Дэвид МакДональд: Американдық жарыс шеберінің өмірі мен трагедиясы

Кіріспе

Дэвид Джордж Макдональд (23 шілде 1936 – 30 мамыр 1964) – американдық автожарысшы. 1960-жылдардың басында Corvette және Shelby Cobra машиналарын жүргізудегі жетістіктерімен танымал болды. Ол 1964 жылғы Индианаполис 500 жарысында, басқа да жарысшы Эдди Сакспен бірге қаза тапты.

Спорттық автомобильдер мансабы

Макдональд 1956 жылы жарысқа қатыса бастады, Оңтүстік Калифорнияның трассаларында 1955 жылғы Chevrolet Corvette көлігімен жарысты. 1958 жылы Аризона штатындағы Уильямс әуе күштері базасында өткен Ұлттық ыстық доңғалақтар қауымдастығының (NHRA) Батыс АҚШ чемпионатында Макдональд 1958 жылғы Corvette көлігімен ¼ мильге 104.68 миль/сағ, ал ½ мильге 123.11 миль/сағ жылдамдықпен екі тұрақты жылдамдық рекордын орнатты. 1958 мен 1962 жылдар аралығында ол Corvette көліктерін АҚШ-тың жылдық жылдамдық сынақтарында ¼, ½ және 1 миль қашықтықтарында алты жылдамдық рекордына жеткізді. Макдональд 1960 жылы жол жарыстарына қатыса бастады, алғашқы жарысы 13 және 14 ақпанда Уиллоу Спрингс жарыс трассасында өтті. Ол 1957 жылғы Corvette көлігімен ілеспе жарыста төртінші орын алды, кейін негізгі жарыста жеңіске жетіп, алғашқы жеңісін тойлады. 1962 жылдың соңына қарай ол 64 жарыста Corvette көліктерін 28 рет жеңіске жеткізді, оның ішінде 42 рет үштікке кірді. Макдональдтың бұрылыстарда толық жылдамдықпен сырғанап өту стилі оны жанкүйерлердің сүйіктісіне айналдырды және оған «Рульді жоғалту шебері» деген лақап ат берді. 1962 жылдың маусым айында Зора Аркус Дунтов Макдональдты және Дик Томпсонды Chevrolet-тің жаңа 1963 жылғы Corvette Sting Ray көлігін сынақтан өткізу үшін таңдады. Мичиган штатының Милфорд қаласындағы General Motors сынақ алаңында купе және кабриолет көліктерін төрт күн бойы жан-жақты сынақтан өткізді. General Motors (GM) осы сынақтарды түсіріп, «Спорттық көліктің өмірбаяны» атты жарнамалық фильм жасады. Фильм GM-нің жаңа спорттық көлігін насихаттау науқанының бөлігі ретінде бүкіл әлемге таратылды. Қыркүйек айында Дунтов және басқа Chevrolet басшылары Макдональдқа алғашқы 1963 жылғы Z06 Sting Ray көлігін сыйлады. Ол бұл көлікті 1962 жылдың 13 қазанында Риверсайд жарыс трассасында таныстырды. Бұл жарыста сондай-ақ Кэрролл Шелбидің жаңа Ford Cobra Roadster көлігі де дебют жасады. Макдональд пен Cobra жүргізушісі Билли Крауз жарыстың алғашқы сағатында көшбасшылыққа шықты, бірақ екі көлік те техникалық бұзылуларға байланысты жарыстан шықты. 1963 жылғы маусымның басында Кэрролл Шелби Макдональдты Chevrolet-тен өзінің Cobra Roadster көлігін жүргізу үшін шақырды. Макдональдтың Shelby American үшін алғашқы шығуы 2 және 3 ақпанда Риверсайд халықаралық жарыс алаңында болды. Макдональд Cobra CSX2026 көлігімен екі рет жеңіске жетті, бұл Cobraның алғашқы жеңісі болды. 1963 жылдың 17 ақпанында Макдональд Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) Daytona Continental жарысында Cobra CSX2026 көлігімен төртінші орын алды, бұл Cobraның халықаралық жарыстардағы алғашқы бестікке кіруі болды. Шелби осы жарыстан кейін 260 куб. дюймдік қозғалтқыштарды тоқтатып, 1963 жылдың 3 және 4 наурызы аралығында Доджер стадионында өткен Америка спорттық автомобильдер клубының (SCCA) санкциялаған іс-шарасында жаңа Ford 289 куб. дюймдік қозғалтқышты таныстырды. Макдональд екі күн де Cobra CSX2026 көлігімен жеңіске жетті. 1963 жылдың күзінде Макдональд Shelby King Cobra CM/1/63 көлігімен әлемдегі ең беделді екі жол жарысында – Лос-Анджелес Таймс Гран-при және Монтерей Пасифик Гран-приде екі рет жеңіске жетіп, ұлттық деңгейде танымал болды. Бұл Shelby King Cobraның алғашқы жеңісі болды. Ол Гавайи Гран-присінде Cobra Roadster CSX2136 көлігімен екінші орын алды. Осы соңғы жетістіктерін, сондай-ақ Ұлы Ұлттық жарыстағы еңбегін ескере отырып, Макдональдқа Хелмс Атлетик Қорының 1963 жылдың қазанында «Айдың спортшысы» медалі табысталды. Макдональд 1936 жылы құрылғаннан бері осы құрметке ие болған тоғызыншы автожарыскер және АҚШ футбол маусымы кезінде марапатталған алғашқысы болды. 1964 жылы Макдональд Shelby American-мен толық Cobra кестесіне міндеттенді. 1964 жылдың 1 наурызында Макдональд Shelby King Cobra CM/1/63 көлігімен Аугуста халықаралық жарыс алаңында АҚШ-тың жол жарысы чемпионатында жеңіске жетті. Оның орташа жылдамдығы 97.653 миль/сағ. бұл Фиерболл Робертстің Аугуста 510-да орнатылған бұрынғы рекордынан 11 миль/сағ. жоғары болды. Бұл жеңістен кейін National Speed Sport News (NSSN) редакторы Крис Экономаки «Дэйв Макдональд өзін бүгінгі күннің жол жарыстарының ұлыларының бірі ретінде көрсетті» деп жазды. 1964 жылдың 21 наурызында Макдональд пен оның серігі Боб Холберт Shelby Cobra Daytona Coupe CSX2287 көлігімен Себрингтің 12 сағаттық жарысында GT класында жеңіске жетіп (жалпы төртінші орын), Ферраридің Grand Touring дивизионындағы 6 жылдық жеңіс тізбегін үзді. 1964 жылдың 19 сәуірінде Макдональд Феникс FIA Ұлттық Ашық турнирінде Феникс халықаралық жарыс алаңында Shelby King Cobra Lang Cooper CM/1/64 көлігімен жеңіске жетті. Бұл CM/1/64 командасының тұңғыш шығуы және алғашқы жеңісі болды. 1964 жылдың 3 мамырында Макдональд Shelby King Cobra CM/1/64 көлігімен Лагуна Сека жарыс трассасында өткен АҚШ-тың жол жарысы чемпионатында екінші орын алды, жарыс жеңімпазы Джим Холлдың Chaparral және үшінші орын алған Роджер Пенскеден кейін. 1964 жылдың 10 мамырында Макдональд Кент, Вашингтон штатында өткен АҚШ-тың жол жарысы чемпионатында King Cobra CM/3/63 көлігімен жеңіске жетті. Бұл жеңіс оны USRRC жүргізушілер чемпионатында Холлмен бірдей орынға шығарды, олармен бірге жеңіс шеңберінен өтті. Бұл Макдональдтың үш аптадан кейін Индианаполис 500 жарысында қаза болғанға дейінгі соңғы жол жарысы болды.

MacDonald began racing in 1956, competing in a 1955 Chevrolet Corvette on Southern Californian drag strips. At the 1958 National Hot Rod Association (NHRA) Western US Drag Racing Championships at Williams Air Force Base in Arizona, MacDonald set two standing start speed records in a stock 1958 Corvette – 104.68 mph in the ¼ mile and 123.11 mph in the 1/2 mile. Between 1958 and 1962, he drove Corvettes to six more speed records in the 1/4, 1/2 and one mile distances at annual US speed trials. MacDonald began competing on the road racing circuit in 1960; his first race was at Willow Springs Raceway on February 13 and 14. He drove a 1957 Corvette to a fourth place finish in the preliminary race, before winning the feature race, recording his first ever victory. By the end of the 1962 season, he had driven Corvettes to 28 victories in 64 races, including 42 top three finishes. MacDonald’s unique style of drifting through turns at full speed made him a crowd favorite and earned him the nickname "Master of Oversteer". In June 1962, Zora Arkus Duntov selected MacDonald and Dick Thompson to do shakedown testing during development of Chevrolet's all new 1963 Corvette Sting Ray. Four days of intensive road testing were performed on a coupe and a convertible at the General Motors Proving Grounds in Milford, Michigan. General Motors (GM) filmed these tests, using the footage to create a promotional film entitled "Biography of a Sports Car". The film was distributed around the globe as part of GM's marketing campaign promoting the new sports car. In September, Duntov and other Chevrolet executives presented MacDonald with the first ever 1963 Z06 Sting Ray. He debuted this car at Riverside Raceway on October 13, 1962. The highly anticipated race also marked the debut of Carroll Shelby’s new Ford Cobra Roadster. MacDonald and Cobra driver Billy Krause exchanged the lead during the first hour of competition, before both vehicles dropped out with mechanical troubles. At the beginning of the 1963 season, Carroll Shelby hired MacDonald away from Chevrolet to drive his Cobra Roadster. MacDonald's first outing for Shelby American was on February 2nd and 3rd at Riverside International Raceway. MacDonald drove Cobra CSX2026 to back to back victories; the Cobra’s first wins. On February 17, 1963, MacDonald finished fourth in Cobra CSX2026 at the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) Daytona Continental, marking the Cobra's first top five finish in international competition. Shelby retired the 260ci engines after this race and debuted the new Ford 289ci engine at a Sports Car Club of America (SCCA) sanctioned event held at Dodger Stadium between March 3rd and 4th, 1963. MacDonald won both days in the Cobra CSX2026. During the fall of 1963, MacDonald rose to national prominence after driving Shelby King Cobra CM/1/63 to back to back grand prix wins in the two most prestigious road races in the world – the Los Angeles Times Grand Prix and the Monterey Pacific Grand Prix. These were the first wins for the Shelby King Cobra. He finished second at the Hawaiian Grand Prix in Cobra Roadster CSX2136. In recognition of these recent exploits, as well as of his efforts in Grand National competition, MacDonald was awarded the Helms Athletic Foundation’s "Athlete of the Month" medallion for October 1963. MacDonald was only the ninth auto racer to receive this honor since its inception in 1936, and the first to be awarded it during the US football season. In 1964, MacDonald committed to a full Cobra schedule with Shelby American. On March 1, 1964, MacDonald won the United States Road Racing Championships at Augusta International Raceway in Shelby King Cobra CM/1/63. His average speed of 97.653 MPH was 11 MPH faster than the previous track record set by Fireball Roberts in the Augusta 510. After this victory, Chris Economaki editor of National Speed Sport News (NSSN), wrote that, "Dave MacDonald just stamped himself as one of today's road racing greats." On March 21, 1964, MacDonald and co driver Bob Holbert ran Shelby Cobra Daytona Coupe CSX2287 to the GT Class win (fourth overall) in the 12 Hours of Sebring, breaking Ferrari's 6 year win streak in the Grand Touring Division. On April 19, 1964, MacDonald won the Phoenix FIA National Open at Phoenix International Raceway in Shelby King Cobra Lang Cooper CM/1/64. This was the debut outing for CM/1/64 and its first win. On May 3, 1964, MacDonald competed in the United States Road Racing Championships at Laguna Seca Raceway in Shelby King Cobra CM/1/64, finishing 2nd between the Chaparrals of race winner Jim Hall and 3rd place Roger Penske. On May 10, 1964, MacDonald won the United States Road Racing Championships at Kent, Washington, in King Cobra CM/3/63. The victory put him in a tie atop the USRRC Drivers' Championship standings with Hall, with whom he shared the victory lap. This would be MacDonald's last road race before his death, three weeks later, in the Indianapolis 500.

NASCAR мансабы

1963 жылы Макдональд Ұлттық автокөлік жарыстары қауымдастығының (NASCAR) Grand National жарыстарында шектеулі қатысты. Өзінің алғашқы жарысында, Риверсайдтегі «Голден Стейт 400» кезеңінде Джим Симпсон үшін жүргізіп, 12-орынды иеленді. Сол маусымда Вуд ағайындарының No. 21 Ford көлігімен Макдональд Холман Муди командаласы және жарыс жеңімпазы Файрбол Робертстен кейін «Аугуста 510» жарысында екінші орынға табан тіреді.

Индианаполис 500 және өлім

1963 жылдың басында Макдональд Микки Томпсонмен 1964 және 1965 жылғы Индианаполис 500 жарысына қатысу үшін екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Макдональд сол жылғы жарыста Томпсонның төменгі профильді артқы қозғалтқышты жарыс машинасының бірімен басқаратын болды. Томпсонның Ford қозғалтқышымен жабдықталған жарыскерлері 12 дюймдік доңғалақтармен жүруге арналған және 1963 жылғы Индианаполис 500 жарысында Chevrolet қозғалтқышымен дебют жасады. Бұл машиналар «роллер конькилер» деп аталды. Олар өз заманынан озық болғанымен, нашар жасалған және басқаруы қиын еді. Грэм Хилл 1963 жылғы Индианаполис жарысынан бұрын машинаны сынап көрді және нашар басқарылуына байланысты оны жүргізуден бас тартты. Бұл жағдай 1964 жылы нашарлап, Томпсонды АҚШ Автоклубтарының (USAC) жаңа талабына сәйкес машиналарды қайта жасауға мәжбүр етті – ең төменгі доңғалақ биіктігін сақтау. Томпсон машиналарының тұрақтылығын арттыру үшін жасаған өзгерісі – Индианаполис жарысында бұрын-соңды көрілмеген толық қоршалған аэродинамикалық корпус жиынтығын орнату болды. Индианаполистегі жаңадан келген Макдональдтан басқа, Томпсон өзінің үш машинасының екеуін жүргізу үшін тәжірибелі жол жарысы шебері Мастен Грегориді жалдады. Бірнеше үздік Индианаполис ардагерлері революциялық, бірақ толық дамымаған машиналарды жүргізу ұсыныстарын қабылдамады, нәтижесінде Томпсон ардагерлердің нақты пікірлерінен құр қалды. Хилл Томпсонның 1964 жылғы жаңа дизайлын сынап көрді және өткен жылғыдай, жарыста оны жүргізуден бас тартты. Томпсон ақырында Грегори мен Макдональдқа қосылу үшін тәжірибелі Дуэйн Картермен келісімшарт жасады. Мамыр айының бірінші аптасында барлық үш машина да жаттығу кезінде апатқа ұшырады немесе бұрылып кетті. Грегори машинаның нашар басқарылуын айтып, командадан кенеттен кетіп қалды, ал Томпсонға оның орнын толтыру қиын болды, себебі басқа да жүргізушілер Грегоридің кеңесін тыңдап, жарыстан бас тартты. Он бес рет Индианаполис 500 жарысына қатысқан Эдди Джонсон ақырында Томпсонның ұсынысын қабылдап, мамыр айының ортасында командаға қосылды. Карб күні Макдональдпен жаттығу кезінде Джим Кларк Макдональдтың машинасынан ерекше қозғалыстарды байқағаны туралы хабарланды. Кларк Макдональдты соққыға алып барып, оған: «Көліктен түсіп, кетіп қал» деді. Журналист Крис Экономакидің айтуынша, Макдональд Томпсонның жоғары жылдамдыққа назар аударғанына байланысты толық жанармаймен жаттығу мүмкіндігіне ие болған жоқ. Макдональд Томпсонның No. 83 машинасымен орташа жылдамдығы 151,464 миль/сағат болды, бұл оны бесінші қатардың ортасына және 14-ші орынға қойды. Джонсон Грегоридің қайта құрылған No. 84 машинасымен 8-ші қатардың сыртына, 24-ші орынға қойды. Бэмп күні, біліктіліктің соңғы күні Томпсон Чак Арнольдты No. 82 машинасымен жарысқа қатысуға шақырды. Арнольд біліктілікке дайындалғанда, екі рет бұрылып, жаттығудан бас тартты. Жарысқа бірнеше сағат қалғанда Томпсон Грегориге келіп, командаға қайта оралып, No. 82 машинасымен жарысуын сұрады. Грегори, әлі де 500 жарысына қатысуға көлігі жоқ, көлікті сынап көруге келісті, бірақ оны жарыста жүргізуден бас тартты. Грегоридің кешкі әрекеті жылдамдыққа жетпеді және ол да, No. 82 машинасы да 500 жарысына қатыспады. Жарыс күні Макдональд алғашқы айналымда екі орыннан төмен түсіп, алаңға қайта оралған көліктерді өткізіп жүре бастады. Джонни Ратерфорд пен Эдди Сакспен өткенде, Ратерфорд Макдональдтың машинасының өте бос екенін байқады. Кейінірек Ратерфорд Макдональдтың машинасының жүріс-тұрысын бақылап отырып: «Ол бұл жарысты жеңіп алады немесе апатқа ұшырайды» деп ойлады. Макдональд төртінші бұрыштан шығып, екінші айналымды аяқтауға бірінші түзуге шыққанда 10-шы орында болды. Макдональд сол жаққа қарай жылжыды, бір секундтан кейін Ханссен сол жаққа қарай жылжып, Джим Хуртубисті басып өтті. Макдональд одан да сол жаққа жылжыды, сол кезде оның машинасының алдыңғы бөлігі көтеріліп, ол басқаруды жоғалтты. Макдональд жолдан шығып, ішкі қабырғаға соқтығысып, 45 галлондық жанармай зарядын тұтандырды, нәтижесінде үлкен өрт шықты. Содан кейін оның машинасы жолдың сыртындағы қабырғаға қарай кері жылжыды, бұл кезде тағы алты машина қатысып кетті. Эдди Сакс от пен түтіннен соқырланып, Макдональдтың машинасына тікелей соқтығысып, одан да үлкен өртке себеп болды. Жарыс апат салдарынан тоқтатылды – 500 жылдық тарихында мұндай оқиға алғаш рет орын алды. Сакс соққыдан зардап шеккеннен бірден қайтыс болды, ал Макдональд Индианаполис метедостық ауруханасына жеткізіліп, екі сағаттан кейін қайтыс болды. Жарыс қайта басталғаннан кейін Джонсон басқа Томпсон машинасымен алты айналымнан кейін жарыстан шықты. Апат Индианаполис мотор трегінде қауіпсіздік шараларын күшейтуге әкелді, соның ішінде USAC талабы бойынша машиналардың жанармай мөлшерін азайту, нәтижесінде барлық командалар келесі жылғы 500 жарысына дейін бензиннен метанолға көшті. Кэрол Шелби, Микки Томпсон және Билл Строппе Макдональдтың жерлеу рәсіміне қатысушылардың қатарында болды. Шелби кейінірек: «Дейв Макдональд, мен көрген барлық жарыс жүргізушілердің ішінде ең көп жаратылыс талантына ие болған» деді.

In early 1963, MacDonald signed a two year contract with Mickey Thompson to run the 1964 and 1965 Indianapolis 500s. MacDonald was to drive one of Thompson's radical low profile rear engine race cars in that year's event. Thompson's Ford powered racers were specifically designed to run on 12" tires, and had debuted in the 1963 Indianapolis 500 under Chevrolet power. The cars became known as "roller skates". They were far ahead of their time, but badly designed and difficult to drive. Graham Hill tested the car before the 1963 Indianapolis race and refused to drive it due to its poor handling. This condition was made worse in 1964, after Thompson was forced to redesign the cars to accommodate a new United States Auto Club(USAC) mandated minimum tire height. A change Thompson made to improve his cars' stability was to fit them with full fendered aerodynamic body kits, unheard of in Indianapolis car competition. In addition to MacDonald, a rookie at Indianapolis, Thompson hired veteran road racer Masten Gregory, to drive two of his three cars. Several top Indianapolis veterans had declined offers to drive the revolutionary but undeveloped cars, leaving Thompson without true veteran feedback. Hill tested Thompson's new 1964 design and, as he had the previous year, decided against driving it in the race. Thompson eventually signed veteran Duane Carter to join Gregory and MacDonald. During the first week of May, all three cars crashed or spun in practice. Gregory abruptly quit the team, citing the poor handling of his car, and Thompson found it difficult to find a replacement, as other available drivers took the advice of Gregory and stayed away. Fifteen time Indianapolis 500 competitor Eddie Johnson eventually accept Thompson’s offer, joined the team mid May. It was reported that while out practicing with MacDonald on Carb Day, Jim Clark noticed strange movements from MacDonald's car. Clark reportedly followed MacDonald into the pits, and telling him, "get out of that car, mate just walk away." According to journalist Chris Economaki, MacDonald was never able to practice with a full load of fuel, due to Thompson's focus on high speeds. MacDonald qualified the Thompson No. 83 car at an average speed of 151.464 mph, placing him in the middle of row five and in the 14th position. Johnson qualified Gregory's reconstructed No. 84 car, placing it on the outside of row eight and in the 24th position. On Bump Day, the final day of qualifying, Thompson hired Chuck Arnold to attempt to place the No. 82 in the field, and drive it in the race. While preparing for his qualifying attempt Arnold spun twice during separate practice runs and walked away from the ride. With just a few hours left in qualifying Thompson sought out Gregory and asked if he would come back to the team and run the No. 82 car. Gregory, still without a ride for the 500, agreed to try and qualify the car, but refused to run it in the race. Gregory's late day attempt fell short on speed and neither he nor the No. 82 ran the 500. On race day, after dropping two positions on the opening lap, MacDonald began passing cars, moving back up the field. As he passed Johnny Rutherford and Eddie Sachs, Rutherford noticed that MacDonald's car was very loose. Rutherford later said that, while observing the behavior of MacDonald's car, he thought, "Whoa, he's either going to win this thing or crash." MacDonald was in the 10th position as he came out of turn four and on to the front straight to complete lap two. MacDonald moved left to pass Walt Hansgen a split second later Hangsen moved left to pass Jim Hurtubise. MacDonald moved further left, during which the front end of his car lifted and he lost control. MacDonald slid across the track and hit the inside retaining wall, igniting the 45 gallon fuel load which caused a massive fire. His car then slid back up the track toward the outside wall, during which time six more cars became involved. Eddie Sachs, blinded by flames and smoke, hit MacDonald's car broadside, resulting in an even larger fire. The race was red flagged due to the accident the first such occurrence in 500 history. Sachs died instantly due to blunt force injuries, while MacDonald was transported to Methodist Hospital of Indianapolis, dying two hours later. After the race was restarted, Johnson retired the other Thompson car after only six laps. The accident led to safety changes at Indianapolis Motor Speedway, including a USAC requirement that cars carry less fuel, a change which led every team to switch from gasoline to methanol prior to the next year's 500. Carroll Shelby, Mickey Thompson, and Bill Stroppe were among the pallbearers at MacDonald's funeral. Shelby later commented that, "Dave MacDonald had more raw talent probably than any race driver I ever saw."