Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшаның нацистік қарсылық күресінің қатысушысы (1921–1943)
Polish anti Nazi resistance fighter (1921–1943)
Ян Роман Битнар, соғыс лақабы "Руди" (Ginger) (6 мамыр 1921 жылы Колбусовада, Польшада туған – 30 наурыз 1943 жылы Варшавада, Польшада қайтыс болған) – поляк скаут жетекшісі, поляк скауттық нацистік қарсылық қозғалысының мүшесі және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Отандық армияда лейтенант болған.
Jan Roman Bytnar, nom de guerre "Rudy" (Ginger) (born 6 May 1921, Kolbuszowa, Poland – died 30 March 1943, Warsaw, Poland) was a Polish scoutmaster, a member of Polish scouting anti Nazi resistance, and a lieutenant in the Home Army during the Second World War.
Өмірбаян
Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста поляк легиондарында мұғалім және әскер болған Станислав Битнар мен Ждислава Рехуловнаның ұлы еді. Ол Пиастов қаласындағы бастауыш мектепті бітірді. 1931 жылы Варшавадағы Стефан Батори гимназиясына қабылданды, сондай-ақ Битнар отбасы сол жылы көшіп келді. Олар Мокотов ауданында тұрды. 1934 жылы, 13 жасында, ол Польша скауттар және гидтер қауымдастығына қосылды. 1938 жылы ол инструктор емес ең жоғары дәреже, "Республиканың скауты" атағын алды. Одан бұрын, 1937 жылы, ол лицейге оқуға түсті; 1939 жылдың мамырында бітірді.
He was the son of Stanisław Bytnar, a teacher and soldier in the Polish Legions in World War I, and Zdzisława Rechulówna. He attended elementary school in Piastów. In 1931 he was accepted to the Stefan Batory Gymnasium in Warsaw, where the Bytnar family moved in the same year. They lived in the Mokotów district. In 1934, at the age of 13, he joined the Polish Scouting and Guiding Association. In 1938 he attained the highest non instructor rank, "Scout of the Republic". Shortly before, in 1937, he began attending a lyceum; he graduated in May 1939.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы қыркүйекте Польшаға неміс басқыншылығынан кейін Бютнар оккупацияланған Варшавада тұрып, шыны жасаушы және мектеп сабақтарын оқытушы болып жұмыс істеді. 1939 жылдың қазан айында ол достарымен бірге Польша Халық Тәуелсіз Әрекеті (Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa, PLAN) деп аталатын, қысқа ғұмырлы солшыл қарсылық тобына қосылды. Оның мүшесі ретінде ол нацистердің Басқарушылық Үкіметін құруына жауап ретінде үнқатысулар (памфлеттер) жазып, таратып жүрді. Бірақ, ұйымға көп кешікпей гестапо кіріп, 1940 жылдың қаңтарына дейін таратып жіберді. Бютнар Варшаваны тастап, Польшаның оңтүстік-шығысындағы Колбушовада әжесі мен атасымен бірге тұра бастады, онда ол да нацистерге қарсы қарсылық қозғалысына қатысты. 1940 жылдың басында ол Қарулы Күрес Одағына (Union of Armed Struggle) қосылды, ол болашақ Армия үйінің (Home Army) алғашқы ұйымы болды. 1941 жылдың наурыз айында ол немістерге қарсы саботаж және диверсия операцияларын жүргізетін, әскериленген, құпия барлау ұйымы – Gray Ranks мүшесі болды. Атап айтқанда, Бютнар мен оның тобы Wawer тобының құрамында "кішкентай саботаж" деп аталатын шараларға баса назар аударды.
After the German invasion of Poland in September 1939, Bytnar lived in occupied Warsaw and worked as a glazier and school tutor. In October 1939, together with a group of friends, he joined the short lived left wing Polish People's Independent Action (Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa, PLAN), a resistance group. As its member he composed and distributed pamphlets in response to the formation of the General Government by the Nazis. However, the organization was soon infiltrated by the Gestapo and broken up by January 1940. Bytnar left Warsaw and lived with his grandparents in Kolbuszowa in south eastern Poland, where he also became involved in anti Nazi resistance. Sometime early in 1940 he joined the Union of Armed Struggle, a precursor organization of the Home Army. In March 1941 he became a member of the Gray Ranks, a paramilitary underground scouting organization which carried out sabotage and diversion against the Germans. In particular, Bytnar and his cell focused on so called "small sabotage" as part of the Wawer Group.
Тұтқындалу, өлім және жазалау
1943 жылы 23 наурызда нацистер оны тұтқындады, ал үш күннен кейін, 26 наурызда «Сұр қатарлар» (Gray Ranks) ұрыс тобы «Арсенал» операциясы барысында оны босатып алды. Ол 30 наурызда, 21 жасында, тұтқында кезінде гестапо жасаған тергеу кезінде алған жарақаттарынан көз жұмды. Битнарды аса қатыгездікпен азаптағандар – СС Роттенфюрері Эвальд Ланге және СС Оберштурмфюрері Герберт Шульц. Кейін «Сұр қатарлар» екеуін де өлтірді. Шульц 1943 жылғы 6 мамырда Славомир Мацей Битнер («Мацек») және Евгений Кехер («Кольчан») атқан оқтан қаза тапты. Ланге 1943 жылғы 22 мамырда Джерзи Западко («Дзик») қолынан қаза болды. 1946 жылғы 4 сәуірде оның жақын досы және соғыста сол күні қайтыс болған «Сұр қатарлар» мүшесі Мацей Давидовский («Алек») Повузки әскери бейіштегі Битнармен бірге ортақ қабірге жерленді.
He was arrested by the Nazis on 23 March 1943 and rescued three days later by a combat group of the Gray Ranks during the Operation Arsenal on 26 March. He died on 30 March, at the age of 21, from injuries sustained during the interrogation carried out by the Gestapo while in captivity. The extremely brutal torture of Bytnar was conducted by SS Rottenführer Ewald Lange and SS Obersturmführer Herbert Schultz. Both were later assassinated by the Gray Ranks. Schultz was shot dead on 6 May 1943 by Sławomir Maciej Bittner (aka "Maciek") and Eugeniusz Kecher (aka "Kołczan"). Lange was shot dead on 22 May 1943 by Jerzy Zapadko (aka "Dzik"). On 4 April 1946, his close friend and fellow Szare Szeregi member who died on the same day during the war, Maciej Dawidowski (aka Alek), was buried in a common grave alongside Bytnar at the Powązki Military Cemetery.
Әдебиет пен мәдениетте
Бютнар – Александр Каминский мен Руди, Алек, Зошканың Барбара Вачович [pl] жазған, жасөспірімдер мен жастарға арналған поляк әдебиетінің классикасы саналатын «Рампарттағы Тастар» романының басты кейіпкері. Ол Жан Ломницкийдің 1977 жылғы тарихи фильмі «Арсенал операциясы» (Akcja pod Arsenałem) мен Арсенал операциясының тарихын баяндайтын Чезари Моравскинің рөлін сомдайды. 2010 жылы Мариуш Малец түсірген «Олар Сары қатарлармен жүрді» (Oni szli Szarymi Szeregami) деректі фильмінде Бютнар рөлін Бартломей Фирлет ойнады. Ол Dawid Podsiadło-ның 2014 жылғы «4:30» әніне шабыт берді, әннің атауы Бютнардың 1943 жылғы 23 наурызда Гестапоға ұсталған сәтіне сілтеме жасайды. Бұл ән Роберт Глинскидің 2014 жылғы «Рампарттағы Тастар» соғыс драмасында қолданылды, бұл фильм Каминскидің осы аттас кітабының бейімделуі болып табылады, онда Бютнар рөлін Томаш Зиетек ойнайды.
Bytnar is the main character in Stones for the Rampart, considered a classic of Polish literature for teenagers and young adults, by Aleksander Kamiński and Rudy, Alek, Zośka by Barbara Wachowicz [pl]. He is portrayed by Cezary Morawski in Jan Łomnicki's 1977 historical film Akcja pod Arsenałem telling the story behind Operation Arsenal. In a 2010 documentary film Oni szli Szarymi Szeregami directed by Mariusz Malec, the character of Bytnar is played by Bartłomiej Firlet. He served as inspiration for Dawid Podsiadło's 2014 single 4:30, the title of which alludes to the time when Bytnar was captured and arrested by Gestapo on 23 March 1943. The song appears in Robert Gliński's 2014 war drama Stones for the Rampart, a film adaptation of Kamiński's book of the same title, in which the role of Bytnar is played by Tomasz Ziętek.
Есте сақтау және мойындау
1943 жылы соғыста ерлік пен батылдық көрсеткені үшін Батырлық кресімен марапатталды. 2009 жылы Польша президенті оны қайтыс болғаннан кейін Польшаны қайта құру орденінің командирлік кресімен марапаттады. Байтнардың туған үйіне, Колбусова қаласындағы Нов Миасто көшесіндегі үйіне ескерткіш тақта орнатылды. 1980 жылы Варшавадағы Niepodległości даңғылы 159 мекенжайындағы көп пәтерлі үйдің кіреберісінде оның тұрған және тұтқындалған жерін белгілейтін екінші тақта ашылды. Оның есімімен аталатын көшелер Варшава, Ополе және Колбусова қалаларында бар. Сондай-ақ ол 150 поляк скаут отрядының және Польшаның көптеген мектептерінің демеушісі.
In 1943, he was awarded the Cross of Valour for having demonstrated deeds of valour and courage in wartime. In 2009, he was posthumously awarded the Commander's Cross of the Order of Polonia Restituta by the President of Poland. A commemorative plaque was unveiled on Bytnar's birth house on ul. Nowe Miasto in Kolbuszowa. In 1980, a second plaque was unveiled at the entrance to the tenement house al. Niepodległości 159 in Warsaw where he used to live and where he got arrested. Streets bearing his name are located in Warsaw, Opole and Kolbuszowa. He is also a patron of 150 Polish scout teams as well as many schools across Poland.