Унна қаласы: Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалиясындағы көлік торабы, маңызды қалаларға қатынайтын теміржол стансасы. Тарихы тұз сауда жолымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Унна – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан, шамамен 59 000 тұрғыны бар қала және Унна ауданының орталығы. Жаңадан күрделі жөндеуден өткен Унна вокзалынан Солтүстік Рейн-Вестфалияның ірі қалаларына, оның ішінде Дортмунд, Кельн, Мюнстер, Хамм, Дюссельдорф және Вупперталь қалаларына пойыз қатынасы бар. Сонымен қатар, Рейннен Кельн арқылы Крефелдке дейін жүретін 7-ауданы (Rhein Münsterland Express) аймақтық экспресс пойызы да бар.
Unna is a city of around 59,000 people in North Rhine Westphalia, Germany, the seat of the Unna district. The newly refurbished Unna station has trains to all major cities in North Rhine Westphalia including Dortmund, Cologne, Münster, Hamm, Düsseldorf and Wuppertal. There is also the Regional Express 7 (Rhein Münsterland Express), which runs from Rheine via Cologne to Krefeld.
География
Уна Вестфалияның Хеллвег деп аталатын ежелгі тұз сауда жолы бойында орналасқан. Осы жолмен және Ганза одағы кезіндегі сауда Лондон сияқты алыс қалалардан да жүргізілді. Қала Рур аймағының шығыс шетінде, Дортмунд қаласының оңтүстігінде орналасқан. Уна сонымен қатар қарапайым тұрғындардың қаласы болып табылады, Дортмунд және басқа жақын қалаларда жұмыс істейтін көптеген адамдардың үйі. Неміс тілінің жергілікті диалектілеріне Вестфалия және Рурпот жатады. Жақын маңда Сауэрланд демалыс аймағы бар. Рур өзені Унаның оңтүстігінен Френденберг арқылы ағып өтеді, содан кейін Рур аймағының басты бөлігінен өтеді.
Unna is situated on an ancient salt trading route, the Westphalian Hellweg. Trade on this route and during the period of the Hanseatic League came from as far as London. The city is located at the eastern extremity of the Ruhr district, about east of the centre of Dortmund. Unna also serves as a dormitory city, being home to many commuters who work in Dortmund and other nearby cities. Local dialects of German include Westfälisch and Ruhrpott. The recreational district of Sauerland is nearby. The River Ruhr runs just south of Unna through Fröndenberg, before heading through the main part of the Ruhr district.
Тарих
Қазіргі Уна қаласындағы адам қоныстану тарихы неолит дәуіріне дейін жетеді. Орта ғасырларда Унна Хеллвег жолындағы маңызды тоқталған жер ретінде белгілі болды. Оның есімі алғаш рет 1032 жылғы шіркеу құжатында тіркелген. 1200 жыл шамасында Фридрих фон Альтена-Изенберг графына Кёльн архиепископтық сайлауымен Унна және басқа да иеліктер феод ретінде берілді. Келесі бірнеше ғасыр бойы қала көп рет соғысқа түсіп, бірнеше рет өртенді. 14 ғасырда қала өркендеді: монета соғу орыны ашылды және аймақтық сауда гүлденді. Бұл туралы 1952 жылы жүргізілген қазба жұмыстары кезінде шамамен 70 алтын монета табылуы куәландық етеді. Монеталар түрлі елдерден келген және шамамен 1375 жылы жерленген деп саналады. 15 ғасырдың ортасынан бастап қала маңызды сауда орталығына айналды және Ханза одағының құрамына кірді. 1597 жылы халықтың жартысынан астамы обадан қайтыс болды. 17 ғасырдың басында қала діни соғыстарда бірнеше рет қолы ауысып, 1666 жылы Пруссияның билігіне көшті. 19 ғасырдың басында қаланың сипаты ауыл шаруашылығынан өнеркәсіптікке қарай өзгере бастады, сонымен қатар жол, теміржол және су жолдары арқылы байланыс жақсарды. 1870 жылы көмір өндіру басталып, оған байланысты өнеркәсіптер де дамыды. Халық саны 19 ғасырдың басында шамамен 2500 адамды құраса, 1900 жылы 15000 адамға жетті. 19 ғасырдың басында Кенигсборн (кейін Бад Кенигсборн) ауданы минералды суларымен белгілі емдеу курорты ретінде танымал болды. Кенигсборн қаласының көрінісінде сол дәуірден қалған көптеген тарихи ғимараттар сақталған, ал бұрынғы курорт бақтары жергілікті тұрғындар мен туристер үшін демалыс орны болып табылады. 2013 жылы геологиялық зерттеулер минералды сулардың денсаулық сақтау мақсатында қолдануға жарамды екенін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943-1945 жылдары қаладағы маңызды казармалар мен басқа да әскери нысандарға қарсы ауыр әуе шабуылдары жасалды. Қаланың ескі бөлігінде 16-19 ғасырларда салынған көптеген жартылай ағаштан тұрғызылған үйлер бар. Уннаның экономикасы 19 ғасырға дейін негізінен ауыл шаруашылығына негізделген, содан кейін индустрияландырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бомбалаудан аман қалған қолөнершілер ауданының көп бөлігі жаңа құрылыстарға орын беру үшін бұзылды, бірақ көптеген ғимараттар қайта жаңартылды.
The history of human settlement in what is now the city of Unna can be traced back to the Neolithic Era. In the Middle Ages, Unna gained significance as a way station on the Hellweg. It is first recorded by name in an ecclesiastical document of 1032. Around 1200, Count Friedrich von Altena Isenberg was invested with the fiefdom of Unna, among other estates, by the archbishop electorate of Cologne. Over the next few hundred years the town was repeatedly fought over, and burned down several times. In the 14th century the town became wealthy: a mint was established and regional trade blossomed. This is documented by the discovery of around 70 gold coins during excavation works in 1952. The coins originated from various countries and are thought to have been buried around 1375. From the mid 15th century on, the city was a notable trade centre and member of the Hanseatic League. In 1597 more than half the population died of the Bubonic plague. In the early 17th century, the town changed hands several times in religious wars, and in 1666 fell under the control of Prussia. In the early 19th century, the primary character of the town started to change from agricultural to industrial, with improved communications by road, rail and waterways. Coal mining started in 1870, together with industries dependent on it. The population rose from around 2,500 at the start of the 19th century to 15,000 in 1900. At the beginning of the 19th century, the city district Königsborn (then Bad Königsborn) gained prominence as a health resort with mineral springs. The cityscape of Königsborn still shows many historic buildings from that era, and the former spa gardens still serve as a recreation place for locals and tourists. In 2013, a geological survey showed that the mineral springs could still be used for health purposes. During the Second World War, in 1943 45 there were major air attacks directed at the significant barracks and other military installations in the city. In the older part of the city, there are many half timbered buildings built between the 16th and 19th centuries. Unna's economy was largely based on agriculture until the 19th century, when it became industrialised. After World War II, the artisan district which had survived bombing was largely torn down to make way for modern development; however many of the buildings have been restored.
Мәдениет
Унада әлемдегі жалғыз жарық өнеріне арналған мұражай – Халықаралық Жарық Өнері Орталығы (CILA) орналасқан. Ол қала орталығына жақын, 19 ғасырдан қалған қызыл кірпіштен салынған Линден сыра зауытының кешенінде жайғасқан. Зауыттың қызыл кірпіштен салынған өнеркәсіптік ғимараттар тобының ең танымал белгісі – итальян суретшісі Марио Мерцтің сыра зауытының түтінінде орналасқан Фибоначчи сандарының инсталляциясы (13 ғасыр математигі Леонардо Фибоначчи Пиза қаласында өмір сүрген, ал Пиза 1996 жылдан бері Унамен қаластас). Жарық өнерінің инсталляциялары сыра зауытының бұрынғы жертөлелік залдарының өнеркәсіптік құрылымдарына үйлесімді енгізілген. Бұрынғы сыра зауыты ғимараттарында қалалық кітапхана, ересектерге білім беру орталығы (Volkshochschule) және туристік ақпарат орталығы да орналасқан. Унаның Хеллвег мұражайы – аймақтық тарих мұражайы ортағасырлық Уна қамалында орналасқан. Қаланың көптеген тарихи ғимараттары, қала қабырғасының бөліктері, оның ішінде қолөнершілер ауданындағы мұнаралар сақталған және жақсы күйде. Унада екі жылда бір рет Италияның солтүстігіндегі ең ірі итальяндық фестиваль – «Un(n)a Festa Italiana» өтеді, осы фестиваль кезінде ғимараттар Италияның Бари қаласынан келген суретшілердің жарық инсталляцияларымен әсемделеді. Жыл сайынғы Рождество жәрмеңкесі мен қалалық фестиваль Ескі базар алаңында өтіп, жаяу жүргіншілер аймағы арқылы қала әкімдігіне дейін созылады. Унада көптеген суретшілер тұрады, олардың кейбір туындылары қала аумағында қойылған. Мысалы, Ескі базар алаңында суретші және мүсінші Йозеф Баронның мүсіні орналасқан, ол қаланың талисманы – жабайы есекке мінген адамды бейнелейді. Дәстүрлі неміс ішімдік мәдениетінің маңызды бөлігі болған көптеген сыра зауыттары бұрын қала көрінісін құраған, олардың ішіндегі ең ірісі және танымалсы – Линденбрауэри (бұрынғы Линден Адлер Брауэри). Ол өнімдерін Lindenbier немесе Lindenpils деген атпен сатқан. Көптеген сыра зауыттары жабылып қалған, бірақ Линденбрауэри 21 ғасырдың басында шағын көлемде өндірісті қайта бастады. Басқа неміс қалалары сияқты, Уна да өзінің дәстүрлі шөптік арағын – «Herting Pörter» өндіреді, ол қаланың Гертинг қақпасының құрметіне аталған. Арақтың өндірісі қақпаның бұрынғы орнына жақын жерде жүзеге асырылады және жергілікті жерде сатылады.
Unna is seat of the world's only art museum dedicated exclusively to the collection and presentation of Light art, the Centre for International Light Art (CILA). It is located in the former Linden brewery, a red brick industrial building complex dating from the 19th century close to the heart of the city. Its landmark is an installation of Fibonacci numbers by Italian artist Mario Merz on the brewery's chimney (the thirteenth century mathematician Leonardo Fibonacci lived in Pisa, twinned with Unna since 1996). The light art installations are integrated into the industrial structures of the brewery's former cellar vaults. The former brewery buildings are also home to the city library, the adult education centre (Volkshochschule), and the tourist information centre. Unna's Hellweg Museum, a regional history museum, is located in the medieval Unna castle. Many historic buildings as well as parts of the city wall, including towers near the artisan quarter, remain intact and in good condition. Unna holds the largest Italian festival north of Italy every two years (happily named Un(n)a Festa Italiana), when buildings are decorated with light installations by artists from Bari in Italy. An annual Christmas market and a city festival are located in the Old Market Square, stretching from there through the pedestrian area to the city hall. Unna is home to a large community of artists, some of whose works are on public display in the city. In the Old Market Square, e. g., there is a statue by painter and sculptor Josef Baron, depicting a man pulling a stubborn donkey, which is the city mascot. A common part of traditional German drinking culture, numerous breweries once formed part of the cityscape, of which the largest and most well known was the Lindenbrauerei (formerly Linden Adler Brauerei). It marketed its products under the name Lindenbier or Lindenpils. Most of the breweries have since closed down, but the Lindenbrauerei started a small scale production again at the beginning of the 21st century. In common with other German towns, Unna also produces its own traditional herbal liquor, 'Herting Pörter', named after the city's Herting gate or 'port'. The liquor is produced near where the gate used to be, and is sold locally.
Экономика
Тоғызыншы ғасырдың ортасына дейін Унна экономикасының негізгі бағыты аймақтың ауыл шаруашылығы болды. Одан кейін индустрияландыру жылдам дамыды. Рур аймағының батысындағы кейбір өнеркәсіптік қалалардағыдай қызмет көрсету саласына көшуден өзгеше, Уннадағы жұмыс орындарының көп бөлігі ауыр өнеркәсіпте (темір және металл өңдеу, машина жасау) немесе қолөнер саласында сақталды. Мысалы, 1972 жылдан бері никель қорытпаларын өндіретін VDM Metals компаниясы Уннада балқыту және құю зауытын пайдалануда. Сондай-ақ, Алексис Циами автомобиль есіктерін ашудың жаңа әдістерін жасағандығы мәлім. Соңғы жылдары Унна логистикалық орталық ретінде қарқынды дамыды. Онда жақында қысқарған Karstadt сауда желісінің бұрынғы таратпалық орталығы орналасқан; бұл орталық Deutsche Post компаниясының DHL бөлімшесіне сатылды. Бұдан өзге, DPD таратпалық орталығы және Wilo сорғыларын өндірушінің орталық таратпалық қоймасы да бар. 2008 жылы DHL-ге тиесілі тағы бір ірі логистикалық кешен пайдалануға берілді.
Until the mid nineteenth century the focus of Unna's economy was on the region's agriculture. Industrialisation rapidly followed. In contrast with the switch to service sector employment in some industrial towns further west in the Ruhr area, most of the jobs in Unna are still in heavy industry (iron and metal work, machine manufacturing) or craft based. Since 1972, the nickel alloys producer VDM Metals operates a melting and casting plant in Unna, for example. Also known is Alexis Tsiami, who has developed new methods for opening car doors. In recent years Unna has boomed as a logistics centre. It houses the former distribution centre for the (recently much diminished) Karstadt department store chain; the distribution centre has been acquired by the DHL division of Deutsche Post. There is also a DPD distribution centre along with a central distribution depot for the pump producer Wilo. Another large logistics complex belonging to DHL came into operation in 2008.