Кіріспе

Греучану – румын халық ертегілерінің батыры. Ол – Күн мен Айды змейлер ұрлап кеткенін білген батыл жас жігіт. Үш змей мен олардың әйелдерімен (змеоайце) ұзақ күрес салғаннан кейін Греучану Күн мен Айды босатып, Жердегі адамдарға қайтадан жарық сыйлайды. "Греучану" – Петре Испирескудың "Legende sau basmele românilor" жинағындағы ертегінің атауы.

Қорытынды

Қызыл императордың ("împăratului Roșu") патшалығында, бір даққа ұқсас жаратылыс аспаннан күн мен айды ұрлап алыпты, ал Қызыл император оларды қайтарып әкелгенге қызын беріп, патшалығының жартысын сыйлауға уәде береді. Грючану есімді жас жігіт бұл ұсынысты қабылдауға бел буады. Қалаға қарай жолға шыққанда, патшаның бұйрығымен басы кесілуге тиіс екі дезертирмен кездеседі, бірақ Грючану патшаны шешімінен қайтаруға және оларға кешірім сұрауға тырысады. Император келіседі. Грючану інісін алып, "әлемдегі ең ұлы темірші" және оның серті ("Faurul pământului", түпнұсқада) Фаурға барады. Грючану мен Фаур оның темірден жасалған бірдей мүсінін жасау үшін бірге жұмыс істейді. Сосын Грючану мен інісі жол айырысына жетеді де, бір-біріне өмірдің белгісін (күлгі) қалдырып, егер біреуі қаза болса, екіншісі білуі үшін келіседі. Грючану даққа ұқсас жаратылыстың үйіне жетеді де, жақын маңдағы ағашқа көгершінге айналып қонады. Даққа ұқсас жаратылыстың әйелі көгершінге қарап, оны жаман ниеттің белгісі деп санайды. Грючану шыбыққа айналып, үйге кіріп, олардың жоспарларын тыңдайды. Осы жаңа мәліметтермен қаруланған ол Жасыл ормандағы көпірге беттейді, онда даққа ұқсас жаратылыстар кешке, түн ортасында және таңертең өтеді. Уақыт өте келе, даққа ұқсас жаратылыстар (даққа ұқсас жаратылыс әкесі мен оның екі күйеу баласы) жоспарлағандай, жылқыларымен көпірге жете бастайды. Бірақ, әр жылқының иесі Грючанудың бар екенін сезеді. Батыр пайда болып, үш даққа ұқсас жаратылыспен күреседі. Соңғысы, даққа ұқсас жаратылыс әкесі, ең қатыгез болып шығады, ал Грючану оны жеңуге қиналады. Осы шайқас үстінен қарға ұшып келеді, Грючану оған ішуге су әкелуді өтінеді, ал қарға үш даққа ұқсас жаратылыстың денесін жеуге ие болады. Грючану жеңіске жетіп, Күн мен Айды қайта әкеледі. Ол жол айырысына оралып, інісімен кездеседі. Олар құшақтасып, үйлеріне қайтады. Жолда олар бір алмұрт ағашын және бақтың жанындағы тұщы судың салқын бұлағын көреді. Грючану інісіне алмұрт жеуге және су ішуге тыйым салады, өйткені олар даққа ұқсас жаратылыстың екі қызы, табиғаттың бір бөлігі болып жасырыныпты. Батыр алмұрт ағашына және бақтағы гүлдің сабағына соққы береді, осылайша екі даққа ұқсас жаратылыстың қызын өлтіреді. Жолға қайтқанда Грючану мен інісі артына қараса, даққа ұқсас жаратылыстың анасы оларға түтіндей болып келе жатқанын көреді. Екеуі Фаурдың шеберханасына жетеді де, жоспарларын іске асыруға кіріседі: даққа ұқсас жаратылыстың анасы Грючанумен сөйлескім дейді. Фаур мен батыр оған темірден жасалған бірдей мүсінін береді, оның іші қызған көмірмен толтырылған. Даққа ұқсас жаратылыстың анасы жарылып, өледі. Үшіншісі жеңіске жеткендерін тойлайды. Грючану Қызыл императордың патшалығына сыйлық алу үшін жалғыз өзі келеді де, жолда ақсақ шайтанмен кездеседі. Ақсақ шайтан Грючанудың қылышын, қисық қылышын (батырдың күші) ұрлап алып, императордың кеңесшісіне береді, ол шайтанмен келісім жасап, Грючанудың еңбегі үшін мақтау алып, ханшайымға үйленуді көздейді.

Жіктеу

Грючану туралы ертегі Аарне-Томпсон-Утер индексі бойынша 328А* типті ертегі ретінде жіктелуі мүмкін, – "Үш бауыр күн, ай және жұлдызды қайтарып алады". Бұл ертегіде сондай-ақ 300А типі де кездеседі, – "көпірдегі шайқас", онда батыр көпірлерде үш айдаһармен күреседі. Румыниялық ғалымдар да осы аңызды ATU 300A және 328A* типтеріне жатқызады, ал соңғы эпизод ATU 302B типіне жатады, – "(Батырдың) өмірі қылышқа байланысты".

Жазба

Венгр ғалымы Агнес Ковакс осы әңгімедегі кейбір мифтік элементтерді анықтады: әсем денелердің ұрлануы; батырлар мен жыландардың (аждаһалар және т.б.) арасындағы шайқас; аждаһалардың әйелдерінің кек алуы; соңғы көмекші ретінде "Әлемдік теміршінің" болуы. Ғалым Линда Дегтің сөзіне сәйкес, венгр нұсқаларындағы батырды "талтос" деп сипаттауға болады, ол зор күшке және білімге ие, ал темірші кейде Құдайдың теміршісі немесе әлемнің теміршісі деп аталады.

Параллельдер

Көршілес аймақтарда да әсем денелердің ұрлануы және оларды адам кейпіндегі батырдың қайтаруы туралы осыған ұқсас оқиғалар кездеседі. Венгр ғалымдарының (атап айтқанда, Янош Берзе Нагьи мен Агнес Ковач) мәліметінше, олар Румыния, Сербия, Чехия, Словакия, Ресей, Литва, Эстонияда, сондай-ақ кейбір азиялық/сібірлік нұсқаларында да кездеседі. Агнес Ковач осы типті Szépmezőszárnya ("Көрікті қанатты дала") деп атады, ал осыған ұқсас әңгімелер румын, чех, словак, русин, орыс, вогуль, чуваш, татар, литва, латыш, эстон, кавказ және Оңтүстік Сібірде де бар. Неміс ғалымы Курт Ранке Шығыс Пруссиядан және Шлезвиг-Гольштейннен бір оқиға жинаған. Венгр-американдық ғалым Линда Дег Румынияда "параллельдер" табылғанын, ал оның "элементтері" бар оқиғалар "орыстар, Урал-Алтай түркілері және Солтүстік Азиядағы [венгрлердің] туысқан халықтары" арасында кездесетінін хабарлады. Орыс фольклорисі Бараг, Лев Григорьевич, SUS 300A типіндегі "Көпірдегі шайқас" (төменде қараңыз) Шығыс славян ертегілерінде "жиі кездесетінін", бірақ Чехия, Словакия және Ливонияда оның нұсқаларын тапқанын мәлімдеді. Сонымен қатар, Барагтың Enzyklopädie des Märchens журналындағы мақаласына сәйкес, AaTh 300A* типі Румыния, Венгрия, Словакия, Чехия, Латвия, Беларусь және Украинадағы әулиелерден аспан денелерінің босатылуымен "қосылады", сондай-ақ чуваш және мари халықтары арасында да кездеседі.

Румыния

Румын тарихшысы Андрей Ойштеану осы әңгімені "Furarea astrelor" немесе "Жұлдыздарды ұрлау" деп атайды.

Колинде

Ғалымдар Греучануға өте ұқсас оқиғаны румын тіліндегі colinde (Рождество әндері)-нде кездестірген. Олардың кейбірінде Яһуда аспаннан жұлдыздарды, Күн мен Айды ұрлайды, ал қасиетті Иоанн, қасиетті Ілияс және қасиетті Петр оларды қайта қалпына келтіреді.

Молдова

Грігоре Ботезатудың "Құрметті драган" (орысша: "Драган удалец") атты молдавандық ертегісінде қарт әйелдің үш ұлы бар, олар бірнеше күнде өсіп, ұшу қабілетін дамытады. Сол патшалықта бір күні қара бұлт пайда болады, ал үш айдаһар патшаның үш қызын ұрлап, күнді, айды және жұлдыздарды ұрлап, патшалықты қараңғылыққа ұшырады. Бұл тапсырманы ең кішісі Драган мен ағалары атқарады. Үш жыл бойы олар жер орталығына жетіп, жер астына апаратын тесік бар жерге жетеді. Драган тесікке түсіп, аждаһалардың анасы Скорпион есімді сиқыршыны және олардың әйелдерін тыңдау үшін араға айналады. Әйелдер күйеулерінің мыс, күміс, алтын көпірден өтіп бара жатқанын айтады. Драгн Батыл көпірдегі әрбір айдаһарды өлтіріп, жылдыздарды ұстап алады. Ұлдарының өлімін естіген соң, Скорпион деген сиқыршы Драганды жеп тастауға барады. Алайда Драган анасының көже ағасы (оның ағасы) Козма Димир бар екенін еске алады. Ағасының көмегімен оны өлтіргеннен кейін, Драган ханшайымдарды тауып, оларды жоғарғы әлемге апаратын арқанға жетелейді. Драганның ағалары оған сатқындық жасап, арқанды кесіп, оны ажалға тастайды. Драган Козма Димирдің темірханасына оралып, оның бетін қалай көтеру керектігін сұрайды. Оның ағасы оған әже Валерианның бақшасына барып, оның бақшасындағы өмірдің алма ағашына көтерілуін айтады. Молдовалық аңызда "Күнді қалай азат етті" (орысша: "Фэт Фрумос и Солнце"), айдаһарлар Күнді ұрлап алады, ал патшалықтағы көптеген адамдар оны қайтарып алу үшін жиналады. Патшалықтың шетінде кедей жұптың еркек жартысы басқаларға қосылу үшін кетеді және ешқашан қайтып келмейді. Әйел Ион есімді ұл туып, оны Ионике Фет Фрумос деп атайды. Бала есейген соң, ол әкесінің жолын қуып, Күнді құтқаруға тырысады. Ол патшаның назарын өзіне аударған әнді айтады. Ионикке жеткілікті жасқа жеткенде, ол қорада сал болып көрінетін есекті ұстайды, ол күшті айғырға айналады, екеуі де Күнді қалпына келтіру үшін саяхаттайды. Ионике үш көпірге жетеді, әрқайсысында ол айдаһармен күреседі: біріншісі - түстен кейін, екіншісі - кешке дейін және үшіншісі - түн ортасында. Алайда үшінші шайқаста Ионике мен оның жауы тең дәрежеде, өйткені Ионике оның үстінен ұшып келе жатқан желкенді күшін қалпына келтіру үшін су әкелуге сендіреді. Ионике жаңа күшпен Таңға қарсы жеңіске жетіп, алға басады. Ол сол жерде күнді ұстап тұрған айдаһарлар сарайына келгенде, атының қолынан бір тал шашы шығады. Сол арқылы ол бүркітке айналып, айдаһарлардың әйелдерінің кездесуін аңдып көреді. Осылайша, ол әйелдерінің оны өлтірудің зұлым жоспарын біледі: біреуі уланған суға айналады, екіншісі алмаға айналады, ал үшіншісі жүзімге айналады. Ионика құс сияқты сарайдың тұмшасына кіреді де, Күнді аспанға шығарады. Қайтып оралғанда Ионике өзінің аттарымен бірге айдаһарлардың әйелдерімен кездеседі, олар өздері жоспарлаған қауіпке айналады, ал Ионике олардың барлығын өлтіреді. Ақырында, тек қана айдаһардың анасы қалады, ол қаһарманның артынан қуып баратын қара бұлтқа айналады. Ионикедің аты оны жол бойындағы темірханаға алып барады да, есікті бұғаттап қояды. Теміршікте Ионике бір таяқты қыздырып, жыланның анасы үлкен аузын аша алатын дуал жасайды. Ол солай істейді, ал Ионика қызыл қызыл шүберекпен қоректендіріп, оны өлтіреді.

Венгрия

Венгрияда ертегі түрі AaTh 328A* деп белгілі, ол – аспан денелерін босату немесе Az Égitestszabadító ("Аспан құтқарушысы"): айдаһарлар аспан нұрын тұтқындайды; батыр және оның серіктері әлемнің немесе Жердің ұстасынан көмек сұрайды. Бұл әңгімені венгр ғалымы Янош Берзе Наги бұрынғыда өзінің жеке жіктеу жүйесінде BN 319* деп жіктеген, ол Аарне-Томпсон-Утердің халықаралық индексінде 328A* және 300A типтерімен сәйкес келеді. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, Берзе Наги 319* типінің 30 венгр нұсқасын тіркеген.

Өңірлік аңыздар

Венгр ертегісі, Лайош Кальманы жинаған, "Күн, Ай, Жұлдызды босату" деп аталады. Күн, Ай және Жұлдыз үш көп басты сарқан (дракон сияқты жаратылыстар) тарапынан қорғалады. Үш бауыр оларды қайтарып алу үшін аттанады. Арнольд Иполи жинаған "Ата" ертегісінде патша қызын он екі басты драконға беруге мәжбүр екенін айтады, әйтпесе ол күнді жұтып қояды. Оның үш ұлы әпкесінің құрбандығын тоқтатуға шешім қабылдап, драконмен күресуге аттанды, бірақ сәтсіз аяқталады және дракон күнді алып кетеді. Әдеттегідей, ең кіші ұлы сәттілікке жетеді, оған ерекше қабілеттері бар жылқы көмектеседі. "Зелемёшзариня" ("Жасыл даланың қанаттары") атты туысқан ертегі, этнограф Ольга Надь жинаған және 1978 жылы жарияланған, Мароссенткиралиден (Сынкраю де Муреш) Янoш Пуйиден алынған. Осы әңгімеде патшаның үш қызы 18 жасқа келгенде жоғалып кететіні туралы болжам айтылады. Осылай болады, және сол күні Күн, Ай және жұлдыздар да жоғалады. Патшалықтың басқа жерінде кедей ағаш кесушінің үш ұлы бір күні туады, біреуі түнімен, екіншісі түнгі жартысында, ал үшіншісі таңда. Олар бірнеше сағат ішінде өсіп, жылқыларын мініп, үш көпірге жетеді. Бірінде 12 басты драконмен, алтын көпірде 24 басты драконмен, ал алмаз көпірде 32 басты драконмен күреседі. Нұрларды құтқарып алғаннан кейін, олардың міндеті жоғалған ханшайымдарды табу. Олар "Вилагковачқа" ("Әлемдік теміршіге") барады және үш драконның анасымен күресуге мәжбүр болады. "Миклос сүйікті және Жасыл патшаның жасыл қызы" ертегісінде, Жеримия Кертин аударғанда, әкесі өлім төсегінде үш ұлына олардың патшалығы қараңғылыққа толып кеткенін, себебі Күн мен Ай ұрланған, және үштің бірі оларды қайтарып алуға тағайындалғандығын айтады. Үш бауыр ізденісін бастайды. Миклос жалаң аяқ жылқыны алып, айдың сүттей ақ, қара жалы бар жылқысына мініп келе жатқан он екі басты драконды күтеді. Ол драконды жеңіп, алтын көпірге жетеді, онда ол 24 басты драконға тұзақ қойып, күннің жылқысына мініп кетеді. Екі жақтың арасындағы шайқас сиқырлы жекпе-жекке айналады, онда біреуі көк отқа, екіншісі қызыл отқа айналады. Миклос екінші драконды өлтіріп, күнді алады. Кейін ол драконның әйелдері мен анасы жоспарларын талқылап отырған шатырға жетеді. Кейіннен, әйелдерді өлтіргеннен кейін, Миклос Жүзік Қорғасын досының (немесе Қорғасын еріту Досының) мекеніне келіп, көп мөлшерде балқытылған қорғасын сатып алады және екеуі оны сиқыршы анасының аузына құйып, өлтіреді. Әңгіме басқа бір әңгіме түріне, ATU 513A, "Алты адам қалай әлемге жол тапты", онда Миклос және басқа да супер күшті адамдар тобы ханшайымды алу үшін бірлесіп жұмыс істейді.

Шығыс славян тілдері

Орыс зерттеушілерінің мәліметінше, осыған ұқсас оқиғалар Шығыс славян ертегілері жинағында 300А* жіктелімі бойынша "Возвращение змееборцем похищенных змеем небесных светил" ("Жылан ұрлаған аспан денелерін қайтару") деп тіркелген. 1979 жылы осы жіктелу индексін жаңартқан орыс ғалымы Бараг Лев Григорьевич, аспан денелерін қайтару туралы әңгіменің Шығыс славянның 300А түріне, "Калинов көпіріндегі шайқасқа" алып келгенін атап өтті, оның соңғы эпизоды – балташының көмегімен сиқыршының өлтірілуі. Орыс ғалымдары мен фольклоршыларының пікірінше, Калинов көпірі Шығыс славян фольклорында лиминалдық кеңістік ретінде бейнеленеді, себебі көпір Пучай деп аталатын батпақ немесе отты өзеннен өтеді, ал оның үстінде батыр зұлым күштермен (мысалы, Чудо Юдо, Змей Гориных) шайқасады. "Калинов" атауы темірден жасалғандықтан "жалындаған", "қыздырылған" деген мағынада, немесе "ағаш немесе гүлдің бір түрі", мысалы, қалампыр (Viburnum) деп әртүрлі жорылған. Профессор Джек В. Хейнидің сөзіне қарағанда, Шығыс славян фольклорында көпірде батыр мен зұлымның арасындағы шайқас туралы әңгімелер "жиі кездеседі". Басқа бір еңбегінде Хейни бұл терминді "Калин көпірі" деп аударды және оның басқа халықтардың ауызша шығармаларында пайда болуы Шығыс славянның ықпалынан туындағанын болжады.

Ресей

Оңтүстік орыс ертегісінде, Уильям Ралстон Шедден Ралстон аударған «Иван Попилоф» деген аттағы батыр, 12 жыл пештің күлінде жатқаннан кейін, өз еліне күннің қайта оралуы үшін змеймен (ертегіде «Жылан» деп аталған) күресуге бел буады. Иван мен оның екі серігі змейді жеңіп, бірақ Жыланның қыздары мен әйелі батырлардан кек алуға тырысады. Соңында Жыланның әйелі Иван Попилофты Кузьма мен Демианның ұстаханасына дейін қуады. Хани бұл ертегінің ежелгі екенін айтады, себебі онда Кузьма мен Демиан есімді екі темірші туралы айтылады.

Беларусь

Профессор Андреас Джонстың айтуынша, Белоруссиядан шыққан бір нұсқада Күн, Ай және жұлдыздарды сиқыршы Кощей ұрлайды. Батыр содан кейін Кощейдің ұлдарымен, қыздарымен және жылан әйелімен күресуге тиіс.

Украина

Украиналық ертегіде «Күнді, Айды және жұлдыздарды халыққа қайтарған батыр жігіт» деп аударылғанда, ерлі-зайыпты (әмір мен оның әйелі) ұл сүйеді, ал әйелге бір жыншы әйел теңізден сиқырлы балық аулауға кеңес береді. Әйелдің күйеуі оны балықшылардан сатып алып, аспазшысына береді. Хутсул әйел одан тамақ пісіріп, тағамнан сәл жеп, одан кейін әйеліне береді. Тоғыз айдан соң әйел мен хутсул әйел ұлдарына босанады. Бірнеше жыл өткен соң, ұлдар өскенде, шайтандар күнді, айды және жұлдыздарды ұрлап алады. Император оның қызы, ханшайымын, жарықтарды құтқаратын адамға беруге уәде береді. Хутсул әйелінің ұлы ханшайымды көргеннен кейін императордың тапсырмасын орындауға келіседі және көпірдің жанында бірінші шайтанды күту үшін орманға барады. Бірінші шайтан келеді, олар сиқырлы шайқасқа түседі: шайтан жаңбырға айналады, ал хутсул жігіті отқа айналады, ол бірінші шайтанды жеңіп, күнді қайтарып алады. Ол алыстағы бір үйді көреді, шыбыққа айналып, бірінші шайтанның әйеліне тыңдайды, ол өзін алма ағашына айналдыратынын айтады. Содан кейін хутсул жігіті екінші шайтанды сиқырлы түрлену жекпе-жегінде өлтіреді (өздігінен бағана, шайтанды тас), айды құтқарады және екінші шайтанның әйеліне тыңдайды (ол құдыққа айналады); соңында ол үшінші шайтанға қарсы тұрып, жұлдыздарды қапқа салып алады, соңғы жұлдыздан басқа, оны үшінші шайтанның әйеліне сыйлық ретінде береді. Хутсул жасы соңғы жұлдызды қайтарып алып, аспандағы жарықтарды қалпына келтіріп, үйіне қайтады. Жолда ол алма ағашы мен құдықты табады, бірақ оларға назар аудармайды, анасын алып, император сарайына әкеледі, онда ол ханшайымға үйленеді.

Словакия

Жазушы Ян Франциски Римавский «Слнкови куон» («Күннің аты») атты славян ертегісін жариялады, оны Альберт Вратислав венгр-словен тілінде деп көрсетті. Бірақ, автор Йозеф Венциг оны неміс тіліне «Das Sonnenroß» деп аударды және оның бастауын Словакиядан алды. Бұл ертегіде қараңғы елдегі жалғыз жарық көзі – патшаға тиесілі, маңдайында күн тәрізді белгісі бар жылқы. Ол күнделікті саяхатында жарығын таратып тұрады. Бірақ, жылқы үш жау патшаның қолына түсіп, ұрланып кетеді. Патша ескі баяншының есігін қағып, одан күн атты қайтарып беруді өтінеді. Баяншы жас серігімен бірге жолға шығады. Ол кішкентай құсқа айналып, әр жау патшасының әйеліне барады. Осы түрде ол әр патшайымның күйеуінің жоқтығына зарлағанын естиді, бірақ үш патшайымның анасы – Стрига есімді қарт әйел, қызының бөлмесіне кіріп, патшайымнан құсты өлтіруді талап етеді. Баяншы қашып кетеді де, үш патшаның қайда екенін білген соң серігіне оралады. Ол көпірге барып, күтіп отырады. Бірінші екі патша көпірден өтеді де, баяншы оларды өлтіреді. Ең кіші патша Күн аттымен көпірден өте жатқанда, бірдеңе дұрыс емес екенін сезіп, баяншыны жекпе-жекке шақырады. Баяншы мен патша «арба дөңгелектеріне» және түрлі түсті оттарға айналып, сиқырлы жекпе-жекке түседі. Осы кезде бір қарт адам келіп, баяншы жалын түрінде қарт кісіден екінші жалынды сөндіру үшін су әкелуін сұрайды. Қарт кісі су әкеліп, ең кіші жау патшасы мерт болады. Ұлдарының жеңілгенін сезген Стрига үш қызын алып, кек алу үшін ұшып кетеді. Ал баяншы Күн аттыны тауып алып, серігімен бірге кері жолға шығады. Жолда серік жеміс ағашын, өзенді және гүлдер бағын көреді, бірақ баяншы олардың Стриганың үш қызының маскировкасы екенін біліп, әрқайсысын ұрып, қан тоғанын жасайды. Ертегі AaTh 468 типінде, «Аспанға жеткен ағаш» және ATU 302, «Огрдің жұмыртқадағы жүрегі» ретінде жалғасады. Бұл ертегі ағылшын тіліне «The Sun Horse» және «The Flaming Horse: The Story of a Country where the Sun never shines» деп аударылған.

Грузия

Грузиялық ғылымда Грузияда ATU 300A типінің нұсқалары да тіркелген. Осы әңгімелерде батыр көпірде алыптарды жеңіп, содан кейін олардың әйелдерін өлтіреді, ал соңында теміршілердің көмегімен соңғы қарсыласын өлтіреді.

Чуваш халқы

Чуаш халқының мажар тіліне "Батырлар Күн мен Айды қалай құтқарды" деп аударылған ертегісінде Ұлы айдаһар Күн мен Айды ұрлап, әлемді қараңғылыққа батырады. Соның ішінде Жер Батыры, Емен Батыры және Тау Батыры деген үш батыр дүниеге келеді. Олар бірігіп Ұлы Аждаһа мен оның ұлдарымен күресіп, Күн мен Айды қайта әкеледі.

Мордвин халқы

Мордвин халқының "Ивашка Приметлев" ("Ивашка Приметлев") атты ертегісінде бір елде Күн, Ай және жұлдыздар ұрланады, соның салдарынан ел қараңғылыққа тоналады. Патша халықты шақырып, оларды қайтарған адамға өзінің патшалығының жартысын сыйлық ретінде ұсынады. Ивашка Приметлев есімді жас жігіт бұл жұмысқа келіседі. Оған бір серік қосылады. Олар бір көпірге жетеді. Івашка серігі ұйықтағанда, бес басты Примаряльяның келуін көпірдің жанында күтеді. Олар шайқасады және жас жігіт көп басты жауын өлтіреді. Ол ізденісін жалғастырып, тағы бір көпірге барады және жеті басты Праямарьялиямен, содан кейін үшінші көпірде тоғыз басты Праямарьялиямен күреседі. Кейін Ивашка үш көп басты жаудың анасы мен әйелдерінің сөзін тыңдайды және олардың өлген туыстарын қайтару үшін кек алатынын біледі: әр әйел Ивашка мен серігін алдау үшін бұлаққа, алма ағашына және дауылға айналады. Бірақ Івашка алданудан сақтанып, бұлақ пен алма ағашын өлтіреді. Үшінші әйелге келсек, дауыл Ивашка мен серігін қуып жетеді, олар жол бойында бір ұстаханаға жетеді. Ұстаның көмегімен Ивашка үшінші әйелді өлтіреді. Соңынан Ивашка Баба Буряганың қызын табу үшін шеберлер тобын жинап алады.

Мари халқы

Ғалым С. С. Сабитов "Мари халқының сиқырлы әңгімелер каталогында" 300А типті "Бой на мосту" ("Көпірдегі шайқас") деп тізілген ұқсас әңгіме тапты: батыр көпбасты жыландарды жеңіп, одан кейін олардың қарындастары мен анасына қарсы күреседі; әңгіменің соңында ол ұстаханада жасырынып, ұсталардың көмегімен жылан анасын жояды.

Балтық тілдері

Литвалық этнолог Нийоле Лауринкиен Балтық мифологиясындағы (әсіресе латыш және литва) ұқсас әңгімелерде Күн мен Айды Вельнс (Велнияс) ұрлап алатынын, ол – жер асты әлемін бейнелейтін жаратылыс, ал оларды босатушы балға қолданатынын айтты.

Литва

Профессор Юрате Шлеконите Литвада ATU 300A типінің 51 нұсқасын тіркейді, олар "көбінесе елдің орталық және солтүстік" аймақтарынан жиналған.

Латвия

Латвия халық аңыздары каталогында ATU 300A* типті аңыз Puisis iegūst ķēniņa meitu ("Ер адам патшаның қызын алады") деп аталады. Оның екінші редакциясы Pazudusī saule ("Құн соққан күн") деп аталады және ол батырдың шамдарды құтқаруымен байланысты.

Фин тілдері

Нихоле Лауринкиен фин «Калеваласы» мен карелия жырларында жарық шырақтары қараңғылық пен өліммен байланысты тұлға, мысалы, Похьоланың ең солтүстік жерін билейтін Лухи сияқты, ұрланатынын айтты. Бірақ, жарық шырақтарын босатушы – теміршімен байланысты кейіпкер: теміршінің өзі немесе оның қызы (ең ежелгі нұсқаларда, Лауринкиен пікірінше), немесе христиандық жырларда Құдайдың Ұлы.

Карелия

Карелиялық "Ольховая Чурка" ("Альдер ағашының бөлігі") ертегісінде қарт адам әйелінің бесікте бала шайқау тілегін орындау үшін ағаштан ұлын ойып жасайды. Үш жылдан кейін ағаштан жасалған мүсін тіріліп, қарт әйелдерді өз ата-анасы деп атайды. Ол үлкен күшіне байланысты үйден кетеді және тағы екі серігімен кездеседі. Үштік Күнді тоғыз басты жылан, Айды алты басты жылан, ал таңды үш басты жылан ұрлаған мемлекетке жетеді. Батырлар жыландарды өлтіріп, аспан денелерін құтқарады, содан кейін жыландардың анасы, Сиойетар сиқырымен батырлардан кек алуды жоспарлайды. Паркер Филлмор бұл оқиғаның шамамен бірдей нұсқасын "Күнды босатқан батырдың хикаясы" деп аударған, және ол Финляндиядан алынған. Этнолог Нижоле Лауринкине аспан денелерін ұрлау және босату туралы тағы бір карел нұсқасын хабарлады. Бұл нұсқада "Күннің азаттығы туралы ән" әлемді қараңғылыққа ұшырады, ал Құдайдың Ұлы (немесе басқа нұсқада, теміршінің қызы) Күн мен Айды босату үшін "шайтанның елі" Хиитолаға сапар шегеді.

Финляндия

Финляндияның "Леппа Полкки және көк крест" атты ертегісінде Юкка есімді қарт пен оның әйелі бала сүюді армандағандықтан, үйлеріне қайың ағашының кесілген бөлігін әкеліп, бесікке қойып тербетеді. Үш жыл бойы олар сол қайың бөлігін ұл сияқты тербеп бағады. Бір күні сиқыршы олардың басынан өткенде, қайың бөлігін балаға айналдырады. Бала өсіп, Леппапөлкки ("Қайың кесігі") деп аталады және ерекше күшті болады. Бір күні кенеттен әлемді қараңғылық жайлайды. Лапландиялық сиқыршы патшаға Ловиатар есімді бір әйел-сиқыршы мен оның үш жылан баласы Күнді ("Ауринко"), Айды ("Куу") және Таңды ("Пäivänkoitto") ұрлап кеткенін айтады. Леппа Полкки екі серігін тауып, саяхатқа шығады. Олар Лески Акка есімді дана қарт әйелмен кездеседі, ол үш жылан баласының аспан денелерін ғана емес, патша қыздарын құрбандыққа бермесе елге қауіп төндіретінін айтады. Леппа Полкки мен оның одақтастары жылан балаларын өлтіріп, аспан денелерін қайтаруға қол жеткізеді. Үшеуі өз патшалығына қайта оралады, бірақ Леппа Полкки орманның ортасында бір шатыр көріп, ішіне қарайды: ішінде Ловиатар, басқа сиқыршылармен бірге зұлымдық жоспарлап отыр. Ловиатар оларға аштық жіберіп, алдарына дастарқан жаяды, содан кейін шөлдетіп, су тоғандарын жасайды, ақырында оларды ұйықтатып, төсектерін алдарына қояды және егер оның жоспарларын ашқан адам көк крестке айналады деген қарғыс айтады. Леппа Полкки және оның одақтастары Ловиатардың жаңа қастандығын жеңеді. Леппа Полкки Ловиатарды іздейді, бірақ ол оған Кийокидің Катринасын, әлемдегі ең әдемі ханшайымды әкелуді бұйырады. Жаңа серіктерінің, ерекше және таңғажайып күштері бар адамдардың көмегімен (ертегі түрі ATU 513, "Тамаша серіктер"), Леппа Полкки Кийокидің Катринасын әкеледі.

Эстония

Әңгімеде бірінші бөлім (көк денелерді құтқару) жоқ болса да, 300А типті эстондық нұсқалары, "Võitlus sillal" аталатыны, үш батырды және "Жамандыққа" қарсы көпірдегі шайқасты әлі де жалғастырады. Содан кейін батырлар үштігі тозаққа түседі, онда жаман рухтардың әйелдері оларға қарсы құйрық тірлік құрады. Әңгіме соңында да ұста шебер оны өлтіру үшін ыстық көмірмен тамақтандырады.