Кіріспе

Pro Cluentio – римдік шешен Цицеронның Аул Клюентий Хабитус Минор деген адамды қорғау үшін жасаған сөзі. Клюентий, Самниумдағы Ларниум қаласынан, 69 жылы анасы Сассия оны өгей әкесі Стаций Аббий Оппианикті улаған деп айыптады. Клюентий 74 жылы Оппианикті улауға тырысқаны үшін сәтті соттап, оның елден қуылғандығына қол жеткізді. Сот ісінде екі тарап та бірін-бірін кінәлі ету үшін сотқа пара бергені айыпталды, бірақ сол кезде тек Оппианиктің парасы ғана әшкере болды. Оппианиктің үш жылдан кейін ар-намысын жоғалтып қайтыс болуына Сассия жесірі ұлына кек қайтаруды жоспарлады. Цицерон өз сөзін екі бөлікке бөледі: бірінші бөлігінде Клюентийдің абыройын қорғайды. Ол Оппианиктің қылмыстарының аса ауыр болғандықтан, Клюентийдің судьяларды сатып алуға мұқтаждығы болмағанын көрсетеді; тіпті, Оппианикті пара беруде делдал алдағандықтан келемеждейді. Екінші бөлімде болжамды улау туралы сөз болады, ол өте қысқа, себебі Цицерон бұл айыптауды абсурдты деп есептейді.

Опианик

Стаций Альбий Оппианик Ларинумның ең танымал әулеттерінің бірі – Оппианиктерден шыққан; ол өмірі бойы бес рет үйленген және алғашқы әйелі Клуентияны улаған деген күдік тудырған. Оппианиктің екінші некесінен туған ұлы Оппианик Кіші арқылы Оппианик Үлкені анасы Динеяның мүлкін иеленуді жоспарлаған. Оппианик Кіші Динеяның мүлкіне мұрагер болып, оның екі ұлы Гней Магий мен Нумерий Аурийдің Мариус пен Сулла арасындағы азамат соғысында қаза болғаннан кейін мүлкі кеңейтілген. Бірақ, оның өлген деп есептелген үшінші ұлы М. Аурий тірі екені және Агер Галликуста құлдықта тұрғаны анықталды. Оппианик Динеяны өлтіруді ұйымдастырып, М. Аурийді отбасы мүшелері құтқарар алдында өлтіру үшін жалдамалы кісі жіберді. Одан кейін ол Динеяның өсиетнамасын өзгертті, онда оның немересіне мүліктің бір бөлігі ғана қалдырылған, ал Оппианик Кіші жалғыз мұрагер атанды. М. Аурийдің Галлияда қаза болғаны туралы хабар Ларинумға жеткенде, Динеяның туыстары наразылық білдірді, сондықтан Оппианик қаладан қашып, Сулланың лагерьлерінің біріне сиынды. Сулланың қамқорлығымен Оппианик Аурийлерден наразы болғандарды қуғынға салды; ол әскери билікпен қалаға оралып, жауларын өлтірді. Клуентийдің әкесінің қарындасы Оппианиктың бұрынғы әйелі болған; Оппианик оны және сол умен өз ағасын өлтірді. Ағасының әйелі жүкті болған; Оппианик оған у беріп, бала тумас бұрын өлтірді және мүлікті мұраға алды. Кн. Магий, Оппианиктың жеңешісі қайтыс болды; өсиетнамасында бар мүлкін әлі дүниеге келмеген ұлына қалдырды. Оппианик, мұрагерлікке ең жақын адам болғандықтан, Магийдің әйеліне үлкен сома төлеп, оның жүктілігін тоқтатты. Содан кейін ол оған үйленді, бірақ неке ұзаққа созылмады. Одан кейін ол Римге барып, жас және тәртіпсіз Асувиймен жақын қарым-қатынас жасады және өсиетнамасына қол қойғаннан кейін оны өлтірді. б.з.д. 80 жылы Оппианик бұрынғы жеңешісі Аул Клуентий Абитус Ескінің жесірі Сассияға ғашық болды. Клуентий Ескі Сулланың тыйымдарының құрбаны болды, ал Сассия күйеуінің ұлы Мелинустың махаббатына берілді және оған үйленуі үшін қызын ажырасуға мәжбүр етті. Оппианик Сассияға үйленуіне мүмкіндік беру үшін Мелинустың өлтірілуін ұйымдастырды; алайда, ол өгей ана болуға құштар емес еді, сондықтан Оппианик оның екі кіші ұлын өлтірді, содан кейін Сассия некеге келісті.

Салдары

Цицеронның жетістіктері соншалық болды, жас Клюентиус айыптардан ақталды. Осы процесте Сассияның абыройы толыққанды құлатылды. Квинтилианның сөзіне қарағанда, Цицерон кейін судьялардың көзін жолдан тайдырғанын мақтанған (se tenebras offudisse iudicibus in causa Cluenti gloriatus est, Institutio Oratoria 2.17.21; бұл контекст шындықты білмейтіндіктен емес, басқаларды алдау мақсатымен жалған айтқан шешендер туралы талқылауда). Цицеронның Pro Cluentio ісіндегі шебер қорғанысы б.з.д. 66 жылы Ларинумдегі өмірге шолу ұсынады, сонымен қатар екі мың жылдан бері сақталған қатыгез әйелдің бейнесін көрсетеді.