Кіріспе

Унна – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан, шамамен 59 000 тұрғыны бар қала және Унна ауданының орталығы. Жаңадан күрделі жөндеуден өткен Унна вокзалынан Солтүстік Рейн-Вестфалияның ірі қалаларына, оның ішінде Дортмунд, Кельн, Мюнстер, Хамм, Дюссельдорф және Вупперталь қалаларына пойыз қатынасы бар. Сонымен қатар, Рейннен Кельн арқылы Крефелдке дейін жүретін 7-ауданы (Rhein Münsterland Express) аймақтық экспресс пойызы да бар.

География

Уна Вестфалияның Хеллвег деп аталатын ежелгі тұз сауда жолы бойында орналасқан. Осы жолмен және Ганза одағы кезіндегі сауда Лондон сияқты алыс қалалардан да жүргізілді. Қала Рур аймағының шығыс шетінде, Дортмунд қаласының оңтүстігінде орналасқан. Уна сонымен қатар қарапайым тұрғындардың қаласы болып табылады, Дортмунд және басқа жақын қалаларда жұмыс істейтін көптеген адамдардың үйі. Неміс тілінің жергілікті диалектілеріне Вестфалия және Рурпот жатады. Жақын маңда Сауэрланд демалыс аймағы бар. Рур өзені Унаның оңтүстігінен Френденберг арқылы ағып өтеді, содан кейін Рур аймағының басты бөлігінен өтеді.

Тарих

Қазіргі Уна қаласындағы адам қоныстану тарихы неолит дәуіріне дейін жетеді. Орта ғасырларда Унна Хеллвег жолындағы маңызды тоқталған жер ретінде белгілі болды. Оның есімі алғаш рет 1032 жылғы шіркеу құжатында тіркелген. 1200 жыл шамасында Фридрих фон Альтена-Изенберг графына Кёльн архиепископтық сайлауымен Унна және басқа да иеліктер феод ретінде берілді. Келесі бірнеше ғасыр бойы қала көп рет соғысқа түсіп, бірнеше рет өртенді. 14 ғасырда қала өркендеді: монета соғу орыны ашылды және аймақтық сауда гүлденді. Бұл туралы 1952 жылы жүргізілген қазба жұмыстары кезінде шамамен 70 алтын монета табылуы куәландық етеді. Монеталар түрлі елдерден келген және шамамен 1375 жылы жерленген деп саналады. 15 ғасырдың ортасынан бастап қала маңызды сауда орталығына айналды және Ханза одағының құрамына кірді. 1597 жылы халықтың жартысынан астамы обадан қайтыс болды. 17 ғасырдың басында қала діни соғыстарда бірнеше рет қолы ауысып, 1666 жылы Пруссияның билігіне көшті. 19 ғасырдың басында қаланың сипаты ауыл шаруашылығынан өнеркәсіптікке қарай өзгере бастады, сонымен қатар жол, теміржол және су жолдары арқылы байланыс жақсарды. 1870 жылы көмір өндіру басталып, оған байланысты өнеркәсіптер де дамыды. Халық саны 19 ғасырдың басында шамамен 2500 адамды құраса, 1900 жылы 15000 адамға жетті. 19 ғасырдың басында Кенигсборн (кейін Бад Кенигсборн) ауданы минералды суларымен белгілі емдеу курорты ретінде танымал болды. Кенигсборн қаласының көрінісінде сол дәуірден қалған көптеген тарихи ғимараттар сақталған, ал бұрынғы курорт бақтары жергілікті тұрғындар мен туристер үшін демалыс орны болып табылады. 2013 жылы геологиялық зерттеулер минералды сулардың денсаулық сақтау мақсатында қолдануға жарамды екенін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943-1945 жылдары қаладағы маңызды казармалар мен басқа да әскери нысандарға қарсы ауыр әуе шабуылдары жасалды. Қаланың ескі бөлігінде 16-19 ғасырларда салынған көптеген жартылай ағаштан тұрғызылған үйлер бар. Уннаның экономикасы 19 ғасырға дейін негізінен ауыл шаруашылығына негізделген, содан кейін индустрияландырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бомбалаудан аман қалған қолөнершілер ауданының көп бөлігі жаңа құрылыстарға орын беру үшін бұзылды, бірақ көптеген ғимараттар қайта жаңартылды.

Мәдениет

Унада әлемдегі жалғыз жарық өнеріне арналған мұражай – Халықаралық Жарық Өнері Орталығы (CILA) орналасқан. Ол қала орталығына жақын, 19 ғасырдан қалған қызыл кірпіштен салынған Линден сыра зауытының кешенінде жайғасқан. Зауыттың қызыл кірпіштен салынған өнеркәсіптік ғимараттар тобының ең танымал белгісі – итальян суретшісі Марио Мерцтің сыра зауытының түтінінде орналасқан Фибоначчи сандарының инсталляциясы (13 ғасыр математигі Леонардо Фибоначчи Пиза қаласында өмір сүрген, ал Пиза 1996 жылдан бері Унамен қаластас). Жарық өнерінің инсталляциялары сыра зауытының бұрынғы жертөлелік залдарының өнеркәсіптік құрылымдарына үйлесімді енгізілген. Бұрынғы сыра зауыты ғимараттарында қалалық кітапхана, ересектерге білім беру орталығы (Volkshochschule) және туристік ақпарат орталығы да орналасқан. Унаның Хеллвег мұражайы – аймақтық тарих мұражайы ортағасырлық Уна қамалында орналасқан. Қаланың көптеген тарихи ғимараттары, қала қабырғасының бөліктері, оның ішінде қолөнершілер ауданындағы мұнаралар сақталған және жақсы күйде. Унада екі жылда бір рет Италияның солтүстігіндегі ең ірі итальяндық фестиваль – «Un(n)a Festa Italiana» өтеді, осы фестиваль кезінде ғимараттар Италияның Бари қаласынан келген суретшілердің жарық инсталляцияларымен әсемделеді. Жыл сайынғы Рождество жәрмеңкесі мен қалалық фестиваль Ескі базар алаңында өтіп, жаяу жүргіншілер аймағы арқылы қала әкімдігіне дейін созылады. Унада көптеген суретшілер тұрады, олардың кейбір туындылары қала аумағында қойылған. Мысалы, Ескі базар алаңында суретші және мүсінші Йозеф Баронның мүсіні орналасқан, ол қаланың талисманы – жабайы есекке мінген адамды бейнелейді. Дәстүрлі неміс ішімдік мәдениетінің маңызды бөлігі болған көптеген сыра зауыттары бұрын қала көрінісін құраған, олардың ішіндегі ең ірісі және танымалсы – Линденбрауэри (бұрынғы Линден Адлер Брауэри). Ол өнімдерін Lindenbier немесе Lindenpils деген атпен сатқан. Көптеген сыра зауыттары жабылып қалған, бірақ Линденбрауэри 21 ғасырдың басында шағын көлемде өндірісті қайта бастады. Басқа неміс қалалары сияқты, Уна да өзінің дәстүрлі шөптік арағын – «Herting Pörter» өндіреді, ол қаланың Гертинг қақпасының құрметіне аталған. Арақтың өндірісі қақпаның бұрынғы орнына жақын жерде жүзеге асырылады және жергілікті жерде сатылады.

Экономика

Тоғызыншы ғасырдың ортасына дейін Унна экономикасының негізгі бағыты аймақтың ауыл шаруашылығы болды. Одан кейін индустрияландыру жылдам дамыды. Рур аймағының батысындағы кейбір өнеркәсіптік қалалардағыдай қызмет көрсету саласына көшуден өзгеше, Уннадағы жұмыс орындарының көп бөлігі ауыр өнеркәсіпте (темір және металл өңдеу, машина жасау) немесе қолөнер саласында сақталды. Мысалы, 1972 жылдан бері никель қорытпаларын өндіретін VDM Metals компаниясы Уннада балқыту және құю зауытын пайдалануда. Сондай-ақ, Алексис Циами автомобиль есіктерін ашудың жаңа әдістерін жасағандығы мәлім. Соңғы жылдары Унна логистикалық орталық ретінде қарқынды дамыды. Онда жақында қысқарған Karstadt сауда желісінің бұрынғы таратпалық орталығы орналасқан; бұл орталық Deutsche Post компаниясының DHL бөлімшесіне сатылды. Бұдан өзге, DPD таратпалық орталығы және Wilo сорғыларын өндірушінің орталық таратпалық қоймасы да бар. 2008 жылы DHL-ге тиесілі тағы бір ірі логистикалық кешен пайдалануға берілді.