Кіріспе

Mycale тауы ('/m//ɪ//k//ə//l//i/) сондай-ақ Mykale және Mykali (Μυκάλη, Mykálē), қазіргі Түркияда Самсун Дағы және Дилек Дағы (Дилек түбегі) деп аталады, Түркияның орталық Анатолияның батыс жағалауында, Мейандр өзенінің сағасының солтүстігінде орналасқан және 1,6 км ені бар Микале бұғазымен грек Самос аралынан бөлінеді. Тау жота құрайды, ол ежелгі дәуірде Trogilium (Ежелгі грек Τρωγίλιον немесе Τρωγύλιον) деп аталған мүйіспен аяқталады. Солтүстік жағалауда құмды және қиыршық тасты бірнеше жағажай бар. Оңтүстік беткейі көбінесе тік жар. Қола дәуірінің соңында бұл тау Хетт тілінде Ариннанда деп аталған болуы мүмкін. Классикалық Грецияда таудың жотасының көп бөлігі Эгей теңізімен қоршалған мүйіс болған. Геосаяси тұрғыдан, ол Ионияның бір бөлігі болды, Приена таудың оңтүстік беткейінде, ал Милет Маэандр өзені құятын терең шығанақтың қарсы жағындағы жағалауда орналасқан. Ефес одан сәл солтүстікке қарай жатқан. Аталған екі Ион қаласының қираған орындары және олардың порты бүгінге дейін сақталған, бірақ қазір өзеннің шөгінділерінен пайда болған құнарлы жазық пен дельта саябағына қарап тұр, ол өзеннің геологиялық ерекшелігін қалыптастыруын жалғастыруда. Бұрынғы шығанақтың соңы Çamiçi Gölü (Бафа көлі) көлі ретінде сақталған. Самсун Дағы, немесе Микаледе әлі де мүйіс бар. 1966 жылы бүкіл жота ұлттық парк деп жарияланды; Dilek Yarimadisi Milli Parki ("Дилек түбегі ұлттық паркі") ішінара жұртшылыққа ашық. Қалған бөлігі әскери резервация болып табылады. Парктің шалғай орналасуы жергілікті флора мен фаунаның қалпына келуіне көмектесті, оның 60% маки бұталарынан тұрады. Бұл бұрын аймақта көптеп кездесетін түрлерге пана.

Геофизика

Батыс Түркия негізінен жарылыс блогы аймағы, шығыс-батысқа қарай тік беткейлі қырлармен және жарылыстардағы өзендермен сипатталады. Жарылыстардың себебі – Тетис теңізінің жабылуы және Африка және Арабия плиталарының Еуразия плитасымен соқтығысуы. Кіші Түрік және Эгей теңіздерінің плиталары бірігіп, Түркияда қырқалардың пайда болуына себепкер болып отыр. Бұл орогендік белдеу 1,6 миллион жыл бұрын қалыптасқан және қазірге дейін жер сілкіністері мен жанартаулардың белсенді аймағы болып табылады. Микале тауы – Самос бұғазының ар жағындағы Самоста жалғасатын үлкен қырқаның бір бөлігі, ал солтүстік-шығысқа қарай Аydin Dağlari ("Айдын таулары"), ежелгі Мессогис жотасы, төменгі төбелер мен өткелдердің ар жағында орналасқан. Мендерес (Маэандер) өзенінің айналасындағы таулардың барлық блогы Мендерес массиві деп аталады. Микале тауының көлденеңінен көптеген шатқалдар өтеді, олар су көздерін қамтамасыз етеді. Ең ірі шатқал – биік жартастары бар Олюк шатқалы. Басты тұрақты өзендер – Бал-Дереси, Сарап-Дами және Олук-Дерелери. Судың молдығы жасыл маквистің өсуіне жағдай жасайды. Тау жыныстары негізінен метаморфты: Мезозой дәуірінде пайда болған тау жыныстарынан құралған мәрмәр және әк тас, Палеозой дәуірінде пайда болған тау жыныстарынан құралған кристаллды шисталар және Кайнозой дәуірінде пайда болған конгломераттар. Ионияның белгілі құрылысшылары мен мүсіншілері осы материалдарды өздерінің маңызды туындыларында толыққанды пайдаланған.

Экология

Тау жотасы және оның айналасы әртүрлі экологиялық жүйелерді ұсынады. Жотаның биігі ксерофиттік оңтүстік беткейлер мен орманды солтүстік беткейлер арасындағы қатаң шекара болып табылады, маки және аралас қарағай ормандарымен ерекшеленеді. Мүйістің төменгі бөлігінде теңіздік орта орналасқан. Маки өсімдіктеріне Pistacia lentiscus; Laurus nobilis; Quercus ilex, Q. frainetto және Q. ithaburensis; Phillyrea latifolia; Ceratonia siliqua; Olea europaea; Rubus fruticosus; Myrtus communis; Smilax; Jasminum fruticans; Vitis vinifera; Lathyrus grandiflorus; Erica arborea және солтүстік беткейлердегі Juncus кіреді. Көбірек ылғалды жерлерде Nerium oleander, Platanus orientalis, Fraxinus ornus, Laurus nobilis, Cupressus sempervirens және Rubus fruticosus кездеседі. Аралас қарағай орманының негізгі өсімдік түрлері - Pinus brutia, Juniperus phoenicea, кең жапырақты ағаштар мен бұталар: Ulmus campestris, Acer sempervirens, Fraxinus ornus, Castanea sativa, Tilia platyphyllos, Sorbus torminalis, Viburnum tinus, Pyrus eleagrifolia және Prunus dulcis. Бұл аймаққа тән сүтқоректілер: Sus scrofa, Vulpes vulpes, Hystrix cristata, Canis aureus, Canis lupus, Martes martes, Lynx lynx, Felis sylvestris, Ursus arctos, Meles meles, Lepus, Erinaceus europaeus және Sciurus. Көшпенді жануарлар – Caracal caracal және Panthera pardus. Бұл жерде Columba livia, Alectoris graeca, Perdix perdix, Coturnix coturnix, Scolopax rusticola, Turdus merula, Turdus pilaris, Oriolus oriolus, Merops apiaster, бүркіттер, қаршығалар, Corvus corax, Pica pica және Sturnus vulgaris сияқты құстарды кездестіруге болады. Monachus monachus Микале жағалауындағы үңгірлерде көбейеді. Олар және басқа да теңіздік жыртқыштар (адамды қоса алғанда) Planiliza, Pagellus, Dentex vulgaris және Thunnus thynnus-пен қоректенеді.

Алғашқы сілтемелер

Микале, Милет және Меандр Илиададағы Троя шайқасының тізімінде кездеседі, онда оларды карийліктер мекендейді. "Микаленің тік биіктіктері" және Милет Аполлонға арналған жырда да айтылады, онда Аполлонды күтіп жүрген Лето, әсіресе иониялық құдай, ұлына орын іздеп Эгей теңізі бойын аралайды және классикалық Грекияның маңызды иониялық саяси, діни және мәдени орталығы Делоста қоныстанады. Осыған ұқсас метафораны Каллимахтың Делосқа арналған жырларында да кездестіруге болады, онда жүзіп жүретін Делос аралы Эгей теңізіндегі әртүрлі жерлерге, соның ішінде Парфенияға, "Қыз аралы" (Самос) саяхаттайды, онда оны Микалессостың нимфалары күтеді. Парфения Самостың бұрынғы аты болғандай, оқырман Микалессосты Микаленің бұрынғы аты деп түсінуі керек. Аполлонның туған жері ретінде таңдалған Делос теңізде бекінеді. Хетт жазбаларында соңғы қола дәуірінде Апаса (Ефес) Арзава мемлекетінің астанасы болған, онда Каркиша (Кария) және Миллаванда (Милет) да орналасқан. Сызықтық В жазуындағы тақташаларда бұл аймақ А swi ja (Азия) деп аталады. Пилос, Фива және Кносстағы құжаттар Мира тия, *Милатия, "Милезиялықтар" құлдығында болған әйел тоқымашыларын және тігіншілерін (раптрия) анықтайды. Олардың шыққан жерлері Микен өркениетінің орталықтары болған, бірақ олар ерте грек микен тілінде сөйлеген және оны Сызықтық В жазуымен жазған, алайда бұл тілдің табиғаты әлі анықталмаған.

Мелия штаты

Кейінгі қола дәуірінен кейін бүкіл Эгей аймағы грек қараңғы дәуірі деп аталатын тарихи кезеңге енді. Археологиялық тұрғыдан ол протогеометриялық және геометриялық кезеңдер деп белгілі болды, бұл кезеңдер ешбір этностық топқа жатпады. Осы уақыт Греция материгінен Иония жағалауына күшті иондық көші-қон мен Делостың иондық орталық ретінде пайда болуымен байланысты. Бұл оқиғалар Иониенің басты рөл атқарған шығыстық дәуірдің жарқын қайта өрлеуінің басталуымен аяқталды. Осы кезеңде он екі қала қоныстанды немесе қайта қоныстанды және иониялық грек тілінің иониялық диалектілеріне айналды. Алайда Витрувийдің айтуынша, он үш қала болған, соның ішінде Мелит қаласы да бар. Бұл қала "өзінің азаматтарының мақтандығы үшін жаза ретінде, жалпы кеңестің (communi consilio) нұсқауларымен жүргізілген соғыста басқа мемлекеттерден бөлініп, оның орнына Смирна қаласы ион мемлекеттерінің қатарына қосылды (inter Ionas est recepta)". Мелит туралы басқа ешқандай мәлімет жоқ, бірақ Гекатаевтың екі фрагменті Мелияның Кария қаласының бірі болғанын көрсетеді, ал Приенадағы жазу Приена мен Самос арасында орналасқан мемлекетке қарсы "Мелиак соғысы" болғанын растайды, яғни Микаледе. Жазуда Приена мен Самос аралығында Родостан келген төрешілер алқасының төрелік ету нәтижесі тіркелген. Екі тарап та Мелияның бекінілген қонысы Кариум мен тағы бір қоныс Дрюссаның Мелиак соғысының соңында, кариялықтар қуылған кезде оларға бөлгенін мәлімдеді. Мелия самулық жаққа жақын болғандықтан, негізінен самулықтармен қоныстандырылды және осы себепті бір ғасыр бұрын Македонияның Лисимахына қарсы осыған ұқсас істі жеңіп алды. Бұл оқиға Приенадан табылған бұрынғы жазуда айтылған. Приена енді бұл істі қайта ашты, олардың жер учаскелерін сатуы Лигдамис басшылығымен киммерийліктердің шабуылынан кейін (шамамен б.з.д. 650 ж.) аймақтың уақытша гректерден босатылуын көрсетті. Самулықтар өздерінің талаптарын растау үшін қазір жоғалған Милеттік Маандрийдің тарихынан үзіндіні пайдаланды. Төрешілер Маандрийдің түпнұсқа еместігін анықтап, бұрынғы шешімді өзгертті.

Панион

Мелиандықтар өз астанасын грек тілінде "Карияның" деген мағына беретін Carium деп атаған. Оның Ионияда орналасқандығын ескерсек, атаудың таңдалуы қандай да бір саяси мәлімдеме болуы мүмкін, бірақ бұл сөздің карий тілінде басқа мағынасы болуы да ықтимал, өйткені қазіргі таңда осы тілден небары бірнеше ондаған сөз ғана сақталған. Иондықтар оны жеңу үшін бірігіп, одағын жалғастырды және бұрынғы Кариумның жанында "барлық иондықтардың" деген мағынадағы Паниониум астанасын салды. Паниониум Иония конфедерациясы тәуелсіз болған кезде маңызға ие болды, ал Иония басқа мемлекеттер мен империялардың құрамына кірген кезде естелік ретінде сақталды және соңында толығымен жоғалып кетті. Ежелгі авторлар оның Приенеден солтүстікке қарай, тау жотасының арғы бетінде орналасқандығын айтады. Қазіргі заманда бірнеше дұрыс емес анықтамалардан кейін Мелия мен Паниониумның қираған орындары 2004 жылы Дилек Даглари тауында, Микале тауының кішігірім шыңында, Приенеден солтүстікке қарай, Карийдің биіктігінде табылған. Бұл қала б.з.д. 7-ші ғасырдың басында, үшбұрышты қабырғамен қоршалған қала болуы керек, оның қабырғалары кейбір жерлерде өте жуан. Қаланың гүлдену кезеңі б.з.д. 7-ші ғасырдың басы болды, бірақ қазба жұмыстарынан Протогеометриялық кезеңге дейінгі сынықтар да табылды. Колдстрим қабір құрылыстарын "маңызды карийлік негіздерге" ие деп сипаттайды. Мәдениет толығымен карийлік емес еді; иондықтар Посейдон Геликонийге табынуды жалғастырды, Страбонның айтуынша, ол Пелопоннес Ахаясындағы Хеликеден келген. Бұл оқиға иондық отарлау кезінде болған болуы керек. Сондықтан Мелия – иондық мемлекеттің қарсыласы болды. Паниониумға арналған ғибадатхана шамамен б.з.д. 540 жылы Кариумның жанында салынған. Геродоттың мәліметінше, шайқас гректердің Платаядағы жеңісімен бір күні болған.