Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трибуна – мағынасы белгісіз және көбінесе дұрыс қолданылмайтын архитектуралық термин, оның бірнеше түсінігі бар. Қазіргі кезде ол көбінесе тұғыр сияқты сахнаға немесе, дәлірек айтқанда, сөз сөйлеуге арналған көзге түсетін жерге жатады.
Tribune is an ambiguous – and often misused – architectural term, which can have several meanings. Today, it most often refers to a dais or stage like platform or, in a vaguer sense, any place from which a speech can be prominently made.
Этимология
Ағылшын тіліндегі "трибуна" ("көтерілген платформа") термині 1762 жылдан бастап француз (tribune) және итальян (tribuna) сөздерінен туындаған. Бұлар өз кезегінде орта ғасырлық латын тіліндегі tribuna сөзінен және классикалық латын тіліндегі tribunal сөзінен шыққан, ол трибунның (немесе басқа римдік магистраттың) ресми іс-шараларды орындау үшін тақ сияқты жоғары орналасқан орынды білдіреді.
The English term tribune ("raised platform") was derived as early as 1762 from French (tribune) and Italian (tribuna) words. These in turn stemmed from Medieval Latin tribuna and from Classical Latin tribunal, the elevated placing of a tribune's (or other Roman magistrate's) seat for official functions in the manner of a throne.
Мағынасы
Ежелгі Римде бұл термин римдік базиликадағы жартылай дөңгелек апсиданы білдірген, онда биік платформа орналасқан, ал оған төрағалық етуші судья (трибун немесе басқалары) ресми креслода отырған. Кейіннен бұл термин кез келген сөз сөйлейтін биік құрылысқа, соның ішінде Рим форумындағы уақытша ағаш құрылыстарға, тіпті Максимус циркіндегі императордың жеке ложасына қолданыла бастады. Орта ғасырларда және одан кейін шіркеу сәулетінде бұл термин бөлмедегі немесе шіркеудегі күмбезді немесе жартылай күмбезді апсидадағы кеңістікке қатысты қолданылды. Осы мағынада трибуна бас алтарь немесе епископтың тағын (катедра) қамтуы мүмкін. Мұндай ерекшеліктер римдік және византиялық шіркеу сәулетінде кеңінен таралған. Осы христиан базиликаларында термин көбінесе хордың артындағы жартылай дөңгелек ойысқа қатысты сақталады, мысалы, Римдегі Сан-Клементе, Равеннадағы Сант-Аполлинаре-ин-Классе, Веронадағы Сан-Зено немесе Флоренцияның жанындағы Сан-Миниатода. Сонымен қатар, Флоренциядағы Уффици сарайының әйгілі сегізбұрышты бөлмесі де осыған жатады. Терминнің мағынасы кейде кез келген галереяға, балконға немесе трифориумға дейін кеңейтіледі. (Николаус Певснер өзінің «Англияның ғимараттары» (1951–74) кітаптар сериясында трибуна мен трифориумнің, көбінесе шатастырылса да, бір емес екенін көрсетуге көп еңбек жұмсады.) Шіркеуде бұл термин шіркеудің негізгі бөлігіне қарап тұрған ашық аркаданы немесе, көбінесе, клерсторийдің астында орналасқан кез келген үлкен залды білдіруі мүмкін. Бұл термин сондай-ақ діни немесе әлемдік ғимараттардағы басқа да түрлі биік жатқан кеңістіктерге қолданылады – соңғылары кейде, мысалы, Париждегі Сен-Мартен-де-Шамп монастырында, мінбардың орнында болады. Осылайша, «трибуна» платформаға немесе сахнаға ұқсас тұғырды, немесе ғимараттың кез келген жерін білдіруі мүмкін, онда сөз айтуға болады, бұл ертедегі римдік трибуналының бастапқы қызметіне оралуға ұқсайды. Газеттердің, журналдардың және жаңалықтар бағдарламаларының атауларында «трибуна» сөзінің кең таралған метафоралық қолданылуы осыдан бастау алады.
In ancient Rome, the term was used of a semicircular apse in a Roman basilica, with a raised platform, where a presiding magistrate (a tribune, or others) sat in an official chair. Subsequently, it applied generally to any raised structure from which speeches were delivered, including makeshift wooden structures in the Roman Forum and even the private box of the emperor at the Circus Maximus. In Medieval, and later, ecclesiastical architecture, the term applies to an area within a vaulted or semi domed apse in a room or church. In this sense a tribune may contain a high altar or bishop's seat (cathedra). These features were particularly common in Roman and Byzantine church architecture. In these Christian basilicas the term is often retained for the semicircular recess behind the choir, as at San Clemente in Rome, Sant'Apollinare in Classe in Ravenna, San Zeno at Verona, or San Miniato near Florence. A secular example is its use for the celebrated octagon room of the Uffizi Palace at Florence. The sense of the term is sometimes extended to any gallery, balcony, or triforium. (Nikolaus Pevsner, in his book series The Buildings of England (1951–74), is at pains to point out that a tribune and a triforium, while often confused, are not the same thing.) In a church, it may refer to an open arcade overlooking the nave of a church – or indeed any large hall – often situated below a clerestory. The term is also loosely applied to various other raised spaces in secular or ecclesiastical buildings – in the latter sometimes in the place of pulpit, as in the Priory of Saint Martin des Champs at Paris. Thus,"tribune" can refer to a dais or stage like platform, or in a vaguer sense any place in a building from which a speech can be prominently made, which seems a return to the original function of the early Roman tribunal. This is the origin of the common metaphorical use of "tribune" in the names of newspapers, magazines and broadcast news programs.