Кіріспе

Қытайдағы миссионер Шарлотта Диггс "Лотти" Мун (12 желтоқсан 1840 жыл - 24 желтоқсан 1912 жыл) – Қытайда шамамен 40 жыл (1873–1912 жылдар) өмір сүрген және жұмыс істеген американдық Оңтүстік баптист миссионері, шетелдік миссионерлік кеңес қызметкері. Ол мұғалім және жаңа дінді қабылдаушы ретінде Оңтүстік баптистері арасында, әсіресе Әйелдер миссионерлік одағы арқылы миссионерлік іске берік қолдау көрсетудің негізін қалады.

Вирджиния плантацияларының тамыры

Мун Анна Мария Барклей мен Эдвард Харрис Мунның діншіл баптист ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Ол Виргиния штатының Скоттсвилл қаласының жанындағы, отбасының тарихи темекі плантациясы – Виумонтта өсті. Лотти бес қыз және екі ұлдан тұратын отбасының төртінші баласы еді. Лоттидің әкесі кеме апатында қаза тапқанда оның жасы он үш болған. Мун отбасы білімді бағалағандықтан, Лотти он төрт жасында баптистерге қарасты Вирджиния әйелдер семинариясында (кейін Холлинс университеті) және Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласындағы Альбемарл әйелдер институтында оқыды. 1861 жылы Мун Оңтүстік институтының әйелге берген алғашқы өнер магистрі дәрежесінің бірін алды. Ол латын, грек, француз және итальян тілдерін үйренді. Кейін ол қытай тілін жақсы меңгерді.

Рухани ояну

Лотти өте жанданулы және тілді шешен қыз болатын, жасөспірім шағына дейін христиандық тәрбиеге бейжай қарады. Колледж кампусында өткен жаңғыру жиналыстарынан кейін ол рухани оянуды бастан өткерді. Оңтүстік баптистік теологиялық семинарияның негізін қалаушылардың бірі Джон Брод 1858 жылы Мун осы оянуды бастан кешірген жаңғыру жиналысын өткізді. 19-ғасырдың ортасында білімді әйелдерге мансаптық мүмкіндіктер шектеулі болғанымен, оның үлкен әпкесі Орианна дәрігер болып, Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация армиясының дәрігері қызметін атқарды. Лотти соғыс кезінде анасына отбасылық мүлікті сақтауға көмектесті, содан кейін мұғалімдік қызметке кірісті. Ол қыздар академияларында сабақ берді, алдымен Кентукки штатының Данвилл қаласында. 1871 жылы Джорджия штатының Картерсвилл қаласында Мун мен оның досы Анна Саффорд Картерсвилл әйелдер гимназиясын ашты. Мун Бірінші баптист шіркеуіне де қосылып, Джорджия штатының Бартоу округіндегі кедей отбасыларға көмек көрсетті. Отбасының таңқалуына орай, Лоттидің кіші әпкесі Эдмония 1872 жылы Солтүстік Қытайға баптист миссионері ретінде шақыруды қабылдады, ол баптисттер қатарынан шыққан алғашқы жалғыз әйел миссионер болды. Осы кезде Оңтүстік баптист конвенциясы жалғыз әйелдерді миссионерлік қызметке жіберу саясатын жеңілдеткен, сондықтан Лотти де көп ұзамай әпкесінің ізімен Қытайға баруға шақырылды. 1873 жылдың 7 шілдесінде Сыртқы миссионерлер кеңесі 32 жастағы Лоттиді Қытайға миссионер ретінде ресми түрде тағайындады.

Қытайдағы алғашқы жылдары (18731885)

Лотти әпкесі Эдмонияға Солтүстік Қытай Миссиясы Станциясында, Дэнчжоу келісім портында, Шандонг провинциясында (Пенглай, Яньтай префектуралық қаласын қараңыз) қосылды және ұлдар мектебінде сабақ беру арқылы өз қызметін бастады. (Едмония денсаулығына байланысты қысқа уақыттан кейін үйіне оралды.) Тәжірибелі миссионер әйелдерімен алыс ауылдарға сапарлар жасағанда Лотти өзінің құмарлығын – тікелей уағыздауды анықтады. Сол кезде миссионерлік жұмыстың көп бөлігі үйленген ер адамдардың үлесіне тиді, бірақ Қытай миссионерлері Тарлтон Перри Кроуфорд пен Ландрум Холмс маңызды бір шындықты ашты: қытай әйелдеріне тек әйелдер ғана жете алады. Лотти көп ұзамай өзінің қабілетінің зыңғырап кеткенін, оны уағыздау және шіркеу құру ісіне пайдалануға болатынына көз жеткізді. Ол Қытайға «миллиондаған адамдардың арасына» уағыздаушы ретінде келіп, ең соңында қырық «оқуға құштар емес» балаға сабақ берумен айналысты. Ол өзін тізгінмен шектеліп отырғандай сезінді және жалғыз әйел миссионерлердің құғынға ұшыраған тобының бір бөлігі екенін ойлады. Оның жазбалары осындай жағдайға тап болғандардың барлығына арналған шақыру болды. 1883 жылы жарық көрген «Әйел туралы мәселе тағы да» атты мақаласында Лотти былай деп жазды:

Лотти әйел миссионерлерге қызмет етуде еркіндік беру және миссионерлік мәселелерде тең үн беру үшін баяу, бірақ талмайтын күрес жүргізді. Көп жазған автор, Оңтүстік баптистерінің шетелдегі миссионерлік кеңесінің төрағасы Х.А. Түппермен жиі хат алмасып, миссионерлік жұмыстың шындығы және әйелдер мен еркектердің үлкен қажеттілігі туралы хабардар етті.

Кеңейтілген жұмыс (18851894)

1885 жылы 45 жасында Мун ұстаздық қызметтен бас тартып, Пингту мен Хвангшиен аймақтарында толық уақыт бойына жақсы хабар тарату үшін елдің ішкі аймақтарына көшіп кетті. Оның сенгендерінің саны жүздеген адамды құрады. Мун үздіксіз жазып тұрды, оның хаттары мен мақалалары миссионердің өмірін жан-жақты сипаттап, қаржылық жағдайы нашар болған кеңеске сұраныстың өте үлкен екенін жеткізді, бірақ кеңес оған қанағаттандырарлық көмек көрсете алмады. Ол Оңтүстік баптист әйелдерін жергілікті шіркеулерде миссионерлік қоғамдар құруға шақырды, сондай-ақ қосымша миссионерлерді қолдау үшін және өздері келу үшін ынталандырды. Оның көптеген хаттары діни басылымдарда мақалалар түрінде жарияланды. Содан кейін 1887 жылы Мун «Foreign Mission Journal» журналына хат жазып, Рождествоға дейінгі аптаны шетелдік миссияларға қайырымдылық жасау уақыты ретінде белгілеуді ұсынды. Оның ойын қолдаған Оңтүстік баптист әйелдері жергілікті Әйелдер миссионерлік қоғамдарын және тіпті балаларға арналған «Күн сәулесі» үйірмелерін ұйымдастырып, миссияны насихаттады және миссияны қолдау үшін қаражат жинады. Мун 1888 жылы Оңтүстік баптист конвенциясының қосымша ұйымы – Әйелдер миссионерлік одағының құрылуына зор үлес қосты. 1888 жылы алғашқы «миссияға арналған Рождестволық сыйлық» ретінде 3315 доллардан астам жиналды, бұл сома үш жаңа миссионерді Қытайға жіберуге жеткілікті болды. 1892 жылы Мун АҚШ-та қажетті демалысқа шықты, сондай-ақ 1902 жылы да демалыс алды. Ол әріптес миссионерлерінің шаршап, денсаулығына салқым салғанын және ерте қайтыс болатынын көріп қатты алаңдады. Елде «миссиялық жерге барып, миссиялық жерде өл» деген көзқарас қалыптасқан. Көптегендер достары мен туыстарымен қайтадан кездесе алмайтынын білді. Мун әр он жыл сайын міндетті түрде демалыс берудің тәжірибелі миссионерлердің өмірін ұзартып, олардың тиімділігін арттыратынын айтты.

Соғыс, қақтығыс және жетіспеушілік (18941912)

Миссионерлік мансабында Мун оба, ашаршылық, төңкеріс және соғысқа тап болды. Бірінші қытай-жапон соғысы (1894), Боксерлер көтерілісі (1900) және қытай ұлтшылдарының көтерілісі (1911 жылы Цин әулетін құлатқан) миссионерлік жұмыстың үлкен әсеріне түсті. Аштық пен аурулар да өз салдарынан қиындық тудырды. 1904 жылы Мун екінші демалысынан оралғанда, айналасындағы адамдардың аштықтан өліп жатқан күйіне қатты қайғырды. Ол көбірек ақша мен ресурстар сұрады, бірақ миссионерлік кеңес үлкен қарызға батқандықтан, көмектесе алмады. Миссиялық жалақылар ерікті түрде кесілді. Мунның әріптес миссионерлері білмейтін, ол жеке қаржысы мен азығын айналасындағы мұқтаж адамдармен бөлісіп, денсаулығына, әсіресе физикалық және психикалық күйіне ауыр соққы берді. 1912 жылы оның салмағы 50 фунтқа дейін төмендеді. Бұл жағдайды байқаған әріптес миссионерлер оны АҚШ-қа, миссионерлік серігімен бірге қайтаруға ұйырды. Алайда, Мун 1912 жылғы 24 желтоқсанда 72 жасында Жапонияның Кобе портында жолда қайтыс болды. Оның денесі кремацияланып, күлі Вирджиния штатының Крю қаласындағы отбасына жерлеу үшін қайтарылды.

Кроуфорд Хауэлл ойыншығымен қарым-қатынасы

Айдың Крауфорд Хауэлл Тоймен арақатынасы туралы әңгімелер бар, ол бұрынғы мұғалім, 19 ғасырдың соңында Оңтүстік баптистері арасында даулы тұлғаға айналды. Ай Тоймен алғаш рет Альбемарл әйелдер институтында кездесті. Лотти – бұрын латын, грек, француз, итальян және испан тілдерін үйренген, сондай-ақ тілдер магистрі дәрежесін алған алғашқы әйелдердің бірі – Тойдің жетекшілігімен еврей және ағылшын грамматикасын оқыды. Той Мун туралы: «Ол мен оқыған ең жақсы ағылшын тілінде жазады» деп жазды. Кейбіреулер Тойдың Азамат соғысынан бұрын Мунға той жасау ұсынысын жасағанын айтады, бірақ ол Тойдан келісім шарттары туралы айтқан уақыты 1881 жылға дейін созылады. Осы аралықта Той Конфедерацияны қолдады және Оңтүстік баптистік теологиялық семинарияда Ескі өсиет зерттеулерінің профессоры болды, ал Мун анасына Вирджиниядағы мүлкіне көмектесті. Алайда, Дарвинизмге қатысты даулар мен Тойдың кейбір баптистердің Христиандық Ескі өсиетті түсіндіруіне сын айтқаннан кейін, Той 1879 жылы Оңтүстіктен кетіп қалды. Мунның FMB хатшысы Х.А. Тэппермен 1881 жылғы хат алысып жазуында Тоймен көктемде той жасау жоспарлары айтылады. Бірақ олардың келісімі бұзылды және некелері діни себептермен орындалмады. Тойдың Киелі кітапқа қатысты жаңа, даулы сенімдері, сондай-ақ Мунның Қытайда қалып, Оңтүстік баптистері үшін миссионерлік жұмыс істеуге берген уәдесі де бұл оқиғаға қатысты болуы мүмкін. Соңында Той Оңтүстік баптистерімен байланысын үзіп, унитарий болып кетті.

Қазіргі заманғы мұра

Лотти Мун Оңтүстік баптистері мен көптеген басқа христиандар үшін миссионерлік рухты бейнелейді. Халықаралық миссияларға арналған жылдық Лотти Мун Рождестволық сыйлық 1888 жылдан бері миссиялар үшін барлығы 1,5 миллиард доллар жинады және Оңтүстік баптистер конвенциясының халықаралық миссиялар бюджетінің жартысын қаржыландырады. Феминистік тарихнама тұрғысынан Регина Салливан Оңтүстік баптистерінің әйелдерге шетелдік миссионерлік жұмысқа қатысуға рұқсат беруі, әйелдердің қоғамдағы ең ізгі мүшелер болуы керек деген протестанттық үміттерге сай келді деп санайды, олар ер адамдарды ізгі өмір сүруге ықпал етеді. Алайда, Мун әдеттегі шектеулерге шыдамсыздық танытып, Қытайдағы миссиясын ер адамдардың билігіне жетпейтін жерге қасақана көшірді. Одан әрі, ол Оңтүстік баптист әйелдерін өздерінің миссионерлік ұйымдарын құруға көндіруге дейін барды. Дегенмен, Мунның феминистік басшылығына өз елдеріндегі әйелдер ерген жоқ. Әйелдер миссионерлік одағы оны баптист шіркеуіндегі феминистік дауыс емес, христиандық іске шейіт ретінде көрсетті. Салливан Мунның гендерлік теңдіктің алға басушысы болғанын атап көрсетеді; ол 1893 жылы Қытайдан жазғандай: "Әйелдердің талап етуге құқығы бар нәрсе – толыққанды теңдік".

Негізгі дереккөздер

Харпер, Кит, ред. (2002). "Нұрды жібер: Лотти Мунның хаттары және басқа жазбалары". Macon, Ga.: Mercer University Press; 458 бет; кітапты мамандарға арнап жасаған редактор, ақпараттық контексті ең аз мөлшерде ұсынады.