Кіріспе

Атқа міну жабдықтары

Бүйір тізгіштері – атты дөңгелеткен кезде қолданылатын жабдық, ол тізгіннің аузынан ерге немесе бауға дейін созылады. Атты жаттықтыру құралы ретінде, олар аттың аузының иілуіне және жұмсақтығына көмектеседі. Мінге отырған адаммен дөңгелеткенде, егер атқа мінген адам қалыпты тізгін ұстамаса, олар жануарды тыныштандырып, орнықтыруға көмектеседі. Дегенмен, бұл жабдықты тәжірибелі ат шаруалары ғана дұрыс қолдануы керек; дұрыс пайдаланбаса, аттың қозғалысын шектеуге немесе жазаға себеп болуы мүмкін.

Бүйірлік тежегіш

Бүйірлік тізгін былғарыдан немесе жоладан жасалады, кейде серіппелі материал қосылады және олардың ұзындығы бойында бірнеше сақиналар немесе тесіктер болады, оларға қапталдар бекітіледі. Оларды оңай реттеуге болады. Кейбір үлгілер реттелетін қапталдармен жабдықталған және біткіге тілмемен бекітіледі, ал басқа үлгілер біт сақинасы арқылы өткізіліп, содан кейін өздеріне бүгіліп, өз сақиналарына тілмеленеді. Бүйірлік тізгін толығымен қатты материалдан жасалуы мүмкін, немесе олар серіппелі немесе резеңке сақинадан тұруы мүмкін. Әрбір үлгінің өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Серіппелі үлгілерде көбірек "икемділік" болады, бұл сезімтал немесе басын лақтыратын жылқылар үшін пайдалы. Дегенмен, серіппелі тізгіндерді сақпен қолдану керек, өйткені кейбір жылқылар оларға сүйенуге үйреніп алады. Қатты бүйірлік тізгін – бұл ескі, классикалық үлгі, ол жылқыға жұмыс істеу үшін сенімді байланыс береді және еңкеюге жол бермейді, бірақ оларды үлкен сақтықпен реттеу керек, өйткені олардың икемсіздігі сезімтал жылқыны алаңдатуы мүмкін, және әсіресе тым тар болса, кейбір жануарларда асыру, бас сілкіну және тіпті қорқыныш тудыруы мүмкін. Резеңке сақинасы бар тізгін біршама икемділік береді, бірақ серіппелідей емес, сондықтан еңкеюді болдырмайды. Алайда, олар ауыр және жылқы шапқанда немесе серуендегенде секіруге бейім, бұл қатты немесе серіппелі тізгін сияқты тұрақты байланыс қамтамасыз етпейді.

Бүйірлік тежегішті пайдалану

Жас аттарды мінгізуге дайындау кезінде иілгіш жақтаулар жиі қолданылады. Олар жылқыны тістегінің қысымын сезінуге үйретеді және тістегіге жауап бергенде немесе иілгенде марапаттайды. Қатаң жақтаулар көбінесе тәжірибелі аттар үшін қолданылады. Олар жылқыға тістегімен байланысуға мүмкіндік береді, тепе-теңдікті сақтауға және дұрыс бас қозғалысын қалыптастыруға көмектеседі, жылқының өзін-өзі ұстауын дамытуға жәрдем етеді және мойынның тым иілуін болдырмайды.

Бүйірлік тежегішті реттеу

Жақсылықпен бұғатталған тұтқаларды ағылшын үстелшесінің білік сақиналарынан үстелше сақиналарына немесе батыс үстелшесінің білік сақиналарынан үстелше сақиналарына бекітуге болады. Тәжірибесі аз жылқылар үшін жақсылықпен бұғатталған тұтқалар ұзағырақ реттеледі, ал жылқы жақсы жаттығудан өткен сайын біртіндеп қысқартылып, жоғары көтеріледі (иық нүктесінен жамбас нүктесіне дейін). Тұтқалар жылқының басын тік сызықтан артық тартып тұруға болмайды. Жасыл жылқылар үшін жақсылықпен бұғатталған тұтқаларды жылқының басы тік сызықтың алдында шамамен 4 дюймдей болатындай етіп реттеу керек, ал тұтқалар иықтың нүктесімен бір деңгейде бекітілуі тиіс. Жылқы дене бітімі дамыған сайын, тұтқаларды қысқартуға болады, сонда басы жерге тік болады. Жақсылықпен бұғатталған тұтқалар жылқыны тартып тұруға болмайды, олар жинақылықты жасамайды. Керісінше, дұрыс жаттығудан өткен жылқы өзі жинақы болады, ал қысқа тұтқалар оның білікпен байланыста болуына қажетті ұзындықта болады. Ұзақ уақыт бойы қысқа тұтқаларды қолдануға болмайды. Жақсылықпен бұғатталған тұтқалар әдетте екі жағынан да бірдей ұзындықта болуы керек, бірақ кейбір жағдайларда ішкі тұтқа сәл қысқа болуы мүмкін, әсіресе бұрын денесін шеңберден алыстатуға үйренген жылқыда. Сыртқы тұтқаны ішкі тұтқадан бұрын бекіту дұрыс саналады, мысалы, жолақты ішкі тұтқамен байланысудан бұрын сыртқы байланысқа кіріседі. Тұтқаларды білікке бекітпес бұрын екі жақты да реттеген жөн, өйткені басқарушы екінші жақты реттеген кезде бір жақты тұтқамен тұруы жылқының ыңғайсыздық сезінуіне себеп болуы мүмкін. Жақсылықпен бұғатталған тұтқаларды дұрыс реттемеу жылқының біліктен артта қалуына, жаттығуды бұзуына, тіпті оны тұтқынға түсіріп, асыруына және аунап кетуіне әкелуі мүмкін.

Бүйірлік иіндерді қашан бекіту керек

Жылқыны әрқашан жылытып, салқындатып, жақтағы тізгінсіз, ұзын және төмен созылуы керек. Жаттығу кезінде бүйірлік тізбектерді алғаш қолданғанда, оларды ұзын етіп түзетіп, жылқы жылына бастаған сайын біртіндеп қысқарту керек. Бүйірлік тізбектер тек жүгіру мен шабыс кезінде қолданылады. Жылқыны қысқаша көшулерден басқа уақытта жақтағы тізгінмен жүргізу, алға жылжуын тежеп, қадамдарын бұзады. Секіру кезінде бүйірлік тізбектерді қолдануға болмайды, себебі олар мойынның икемділігін тым шектейді және жылқының құлауына себеп болуы мүмкін.

Жылжымалы жақтағы тірек/түректі тірек

Жылғыр жақтан өткізілетін елік, стандартты еліктен атқа көбірек еркіндік береді. Ол, еліктегі төменгі сақинадан, тістің сақинасы арқылы өтіп, еліктегі жоғарғы сақинаға бекітіледі. Бұл атқа басын төмен түсіріп, созуға, бірақ тіспен байланысын сақтап тұруға мүмкіндік береді. Сондықтан, артқы жағы қысқа, басын тым жоғары ұстайтын, немесе тіспен байланыс үшін алға және төмен созуға үйреніп жатқан аттар үшін пайдалы. Жылғыр жақтан өткізілетін елік, лаффер елігі сияқты, аттың басы тік немесе одан сәл алда болғанда, оған тиіс. Жаңа үйренген аттарға лаффер елігін төменгі және ортаңғы елікке бекіту керек, ал тәжірибелі аттарға еліктерді ортаңғы және жоғарғы сақиналарға көтеруге болады. Жылғыр жақтан өткізілетін елік, аттың аяқтарының арасына емес, еліктегі сыртқы сақиналарға бекітілу үшін жасалған. Еліктерді аяқтардың арасынан өткізу, аттың тістің артына түсіп, тым иілуіне себеп болуы мүмкін.