Кіріспе

Агата Кристидің детектив романы (1973)

Тағдыр постері – Агата Кристидің детективтік жанрдағы туындысы. Алғаш рет 1973 жылдың қазанында Ұлыбританияда Collins Crime Club, ал сол жылдың соңында АҚШ-та Dodd, Mead and Company баспасында жарияланды. Ұлыбританиядағы басылымы £2.00-ға сатылды. Жұбайлар Laurels-тің бұрынғы иелерінен қалған кітапхананы мұра етіп алды, ал Tuppence балалар кітаптарының жинағын сұрыптап қарауды шешті. Ол «Қара жебе» (1888) романын қарастырады, себебі бұл романды жастығында оқығанын есіне алады. Кітаптың ішінде Tuppence жасырын хабар табады: «Мэри Джордан табиғи өліммен өлмеді. Біздің арамыздағы біреуі өлтірді. Кім екенін білгенімдеймін». Tuppence Мэри Джорданның қабірін іздейді, бірақ таба алмайды. Оның орнына кітаптың алғашқы иесі және хабардың авторы Александр Паркинсонның қабірін табады. Александр 14 жасында қайтыс болған. Паркинсон отбасының өткеніне қатысты зерттеулер жүргізіп, Tuppence Мэри Джорданның Паркинсонтарда үй шаруашылығын жүргізуші болып жұмыс істегенін біледі. Мэри, айтуынша, улану салдарынан қаза тапқан, өлімге әкелетін лисица гүлінің жапырақтарын жеген. Жапырақтар жеген салатына қосылған. Оқиға осыдан 60 жыл бұрын болған. Томми мен Tuppence Мэри туралы қартайған ауыл тұрғындарынан ақпарат жинап, оның жаңа суасты кемесін жасау жоспарларына қатысты «жасырын үкіметтік істерге» қатысқан екенін біледі. Томми британдық барлау қызметіндегі бұрынғы әріптестерімен байланысады, олар бұл ақпаратты растайды. Бересфордтар Мэридің өзі британдық құпия агент болғанын біледі. Бересфордтар бастапқыда осы ескі істі тергеуге дайын еді, бірақ олардың бақташысы Исаак Бодликотт үйлерінің алдында өлтіріледі. Жұбайлар «көптен бері жасырылған құпияны» ашыққа шығаруға жақын, ал оларды тоқтатуға ниетті құпия жаулар бар.

Әдеби мәні және қабылдануы

Морис Ричардсон 1973 жылдың 11 қарашасындағы "The Observer" газетінде жариялаған шолуында оң пікір білдірді: "Қазір жетпістен асқан Бересфордтар, оның әуесқой детективтер жұбы, біздің кейбіреулерімізге тым сергекті көрінген еді, енді Пруст сияқты күрделілікке ие болды. Эдвард дәуіріндегі балалар кітабындағы шифрлы хабар оларды 1914 жылға дейінгі неміс тыңшылық ісіне қатысы бар үй ішіндегі қызметкердің (гувернантканың) өлтіруіне бастайды. Өткен мен қазіргі заман әсерлі түрде өзара байланысып жатыр. Саяси саяхатсыздыққа қарамастан, бұл – Манчестер терьері Ганнибал үшін керемет рөлмен нағыз шеберлік туындысы". Роберт Барнард "Postern of Fate" романы Кристи жазған соңғы кітап болды деп жазды, оны ең жақсысы (және оңай) ұмыту керек. "The Cambridge Guide to Women's Writing in English" бойынша, бұл роман Кристинің "өзін мүлдем жоғалтқан" деп есептелетін "соңғы қорқынышты романдарының" бірі. Кристидің бірнеше романдарының мәтіндерін салыстырған канадалық зерттеу оның кейінгі туындыларында, соның ішінде "Postern of Fate" романында, сөздік қоры 15-30% төмендегенін көрсетті. Бұл өзгеріс, анықталмаған сөздерді пайдалану және қайталау, қазір Альцгеймер ауруының белгілері екені белгілі, бірақ осы деменция түрінің алғашқы ресми диагнозы Кристи 1976 жылдың қаңтарында қайтыс болғаннан кейін ғана қойылды.

Басқа шығармаларға сілтеме

Кітапта Томми мен Тэппенс кейіпкер етіп енген бұрынғы романдар мен әңгімелерге көптеген сілтемелер бар. Біз Томи мен Тэппенстің егіз қызы Дебораның өзі егіздердің анасы екенін білеміз, бірақ кейін оның үш баласы – 15 жастағы Эндрю, 11 жастағы Джанет және 7 жастағы Розали екендігі анықталады, бұл ақпарат сәйкес келмейді. Сонымен қатар, Томи мен Тэппенстің асырап алған қызы Бетти Кенияда тұратыны, ал Альберттің әйелі Эми (бұрын "Менің бармағым қышығанда" романында Милли деп аталған) "бірнеше жылдан бері қайтыс болғаны" хабарланады. "Франкфуртқа жол ашар жолаушы" романынан таныс "сары, ірі денелі" мырза Робинсон, полковник Пайквей және Хоршем де осы кітапта кездеседі, соңғысы бағбан болып жасырынып жүреді.

Талдау

Бұл романда Томми мен Тэппенс зейнеткер жұп ретінде бейнеленеді. Олардың "сенімді серігі" Альберт олармен бірге тұрып жатыр. Сондай-ақ, олардың үй жануары – иті бар. Иттің аты – Ханнибал, Манчестер терьеры. Ханнибал иелерін қатты қорғайды, бұл кейін сюжеттік маңызға ие болады. Романның бір бөлігі Бересфордтардың үйін жөндеумен айналысқан сантехниктер мен электриктермен қарым-қатынасына арналған. Бұл адамдар клиенттерге қалай жамандық жасайтыны туралы шағымдар бар, бірақ бұл кейіпкерлер құпия сюжетке көп қатысы жоқ. Тергеуді бастапқыда Тэппенс жүргізеді, ал Томмиге қызығушылық танытпағандай көрінеді. Жергілікті тұрғындардан сұрақтар сұрағанда, Тэппенс олардың қала тарихына деген жалпы қызығушылық танытады. Көптеген адамдар олардың айтқан оқиғалары өздерінің заманынан бұрын болғанын айтады, бірақ ақпарат беруге дайын. Алайда, айтылғандардың көп бөлігі бір-бірімен қайшы келеді. Тэппенс Мэри Джорданның Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы "қиындықтарға" қатысқанын біледі. Кейбір әңгімелерде Мария неміс бала күтушісі, "фраулайн" (неміс Fräulein) болған. Ол демалыс күндері Лондонға жиі барып, тыңшы деген қауесет тараған. Оның өлімі жазатайым оқиға деп есептелді, себебі біреу "жаңсылып" түлкінің жапырақтарын жинап, жақын жерде өсетін шпинатпен араластырған. Романда Томмидің құпия қызметтегі байланысы полковник Аткинсонның қатысуымен оқиға орын алады. Ол Бересфордтардың Холлоукейге көшуінің кездейсоқ емес екенін ойлайды және олардың ресми тапсырмамен келгенін күдіктенеді. Ол тіпті Томмиден кім жібергенін сұрамастан, "айналасына қарауға" жіберілгені туралы жанама сұрақ қояды. Бересфордтардың құпия қызметтегі басқа да әріптестері Мэри Джорданның және Бересфордтардың өмірінен сыр шертеді. Бірақ бұл ақпараттар біртұтас түсінік бермейді. Бересфордтардың бағбаны "басына соққы беру арқылы" өлтіріледі. Оның өлімі Тэппенске Холлоукейде бірдеңе дұрыс емес екенін ескертеді. Ол "өткеннен қалған нәрсе" болуы керек деп түсіндіреді. Томми таңғалып, одан осы мәселеге ашуланбауын сұрайды, бұл кісі өлтіруге лайықты реакция емес. Содан кейін Тэппенс өзінің бақшасында "оқтан сызақтан жарақат алады". Бұл Бересфордтар туралы соңғы роман, және әдеттегідей олар барлау агенттігімен байланысты. Кейіпкерлер бұрынғы романдардағыдан қартайған, Томми мен Тэппенс екеуінің жасы 70-тен асқан. Олардың балалары ересек, енді олардың өмірі қандай екенін білеміз. Олардың қызы Дебора үйленді, Шотландияда тұрып, үш баласы бар. Олардың асырап алған қызы Бетти антрополог болып, Африкада зерттеу жұмыстарын жүргізуде. Бұрынғы Бересфорд романдары сияқты, басты тақырып – жау іштен. 60 жыл бұрынғы кісі өлтіру туралы хабар оларды британ қауіпсіздігіне төнген қауіптерді зерттеуге итермелейді. Романның соңында жұпты үкіметтік шенеуніктер құттықтайды. "Постерн" алдыңғы Бересфорд романдарына қарағанда "азырақ шиеленісті". Романның алғашқы тараулары шатастырып, мағынасыз көрінеді. Романның негізгі сюжеті туралы алғашқы мәлімет 12-ші тарауда берілген. Денсаулығына байланысты және жасының үлкендігінен Кристи кейінгі романдарын, соның ішінде "Постерн" романын теруден қалып, диктантпен жазып, транскрипцияны басқаларға тапсырған, бұл сапаның төмендеуіне себеп болды деп есептеледі. Кітапта Кристи өзінің балалық шағындағы үйі – Торквейдегі Эшфилдке сілтеме жасайды.