale, the 64 year old bearded hostage was replaced with attractive young "Eden Pedecaris", played by Candice Bergen. The film incorrectly showed US Marines invading Morocco and battling soldiers of the German Empire (who were not present in Morocco at the time), but it succeeded in presenting the personality of Raisuni and his interaction with his prisoners.