Кіріспе

Лев Толстойдың 1859 жылғы повесі «Отбасы бақыты» (Реформаға дейінгі орысша: Семейное счастіе; Реформадан кейінгі) – Лев Толстойдың 1859 жылы жазған повесі, алғаш рет «Орыс хабаршысы» журналында жарияланды.

Сюжет

Бұл оқиға жас қыз Машечканың (17 жаста) және одан жасы үлкен Сергей Михайличтің (36 жаста), отбасының ескі досының махаббаты мен некеге тұруы туралы. Бұл оқиғаны Маша айтып береді. Бір-біріне ғашық болғаннан кейін, Машаның махаббаты өсіп, кеңейе түседі. Ол Сергей Михайличке айтып, оның да ғашық екенін біледі. Егер ол оған қарсылық көрсеткен болса, онда бұл олардың арасындағы жас айырмашылығы жас Машаны оған шаршатуға итермелейді деген қорқынышынан болды. Ол оған тыныш, тыныш өмір сүруді ұнататынын, ал ол өмір туралы көбірек білуге және білуге ұмтылады. Олар бірден қыз-келіншекті байлап, бірден некелеседі. Үйленгеннен кейін олар Сергей Михайличтің үйіне көшіп келеді. Олар екеуі де Ресейдің жер иелері болып табылатын жоғарғы санатының мүшелері. Көп ұзамай Маша егістіктегі тыныш өмірге шыдамай, екеуінің арасындағы күшті түсіністік пен сүйіспеншілікке қарамастан. Оның уайым-қайғысын басу үшін олар Санкт-Петербургте бірнеше апта болуды шешеді. Сергей Михайлич Машаны аристократиялық балга шығаруға келіседі. Ол "қоғамды" жек көреді, бірақ ол оған қызығады. Олар қайтадан бастайды. Ол өзінің ауылшаруашылық сұлулығы мен сұлулығымен графинялар мен ханзадалардың сүйіктісі болып табылады. Сергей Михайлич, Петербург қоғамының өз әйеліне деген құлшынысына қуанып, оның "қоғамға" деген құштарлығына наразылық білдіреді, бірақ ол Машаға әсер етуге тырыспайды. Сергей Михайлич оған деген құрметтен, жас әйеліне "қоғамның" бос, сұмдығы туралы шындықты өз бетінше табуға мүмкіндік береді. Бірақ күйеуі оның осы дүниеге деген көзқарасын көріп, оған деген сенімі әлсіреп қалады. Ақырында олар бір-біріне қарама-қайшылықтары туралы айтады. Олар келіспеушіліктерді келіссөздер арқылы шешуге болатын нәрсе ретінде қарамайды. Екеуі де бірден бір-біріне деген сүйіспеншіліктері күмәнге ұшырап, қатты күйзеліске ұшырады. Бір нәрсе өзгерді. Олар мақтанышқа бой алдырып, бұл туралы сөйлесуден бас тартады. Сенім мен жақындық жоғалды. Тек сыпайы достық қана қалады. Маша Петербургке дейін бірге болған құштарлықпен бірге болуды аңсайды. Олар елге қайтады. Балалы болғаннан кейін, жұптың өмірі жақсы болса да, ол үмітсіз қалады. Олар бір-бірімен бірге бола алмайды. Ақырында ол одан неге оны Петербургтегі бала мен тойлардан алып кетуге тырыспағанын түсіндіріп беруін сұрайды. Неге олар бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін жоғалтты? Неге олар оны қайтаруға тырыспайды? Оның жауабы әйелдің құлағына ұнамайтын жауап, бірақ ол әйелді тыныштандырып, ұзақ өмірге дайындап, "отбасы бақытын" қамтамасыз етеді.

Сыни қабылдау

Ресейде "Отбасылық бақыт" кітабына бастапқыда әлсіз жауап болды. Санкт-Петербургтің "Ведомости" газеті (1859 жылғы шілде, № 155) және "Северный цветок" журналы (№ 22, 1859) оң, бірақ өте қысқа пікірлер жариялады. Ірі демократиялық басылымдар оның жарық көргенін атаған жоқ, Толстой басылым үшін сол кезде "Современник"пен қызыл сызықтан өткен қарым-қатынаста болған оңшыл "Катков" редакторы басқаратын журналды таңдағандықтан көңілі қалған сыңайлы. Үш жылдан кейін "Біздің сыншыларымыз назардан тыс қалдырған көрнекті еңбектер" (Время, № 1 және 9) деген эссесінде Аполлон Григорьев "Отбасылық бақытты" "қайта беделді етуге" тырысып, оны Толстойдың "қазірге дейінгі ең жақсы туындысы" деп атады. "Современник" (1865, № 4) "эстетикалық мектептің сыншыларын" билеуші класс өмірін идеализациялаған, өткенге көзбен қараған романды мақтамауға ескертіп, қарсылық көрсетті. Кеңес ғалымы Владимир Лакшиннің сөзіне сүйенсек, "Григорьев Толстойды білгір психолог деп дұрыс бағалаған, ол осы повесте романтикалық құмарлықтың бірте-бірте мүлдем басқа нәрсеге қалай айналатынын өте жақсы бейнелеген".

Танымал мәдениетте

"Into the Wild" (және оның киноға бейімделуі) атты деректі кітапта айтылғандай, Крис МакКэндлестің денесінен "Отбасылық бақыт" кітабының бір данасы табылған, оның бірнеше бөлімдері белгіленген. Әңгіменің соңғы беті Филип Роттың "Контрөмір" романында толық цитата келтірілген. Пол Остердің "4321" романында басты кейіпкердің анасының Толстойдың сүйікті туындысы ретінде осы повестьге сілтеме жасалады. "Family Happiness" әні The Mountain Goats тобының шығармасы, атауы повестьтен алынған және "Машинаға Толстойдан цитата келтіре бастадым / Сіз не айтқаныңызды түсінбедім" деген жолдарды қамтиды. Джулия Стречидің 1932 жылғы "Үйленуге керемет ауа-райы" романының 2012 жылғы экранизациясында Долли, әзірге шешімін таппаған күйеуге шығар алдында "Отбасылық бақыт" кітабын оқып отырған көрінеді. Пётр Фоменконың Мәскеудегі Театр шеберханасы осы повесті сахнаға қойды. Спектакльдің тұңғыш көрсетілімі 2000 жылдың қыркүйегінде өтті және қазірге дейін театр репертуарында сақталып келеді.