Кіріспе

Италиялық кардинал, волейбол жаттықтырушысы Джованни Баттиста Каппара Монтекукколи (1733–1810) – итальяндық мемлекет қайраткері және 1802–1810 жылдар аралығында Милан архиепископы және кардиналы. Папалық дипломат ретінде ол Кельн, Лозанна және Венадағы елшіліктерде қызмет етті. Францияда Пий VII-нің легаты ретінде ол 1801 жылғы Конкордатты іске асырды және Францияда жаңадан құрылған шіркеу басшылығына тағайындау мәселесі бойынша Наполеон императорымен келіссөздер жүргізді. Ол 1805 жылы Милан қаласында Наполеонды Италия патшасы етіп коронациялады.

Ерте өмір

Капрарра 1733 жылғы 29 мамырда Болонья қаласында граф Франческо Раймондо Монтекукколи мен графиня Мария Виттория Капрарра отбасында дүниеге келді. Ол анасының тегін алды, себебі ол Капрара әулетінің соңғы өкілі болды. Ол Австрия қызметіндегі генерал және дипломат граф Альберто Капрарраның інісі болды. Ол Римдегі Nazareno колледжінде оқыды және 1755 жылғы 23 қыркүйекте Римдегі Sapienza университетінде екі құқық саласы бойынша (utroque iure) докторлық диссертациясын қорғады. Заң докторы болған Капрарра 1755 жылы Апостольдық қолтаңба Трибуналдарының референтарийы болып тағайындалды; 1758 жылдан 1761 жылға дейін ол Равенна қаласы астанасы болған Романдиола папалық штатының вице-легаты қызметін атқарды. Капрарра 1765 жылғы 22 желтоқсанда дін қызметкеріне (священник) тоғыстырылды. 1766 жылғы 1 желтоқсанда Иконияның титул архиепискобы болып тағайындалды, ал 1766 жылғы 8 желтоқсанда Рим папасы XIII Клемент Киринал сарайында оны епископқа бағыштады.

Нунций

Титулярлық епископ болып тағайындалғаннан кейін, Капрарра 1766 жылғы 18 желтоқсанда Кёльндегі Апостольдік нунций болып тағайындалды. Ол 1775 жылға дейін қызмет етті. Кёльнде ол феброниандықтардың тудырған қиындықтарын шешуге тырысты. 1772 жылы ол Нидерландыға сапар шегіп, Рим папасы Клемент XIV-нің Ұлыбританияға жеке өкілі ретінде жіберілді, онда ол Австрия елшісі арқылы король Георг III-ке таныстырылды. Оның миссиясы – Ұлыбританияда, әсіресе Ирландияда католиктердің эмансипациялану мүмкіндіктерін зерттеу. Патшамен болған кездесулерінің бірінде одан белгілі бір дәрі-дәрмек алуды сұрады, оны Папа Клемент кейін Георг III-ке жіберді. Капрарраның миссиясы көпшілікке белгілі болғанда, Рим папасы Клемент түрлі қалаларда еретик деп айыпталды, ал Англияда католиктерге қарсы сезім күшейіп, британ үкіметі Папамен байланысын үзіп тастады. Алты жыл өткен соң ғана 1778 жылы Папистер заңымен эмансипация мәселесі қайта көтерілді. Кёльнде иезуиттер 1773 жылы таратылғанда, Капрарраға Киелі Рим империясының үш шіркеулік сайлаушысының күшті қарсылығына қарамастан, Папа Клемент XIV-нің 1773 жылғы 21 шілдедегі "Dominus ac Redemptor" бұйрығының талаптарын орындауға тырысу міндеті жүктелді. Денсаулық мәселелеріне байланысты (ресми себеп, бірақ шын мәнінде императрица Мария Терезияның өтініші бойынша) 6 қыркүйекте 1775 жылы Капрарра Люцерндегі нунций болып тағайындалды. 1785 жылы ол Венаға ауыстырылды, онда 1793 жылға дейін қалды. Рим папасының мемлекеттік хатшысы (премьер-министр), кардинал Франческо Саверио де Зелада (1789–1796) Венадағы оның мінез-құлқына наразы болды. Капрарра, икемді және бейтарап мінезімен, Иосиф II-нің бастаған діни реформаларына қарсылық көрсетпеді, ол өзінің империясындағы католик шіркеуін мемлекеттік құралға айналдырып, Пападан тәуелсіз етуге тырысты. Венадағы нунциатурадағы қызметін ар-ұяқты аяқтау үшін 1792 жылғы 18 маусымда Капрарра Папа Пий VI-ның атынан Римдегі Сант-Онофрио шіркеуінің титулярлық шіркеуімен кардинал болып тағайындалды. Римде ол Рим Куриясындағы Епископтар мен Регулярлар конгрегациясының, Пропаганданың, Жақсы үкімет (Паптық мемлекеттердің экономикалық істері) және Консультаның (Паптық мемлекеттердің негізгі мемлекеттік кеңесі және апелляциялық трибуналы) мүшесі болып тағайындалды. Ол сонымен қатар кармелиттер орденінің қорғаушысы болды. 1794 жылғы 21 ақпаннан 1795 жылғы 1 маусымға дейін Капрарра Кардиналдар коллегиясының камерлені қызметін атқарды. 1796 жылы Наполеон Бірінші коалиция соғысы кезінде Солтүстік Италияны басып алғанда, Капрарра, мүмкін, Болоньядағы өз иеліктерін қорғау үшін, Наполеон республикасының күшті антиклерикалық шараларына қарамастан, жаңадан құрылған Транспадан республикасының жағына шықты. Осы кезеңде ол "якобин кардиналы" репутациясын алды. Ол 1797 жылы Паптық мемлекетке капитуляция шарттарын таңған Толентино келісімін қолдады. Ол Папа Пий VI-ның алдында толыққанды жамандыққа ұшырады.

1799-1800 жылдардағы конклав

Капрарра 1799 жылдың қарашасынан 1800 жылдың наурызына дейін Венецияда өткен Папалық конклавқа қатысты. Австрия үкіметінің пап ретінде қарастырудан мүлдем шеттетілген кардиналдардың бірі ол болды. Ол өзі кардинал Карло Беллисомиді қолдады және Наполеонмен Толентино келісімін жасаған кардинал Алессандро Маттейге қарсы болды. Капрарра осы келісімге ерекше қызығушылық танытты, себебі ол Папалық мемлекеттердің үш облысын, соның ішінде Капрарраның туған қаласы Болоньяны француздарға беріп қойды. Конклав кезінде, қаңтар айының басында, ол Австрия өкілі кардинал Франтишек Хрзан з Харрасқа Австрия соты ұсынбаған адамды (Маттей сияқты) таңдау делегацияларды қайтару кезінде жақсы әсер қалдыратынын айтты. Хрзанның жауабында, облыстар Рим папасы қол қойған салтанатты келісім бойынша Папалық мемлекеттерден бөлінген және Цизальпин Республикасынан келген австриялық әскерлер тарапынан басып алынған. Басып алудың құқығы мықтырақ еді. Кардинал Хрзанның Австрия императорына жолдаған есебінде, 11 наурызда кардинал Грегорио Барнаба Чиарамонтинің кандидатурасы талқылана бастағанда, Борджия, Дориа, Мори, Пигнателли және Капрара кардиналдары оның кандидатурасына соңғы дауысқа дейін қарсылық көрсеткені айтылды. Хрзан жаңа папа оларға көп сенім артпайды деп болжады. Конклавтан кейін Капрарра Хрзаннан Австрия үкіметіне өзінің ықпалын қолданып, Болоньядағы Санта-Мария-делла-Грациедегі иелігінен түскен кірісінің төленуін қамтамасыз етуін сұрады. Император Франциск жаңа Папа Пий VII-нің Венаға келуін қалады, бірақ Папаның өзі Римге жетуге асықты және Капрарраның туған жері Болонья арқылы құрлық жолымен сапар жасауды жоспарлады. Бұл Австрияға қолайсыз болды, себебі ол Болоньяны бақылауда ұстап, тәртіпсіздіктерді қаламады. Сондықтан Пий Анконаға теңіз арқылы жіберілді. Сонымен қатар, Капрарраның Болонья архиепископы болуға тырысып жатқаны австриялықтарды алаңдатты. Алайда Пийдің өзі австриялық дипломат Филиппо Гислиериге Болоньяның бос қалған орнына Капрарраны тағайындау туралы ешқашан ойланбағанын мәлімдеді. Капрарра Римге қайтып келгенде Пий VII-мен жақсы қарым-қатынаста болды. Венециядан Анконаға сапар кезінде Капрарра Анкона епархиясының әкімшісі, сосын епископы болып тағайындалатынын күтті. Бірақ 1800 жылдың маусым айының соңында Джесси епискобы кардинал Бусси де Претис қайтыс болды, және папалық сарайда Капрарра оның орнына тағайындалуы мүмкін деген әңгіме тарады. Папа бұл мүмкіндікке біршама көңіл бөлгендіктен, 24 шілдеде Капрарра Джессиге барып, епархияны иеленуге мүмкіндік алды. Капрарраның Джесси епископы қызметіне тағайындалуы 1800 жылдың 11 тамызында, Рим папасы Анкона облысында болған кезде болды.

Францияда легат

1801 жылы Папа Пий VII мен Франция Республикасы арасындағы Конкордатқа қол қойылғаннан кейін, бірінші консул Наполеон Бонапарт Парижде тұратын папалық легатын тағайындауды сұрады. Наполеонның таңдауы кардинал Капрарраға түсті; ол осылайша өзінің жоспарларына қарсылықтың азаятынын немесе мүлдем болмайтынын күткен болуы мүмкін. Бұл ұсынысты граф Азара жасаған болуы мүмкін. Капрарра 1801 жылдың 24 тамызындағы құпия консисторияда және 27 тамыздағы ашық консисторияда Франция үшін легат болып тағайындалды. 5 қыркүйекте Римнен он адамнан тұратын шағын сүйесімен мақсатты жеріне аттанды және 4 қазанда Парижге келді. Капрарраның нұсқауларында екі маңызды мәселе қарастырылды. Біріншісі Конституциялық епископтардың мәселесіне қатысты, олардың көпшілігі бірінші консулды қолдады. Бонапарт оларды өз епархияларына немесе кем дегенде басқа епархияларға қайта тағайындауды қалады. Бұл Пий VII үшін рухани және канондық қиындықтар тудырды, өйткені епископтар еретиктер және схизматиктер еді, ал оларды епархиялық лауазымдарға толық кінәларын мойындамайынша, діни қызметкерлердің азаматтық конституциясына берген анттарынан бас тартпайынша және Папаның үкіміне бағынбайынша тағайындау мүмкін емес еді. Капрарра Бонапартты Конституциялық епископтардың ешқайсысын тағайындамауға (жаңа Конкордатпен кепілдендірілген құқық) көндіруге тырысу керек еді. Наполеонның Рим папасының талаптарын орындауға ниеті жоқ еді. Екінші маңызды мәселе Франция армиясы Италиядағы соғыстар кезінде басып алған Папа мемлекетінің территорияларын қайтару болды. Бұлардың ішінде Наполеон өзінің Италия Республикасының маңызды бөлігін құруды жоспарлаған Үш легация да бар еді. Франция консулдығының басты келіссөзшісі діни істер министрі Жан Этьен Мари Порталис болды. 1801 жылғы Конкордатты орындау туралы келіссөздер кезінде Капрарра, кем дегенде Бонапарттың талабы бойынша, жаңадан құрылған епархиялардың көпшілігіне тағайындалатын он Конституциялық епископпен жұмыс істеуде келісімділік танытты; шын мәнінде, Капрарра Наполеонның үнемі қысымы астында Римдегі кардинал Консалвидің нақты нұсқауларына қайшы келді. 1802 жылдың 15 наурызында Бонапарт Порталиске Конкордатты жариялау туралы нұсқаулар берді және 50 епископтың атын атау керектігін айтты, олардың 18-і Франциядағы заңды епископтар және он екісі Конституциялық дін қызметкерлері; қалған 20-ның жартысы Конституциялықтардан болуы керек еді. Бес күннен кейін, саны жеткіліксіз екенін түсінген ол 50-ден 60-қа дейін көбейтті (елу епископ пен он архиепископ). Ол тізімді Порталис ұсынғаннан таңдады. Капрарра 30 наурызда кандидаттар тізімін естіп, қорқып, Наполеонның Конституциялық епископтарды тағайындамау туралы келісіміне қарамастан, онда 10 Конституциялық епископтың есімдері бар екенін көрді. 10 сәуірде Капрарра осы он адамның қателіктерін қабылдамауын талап етті және оған Бонапарттың лауазымды адамдары Порталис пен Бернье он епископтың қол қойған хатын жеткізді, онда олар діни қызметкерлердің азаматтық конституциясынан бас тартты. Капрарра мұны өкініштің жеткілікті дәлелі деп қабылдады, егер олар Бернье мен Панцемонттың алдында қателіктерін ашық мойындаса. Олар Капрарраға шарттар орындалғанын хабарлады, ал 17 сәуірде Капрарра он епископты тағайындады. Келесі күні Бернье мен Пансемонт өкінудің шынайылығын жоққа шығарды, бірақ бұл Пасха күні және татуласу күні және екі епископтық құлшылық етудің күні болды. Капрарра алданып, оған айла-шарғы жасалды, ал Киелі орын кейіннен оның әрекеттерін қатты сынға алды. Конкордат ресми түрде Трибунат пен Заң шығарушы Ассамблеяның дауыс беруімен 1802 жылдың 8 сәуірінде бекітілді. Сол уақытта және сол органдарда Наполеонның 121 бабы бекітілді, олар органикалық баптар деп аталды, олар Франция мемлекетінің заңдары ретінде бекітілді. Бұл баптар Папалықпен мақұлданбаған және заңға енуден бұрын толықтай Капрара легатына көрсетілмеген. Француздар оларды Конкордатты күшейту ретінде қарастырды, бірақ олардың көпшілігі оған қайшы келді. Рим папасы алданып, айналып өтілді. Кардинал Капрарра Пасха күні (18 сәуір 1802) Париждегі Нотр-Дам соборында қоғамдық ғибадат етуді салтанатты түрде қалпына келтірді, оған Бірінші консул, мемлекет басшылары және жаңа шіркеу басшылары қатысты. Жаңа архиепископ Париж, 92 жастағы Жан Батист де Белой Морангль, дін қызметкерлерін басқарды. Сол күні оқылған Ізгі хабардан кейін, жиырма жеті епископ Бонапарттың аяғына жығылып, үкіметке және Франция Республикасына адал болуға солемді ант берді. 5 мамырда кардинал Консалви, Папаның мемлекеттік хатшысы, Капрарраға Конституциялық епископтар және 18 сәуірдегі рәсімдер туралы түсініктеме беруді талап етті, Папаның ұстанымы Конституциялық епископтардың оларға қатысуына болмайтынын атап өтті. Ол сондай-ақ барлық газеттер, әсіресе Германия аумағындағы газеттер, органикалық баптарды Конкордаттың бір бөлігі ретінде қарастырып жатқанын көрсетті. 1803 жылдың 27 мамырында Пий VII Бонапартқа хат жазып, Папалық үкімет ұсынған жолдармен органикалық баптарды өзгертуге шақырды. Наполеонның жақын тұруы Пийдің 1804 жылы императордың тәж киюі үшін Парижге баруының басты себебінің бірі болды. 18 тамыз 1803 жылғы хатында Капрарра да органикалық баптарды "Францияда Киелі орынның ынтымақтастығынсыз шіркеу кодексін орнату" үшін сынады. "Шіркеу догманың немесе мораль ережелерінің мәселелерін шешуге және тәртіп қағидаларын жасауға құдайдан ғана рұхсат алды." Шіркеу, шын мәнінде, органикалық баптарды ешқашан қабылдаған жоқ, бірақ оларды күштең қолдануға шамасы келмеді.

Милан архиепискобы

1801 жылдың қараша айында Талейран Милан архиепискобы Филиппо Мария Висконтиді Италия Республикасының құрылуына қатысу үшін Лионға шақырды, бірақ 1801 жылдың 30 желтоқсанында Висконти Лиондағы ресми банкетке қатысқанда қайтыс болды. Наполеон 1802 жылдың 11 қаңтарында Лионға келді және Капрараны Миланның жаңа архиепискобы етіп тағайындады. Папа Пий VII келісім берді, сондықтан 1802 жылдың 24 мамырында Капрара осы лауазымға тағайындалды. Бірақ Капрара қайтыс болғанға дейін Франциядағы папалық легат қызметін сақтап, Парижде тұруын жалғастырды. Ол Миланға 1805 жылдың 2 сәуірінен 26 шілдесіне дейін, 1805 жылдың 26 мамырында Милан соборында Наполеонның Италия королі ретінде таж кию рәсімі үшін келді. Кардиналдың Ломбардияның темір тәжін киелендіру құрметі болды, сосын Наполеон оны өзінің басына қойды. Капрара Миланда болмаған кезде, епархияны Италия Корольдігінің антиклерикалық шараларымен күрескен генерал-викарий Карло Бьянки басқарды, мысалы, семинария профессорларының дін істері жөніндегі мемлекеттік хатшыға ант беруі және көптеген бауырластықтарды күштеп тарату сияқты шаралармен айналысты.

Соңғы жылдар

1806 жылы кардинал Капрарр Француз империясының катехизисін басып шығаруға рұқсат бергенде, үлкен қыңжылу мен наразылық туды. Құжаттың 1-бөлімінің 7-сабағында Наполеон I-нің аты аталып, сенімділер оған деген міндеттерін орындауға шақырылды: «Біріншіден, Құдай біздің императорымызға бейбітшілік немесе соғыс үшін мол сыйлықтар беріп, оны Өзінің құдіретінің және жер бетіндегі бейнесінің қызметшісі етті. Ол, Соверен Понтифік, әмбебап шіркеудің басшысынан алған киелі тағылыммен, Тәңірдің жақсы көрген адамы болды». Капрарр өмірінің соңына дейін Парижде тұрды. Наполеон мен Папалық мемлекеттер арасындағы қарым-қатынас, әсіресе Англияға қарсы континенттік блокаданы енгізу кезінде, оған Пий VII-нің қатысудан немесе мақұлдаудан бас тартуы себеп болды, одан сайын шиеленісті болды. Капраррдың Наполеонды ынталандыруға тырысуы Папа мен Мемлекеттік хатшы кардинал Эрколе Консалвидің наразылығын күшейтті. 1808 жылдың 3 ақпанында Наполеон әскері Папалық мемлекетке енгенде, және генерал Миолис Римді басып алғанда жағдай нашарлады. 1808 жылдың сәуірінде Пий VII кардинал Капраррға өзінің паспорттарын талап етуді, яғни Легат лауазымынан кетуді және Франциядан шығуды бұйырды. Капрарр Легат лауазымынан кетті, бірақ Папаның нұсқауына қайшы, Парижден кетпеді. 1809 жылдың 10 маусымында Пий VII «Quum memoranda» Бұйрығында «Римге және шіркеу территориясына басып кіргеннен кейін, француз әскерлерінің Санкт-Петер мұрасын киелі емес түрде бұзғаннан кейін, шіркеулік иммунитеттерді бұза отырып, шіркеу мен Апостолдық Тақтың қарапайым уақытша құқықтарына қарсы, біздің шағымдарымызға себеп болған барлық немесе кез келген зұлматтарды Римде немесе Шіркеу мемлекеттерінде жасағандардың барлығын; осы істердің барлық авторларын, ұйымдастырушыларын, кеңесшілерін немесе қолдаушыларын; сондай-ақ, осы зорлық-зомбылық әрекеттерін орындауға көмектескен немесе оларды орындағандардың барлығын» анафемаға (айыптауға) түсірді. Бұл айыптама француз императоры Наполеон I-ді де қамтыды. 1809 жылдың 5 шілдесінде Папа Пий тұтқындалды. 1809 жылы, Папа Пий VII Савонада тұтқында болғанда, Капрарр Пападан Наполеонды қолдауын сұрады. Денсаулығының нашарлауы оны Наполеонның ажырасуы мен екінші рет үйленуімен байланысты ұяттан сақтады (1810 жылдың сәуірі). Капрарр 1810 жылдың 21 маусымында Парижде қайтыс болды. Оның өсиеті бойынша оның мүлігі Миланның Ospedale Maggiore-сіне сыйланды. Наполеонның бұйрығымен Капраррға салтанатты жерлеу рәсімі жасалды және оның денесі Париждің Пантеонына (III крипта) жерленді, ал жүрегі Милан соборына жерленді. Екінші Империя кезінде оның денесі Пантеоннан алынып, 1861 жылдың 22 тамызында Парижден Римге жіберілді.